تعامل مفهوم هویّت با مفاهیم فضایی

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای تخصصی جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران

2 استادیار جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران

3 استادیار تاریخ ایران، دانشگاه تهران

چکیده

هویّت که عامل شناسایی خود در برابر دیگری است، از یک­سو نشانگر شباهت­هاست و از سوی دیگر نمایانگر تفاوت­ها. هویّت را می­توان به عنوان یک مفهوم روان­شناختی، فرهنگی و نیز جغرافیایی معرّفی کرد که وجهه، ادراک، وظایف و تعاملات فرد با دیگران را پی­ریزی می­کند به طوری که هویّت، ادراک شکل­گرفته در افراد از پدیده­های جغرافیایی را تثبیت و تقویت می­کند. هدف مقالۀ حاضر آن است که با بررسی تعاریف و ویژگی­های مفهوم هویّت، رابطۀ این مفهوم با شاخص­های اساسی علم جغرافیا و به طور اخص با مفاهیم فضایی ـ سیاسی ارزیابی و مورد مطالعه قرار گیرد.  بسته به ماهیت نظری پژوهش، از روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره­گیری از منابع دست اول و معتبر لاتین و فارسی برای انجام آن استفاده شده است.  حال سوال اساسی پژوهش این است که بیشترین تعامل هویّت با کدام مفاهیم فضایی ـ سیاسی است؟ به نظر می­رسد که هویّت، مفهومی ذهنی است که نقش مهمی در شکل دادن به تصاویر ذهنی و ادراک انسان از مفاهیم فضایی نظیر مکان، فضا، مقیاس، ملّت، قلمرو و مرز دارد و به عبارتی هویّت با پدیده­های عینیِ جغرافیایی در تعامل مداوم و مستمر است . یافته­های مقاله نشان می­دهد که هویّت «مکانی» بخش زیربنایی هویّت افراد و گروه­ها است که از طریق دیگر مکان­ها یعنی «فضا»های وابستگی، بستری برای فعالیّت­ها و رفتارهای انسانی در «مقیاس»های مختلف می­باشد. در این بین «مرز»های هویّتی منجمله مقولۀ هویّت ملّی و به تعاقب آن «قلمرو» ملّی مطرح می­شود که آن­گاه اعمال حاکمیّت، قدرت و نظارت انحصاری بر پهنۀ مشخصی از سرزمینِ باهویّت اعمال می­شود. جان کلام آنکه مفهوم ذهنیِ هویّت با مفاهیم عینی و فضایی جغرافیایی سیاسی رابطۀ تنگاتنگ و ارگانیک دارد و دائماً همدیگر را معنا می­بخشند و یکدیگر را بازتولید می­کنند. فلذا هویّت با مشخص کردن خود و دیگری در ترکیب با مفاهیم فضایی موجب وابستگی و پیوند فرد و گروه­های اجتماعی در مقیاس­های فضایی مختلف به قلمروهای جغرافیایی می­شود.

کلیدواژه‌ها


بدیعی، مرجان و میراحمدی، فاطمه­سادات، (1395)، تحلیل دیدگاه­ها و موضوعات نوظهور در مطالعات مرز، پژوهش­های جغرافیای انسانی، دورة 84 ، شمارة 3.

دولفوس، اولیویه، (1369)، فضای جغرافیایی، ترجمه سیروس سهامی، مشهد: نشر نیکا.

ذکـی، یاشار و ولیقلی­زاده، علی، (1392)، مقیاس­های فضایی در جغرافیای سیاسی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

دوهرتی، ‌ریچارد و راولینگ‌، النور، (1378)، جغرافیا در قرن‌ بیست‌ و یکم‌، ترجمۀ‌ حسن‌ لاهوتی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.

رلف، ادوارد، (1389)، مکان و بی­مکانی، مترجمان محمدرضا نقصان محمدی، کاظم مندگاری و زهیر متکی، تهران: نشر آرمانشهر.

زارتمن، ویلیام، (1393)، شناخت زندگی در سرزمین­های مرزی، ترجمۀ محمد زهدی گهرپور، تهران: انتشارات معاونت پژوهش دانشگاه علوم انتظامی.

فلینت، کالین، (1390)، مقدمه­ای بر ژئوپلیتیک، ترجمۀ محمدباقر قالیباف و محمدهادی پوینده، تهران: نشر قومس.

مجیدی، محمدرضا و محسن عظیمی اعتمادی، (1394)، دیدگاه­های نظری دربارۀ نقش هویّت در سیاست بین­الملل، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دورۀ 45 شماره 1 صفحات 227-209.

میراحمدی، فاطمه سادات، (1395)، تبیین سیر اندیشه در جغرافیای سیاسی، رساله دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران.

