تحلیل ویژگی های بافتی رسوبات رودخانه سرباز و برآورد بار رسوبی رودخانه در حوضه آبخیر سد پیشین، شرق استان سیستان و بلوچستان

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زمین شناسی، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران

2 استادیار، گروه زمین‌شناسی، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران

3 دانشیار، گروه زمین شناسی، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران

چکیده

رسوبات رودخانه‌ای از اصلی‌ترین اجزای اکوسیستم‌های آبی هستند که نقش اساسی در چرخه عناصر غذایی و همچنین انتقال آلاینده‌ها در سیستم‌های آبی یر عهده دارند. لذا در این پژوهش، ویژگی‌های بافتی رسوبات رودخانه سرباز و برآورد بار رسوبی رودخانه در حوضه آبخیر سد پیشین، شرق استان سیستان و بلوچستان، مورد مطالعه قرار گرفته است. جهت رسوب سنجی، در این تحقیق از روش برون‌یابی یا منحنی سنجه رسوب استفاده گردیده است. بر اساس داده‌های مربوط به دبی جریان و دبی رسوب رابطه بین آنها برای رودخانه سرباز به صورت (Qs=22/89 * QW 1/939) محاسبه گردیده است. میانگین سالانه بار رسوبی در محل بالغ بر 425021 تن بار معلق و بین 42500 تا 85000 تن بار بستر در سال به دست آمده است. همچنین سایر نتایج نشان داد تغییر میانگین اندازه ذرات و جورشدگی رسوبات به صورت افزایش نمائی غیر پیوسته از محل ورود شاخه‌های فرعی تا مصب رودخانه، به خوبی نقش شاخه‌های فرعی تغذیه کننده را در وضعیت رسوب‌شناسی شاخه اصلی نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Histological features of Sarbaz River sediments and Estimation of river sediment load in Pishin dam Drainage basin, east of Sistan and Baluchestan province

نویسندگان [English]

  • Seyyed Mahmoud Pahlevan Hashemi 1
  • Kazem Shabani Goraji 2
  • Jafar Rahnama Rad 3
1 PhD Student, Department of Geology, Zahedan Branch, Islamic Azad University, Zahedan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geology, Zahedan Branch, Islamic Azad University, Zahedan, Iran
3 Associate Professor, Department of Geology, Zahedan Branch, Islamic Azad University, Zahedan, Iran
چکیده [English]

River sediments are the major component of the aquatic ecosystems and play an important role in the nutrients cycle and contaminants transformation in river systems. Therefore, in this study, Analysis of Histological features of Sarbaz River sediments and Estimation of river sediment load in Pishin dam Drainage basin, east of Sistan and Baluchestan province, has been studied. For sedimentation, in this study, extrapolation method or sediment measurement curve has been used. According to the relevant data to stream discharge and sediment discharge, their relationship is evaluated as (Qs=22/89 * QW 1/939). Annual average of sediment load in the river is obtained as 425021 ton of suspended load and 42500 to 85000 ton of bed load. Other results also showed that the change in mean particle size and sediment sorting in the form of a discontinuous exponential increase from the point of entry of tributaries to the estuary of the river, well shows the role of feeding tributaries in the sediment logical status of the main tributary.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sarbaz River
  • Sediment load
  • River sediments
  • Pishin dam Drainage basin
  • Sistan and Baluchestan
آقابیگی، امین، سهیلا، تلوری، عبدالرسول، میرنیا، سیدخلاق، فیض­نیا، سادات، وفاخواه، مهدی، (1392)، بررسی تغییرات غلظت رسوب معلّق در سیلاب‌های فصلی ناشی از باران و ذوب برف، مهندسی و مدیریت آبخیزداری، 5 (3)، صص 211-251.
اسدزاده، فرخ، جلال­زاده، سامان، صمدی، عباس، (1396)، مقایسه ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی رسوبات معلق و بستر رودخانه روضه چای، نشریه پژوهش‌های حفاظت آب و خاک (علوم کشاورزی و منابع طبیعی)، دوره 24، شماره 2، صص 273-288.
خورشیددوست, علی‌محمد, فیض‌اله‌پور, مهدی, صدرافشاری, سحر. (1394). ارزیابی قابلیت مدل سیستم استنتاجی فازی عصبی(ANFIS) در تخمین مقادیر بار معلق رسوبی و مقایسه آن با 2 نوع از مدل‌های شبکه‌ی عصبی مصنوعی مطالعه موردی: رودخانه زرینه‌‌رود، حوضه جنوب‌شرقی دریاچه ارومیه. فصلنامه جغرافیا و توسعه, 13(41)، صص 185-200.
زمانزاده، محمد، جعفر بیگلو، منصور، پیرانی، پریسا، شعبانی­عراقی، عارفه، گراوند، فاطمه، (1398)، مقایسه تغییرات اندازه و بافت رسوب در پشته‌های سه الگوی کانال بریده‌بریده، مئآندری و مستقیم در دو بازه از رودخانه آبدانان (پشت‌قلعه در بالادست و هزارانی در پایین دست)، پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمّی، 8 (2)، صص 138-154.
سعیدی، پری، صادقی، سید حمید رضا، تلوری، عبدالرسول (1395)، شبیه­سازی رسوب نمود با استفاده از آبنمود، مهندسی و مدیریت آبخیز، 8 (1)، صص 28-41.
شیخعلی­پور، زینب، حسن­پور، فرزاد، عظیمی، وحید، (1394)، مقایسه روش‌های هوش مصنوعی در برآورد بار معلق رسوب (مطالعه موردی: رودخانه سیستان)، مجله پژوهش‌های حفاظت آب و خاک، 22(2)، صص 41-60.
صادقی، سیدحمیدرضا، ابراهیمی محمدی، شیرکوه، چپی، کامران، (1394)، تحلیل فرایندهای درون رگباری تحویل رسوب معلّق تعدادی از زیرحوضه‌های دریاچة زریوار به کمک الگوی حلقه‌های رسوبی، مرتع وآ بخیزداری، 68 (2)، صص 323-340.
علیزاده، امین، (1381)، اصول هیدرولوژی کاربردی، چاپ پانزدهم، دانشگاه امام رضا (ع)، مشهد، ایران.
فرمانداری شهرستان سرباز، (1398).
فضلی، سمیه، صادقی، سید حمید رضا، خالدی درویشان، عبدالواحد، (1389)، مدلسازی بارش روان آب و رسوب، علوم و مهندسی آبخیزداری ایران، 4 (11)، صص 41-45.
فلامکی، امین، اسکندری، مهناز، بغلانی، عبدالحسین، احمدی، سید احمد، (1392)، مدل‌سازی بار رسوب کل رودخانه‌ها با استفاده از شبکه‌های عصبی مصنوعی. نشریه حفاظت منابع آب و خاک، 2(3)، صص 13-26.
کیا عیسی، عمادی علیرضا، فضل اولی رامین­، (1394)، بررسی امکان کاربرد سیستم استنتاج فازی- عصبی تطبیقی (ANFIS) در برآورد بار رسوب معلق بابل‌رود. پ‍‍ژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز، ۶ (۱۱)، صص ۱۵-۲۳
وزارت نیرو، (1385)، راهنمای عملیات صحرایی نمونه برداری مواد رسوبی رودخانه‌ها و مخازن سد‌ها، نشریه شماره 349، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، تهران، ایران.
Leopold, L.B, Wolman, M.G., and Miller, J.P., (1984) Fluvial processes in Geomorphology. In: Knighton, D. (ed.) Fluvial forms and Processes: Edward Amold Ltd.
McBride, E.F., (1971), Mathematical Treatment of size Distribution Data, In: Carecer, R.E., (ed.) Procedures in Sedimentary Petrology. Wiley Interscience, New York, PP 109-127.
Mybeck, K.M., (1976), TotalMineral Dissolved Transport by World Major Rivers, In: Knighton, F., (ed) Fhtvial forms and Processes: Edward Amold Ltd.
Oliveira, K. S. S., Quaresma S. V. (2017), Temporal Variability in the Suspended Sediment Load and Stream Flow of the Doce River, South American Earth Sciences, (78), PP 101-115.
Quilbe, R., Rousseau, A. N., Duchemin, M., Poulin, A., Gangbazo, G., Villeneuve, J. (2006), Selecting a Calculation Method to Estimate Sediment and Nutrient Loads in Streams: Application to the Beaurivage River (Quebec, Canada), Hydrology, (326), PP 295-310.
Reid, I. Frostick, L.E., (1994), Flow Dynamics and Suspended Sediment Properties in Arid Zone Flash Floods. In: Kenneth, P. (ed.) Sediment transport and depositional processes: Black Well scientific publications.
Rovira A., Ibanez C., Martín J. P. (2015) Suspended Sediment Load at the Lowermost Ebro River (Catalonia, Spain). Quaternary International, Volume 388, PP 188-198
Singh, P. K., Jain, M. K., Mishra, S. K. (2013) Fitting a Simplified Two-Parameter Gamma Distribution Function for Synthetic Sediment Graph Derivation from Ungagged Catchments, Arabian Journal of Geosciences, 6 (6), PP 1835-1841.
Suif, Z., Fleifle, A., Yoshimura, C., Saavedra, O, (2016), Spatio-temporal patterns of soil erosion and suspended sediment dynamics in the Mekong River Basin, The Science of the Total Environment, (568), PP 933-945
Tramblay, Y., Saint-Hilaire, A., Taha, B. M. J., Ouarda Moatar, F., Hecht, B. (2010) Estimation of Local Extreme Suspended Sediment Concentrations in California Rivers, Science of the Total Environment, (408), PP 4221-4229.
Wei, Y., Jiao, J., Zhao, G., Zhao, H., He, Z., Mua, X. (2016), Spatial–temporal variation and periodic change in stream flow and suspended sediment discharge along them aim stream of the Yellow River during 1950‐2013, Catena (140), PP 105–115.