میرحیدر، درّه و حمیدی­نیا، حسین (1385)، مقایسه جغرافیای سیاسی و روابط بین­الملل از نظر روش­شناسی و مفاهیم، فصلنامه ژئوپلیتیک شماره سوم.

میرحیدر، درّه و ذکـی، یاشار (1389)، مفهوم مقیاس جغرافیایی و اهمیت آن در جغرافیای سیاسی پست مدرن، فصلنامه ژئوپلیتیک سال ششم، شماره اول، صفحات 36-5.

هاچینسون، جان و اسمیت، آنتونی، (1386)، ملّی­گرایی، ترجمۀ مصطفی یونسی و علی مرشدی­زاد. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.

Altman, I. and Low, S. M., 1992, Place Attachment: A Conceptual Inquiry, Plenum Press, New York.

Burke, Peter (1991), Identity processes and social stress; American Sociological, Review 50: 836-849.

Carter, Michael (2013) Advancing Identity Theory; Social Psychology Quarterly 76(3) 203–223.

Convery, Ian & Gerard Corsane and Peter Davis (2012) Making Sense of Place Multidisciplinary Perspectives; Boydell Press, Woodbridge.

Delaney, D. (2005) Territory: A Short Introduction, Blackwell, Oxford.

Dimitrova, Radosveta et al (2014) From a Collection of Identities to Collective Identity; Cross-Cultural Research, Vol. 48(4) 339–367.

Frueh, James (2002), Political Identity and Social Change: The Remaking of South-African Social Order, New York: State University of New York Press.

Garcia, J. L. A. (2006) Identity Confusions; PHILOSOPHY & SOCIAL CRITICISM, vol 32 no 7, pp. 839–862.

Gatrell, Anthony C. (1983). Distance and space: A geographical perspective. Clarendon Press (Oxford Oxfordshire and New York).

Gregory, D. et al. (2009) the Dictionary of Human Geography, 5th Edition, John Willey and Sons Ltd.

Harvey, D (1996); Justice, Nature and the Geography of Difference, Blackwell Publishers.

Jones R, Goodwin M, Jones M, and Simpson G (2004) Devolution, state personnel and the production of new territories of governance in the UK; Environment and Planning A 36, 89-109

Knapp, Joshua R. et al (2013) Managing Boundaries through Identity Work: The Role of Individual and Organizational Identity Tactics; Family Business Review, 26(4) 333–355.

Larson Gregory S. and Pearson Amy R. (2012) Placing Identity: Place as a Discursive Resource for Occupational Identity Work among High-Tech Entrepreneurs; Management Communication Quarterly 26(2) 241–266.

Miller, David. (1995) On Nationality. Oxford: Oxford University Press.

Muir, Richard, (1999) Approaches to Landscape, Macmillan, Basingstoke.

Newman, D. (2006) Boundaries; In a Companion to Political Geography, In Agnew, J., Katharyne Mitchell, Gerard Toal, 3rd Edition, Blackwell Publishing.

Newman, D., (2003), On Borders and Power: A Theoretical Framework, Journal of Borderlands Studies, No. 18, PP. 13-25.

  • oxford English Dictionary,
Peet, Richard  (1999) Modern Geographical Thought; Wiley-Blackwell.

Merriman, Peter Martin Jones, Gunnar Olsson, Eric Sheppard, Nigel Thrift, Yi-Fu Tuan (2012) Space and spatiality in theory; Dialogues in Human Geography 2(1) 3–22.

Proshansky, H (1978) the city and self-Identity, Journal of Environment and Behavior, vol 10.

Raffestin, Claude (2012) Space, territory, and territoriality; Environment and Planning: Society and Space, volume 30, pages 121-141.

Sack, R (1986) Human Territoriality: Its Theory and History; Cambridge, CambridgeUniversity Press.

Sen, Amartya (2009) the fog of identity; politics, philosophy & economics, SAGE Publications.

Smith, N (2001); Rescaling Politics: Geography, Globalism, and the New Urbanism, in C. Minca (ed.) Postmodern Geography: Theory and Praxis, Blackwell Publishers.

Staeheli, L.A. & Mitchell, D. (2008) the People's Property? Power, Politics, and the Public. Routledge.

Stedman, R. C., (2003), Is It Really A Social Construction? The Contribution of Physical Environment to Sense of Place, Society and Natural Resources, No 160, PP. 671-685.

Storey, David (2012) Land, Territory and Identity. In: Making Sense of Place: Multidisciplinary Perspectives. Boydell Press, Woodbridge, pp. 11-22.

Storey, David (2012) Land, Territory and Identity. In: Making Sense of Place: Multidisciplinary Perspectives. Boydell Press, Woodbridge, pp. 11-22.

Young, Iris Marion (1990) Justice and the Politics of Difference; Princeton University Press.