تحلیل‌فضایی اثرات کارخانه سیمان لار در توسعه منطقه ای با رویکرد تاب آوری (مطالعه موردی: بخش رودآب شهرستان سبزوار)

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 دانش آموخته برنامه ریزی آمایش سرزمین، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

چکیده

هدف از این مطالعه، تحلیل فضایی اثرات کارخانه سیمان لار بخش رودآب شهرستان سبزوار با رویکرد تاب­آوری مورد بررسی قرار گرفته است. نوع تحقیق کاربردی و روش آن توصیفی- تحلیلی می­باشد. برای جمع­آوری اطلاعات مورد نیاز در بخش مبانی نظری از روش کتابخانه­ای و برای جمع­آوری داده­های مورد نیاز از روش میدانی و ابزار پرسشنامه استفاده شد. ابتدا اثراتی که احداث کارخانه در بخش ایجاد کرده مورد شناسایی قرار گرفت و سپس اثرات در قالب رویکرد تاب آوری در چهار بعد قرار داده شد و پرسشنامه­ای طراحی شد. و پایایی پرسشنامه با استفاده از دیدگاه و نظرات کارشناسان و متخصصان مورد بررسی قرار گرفت و روایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ 0.94 محاسبه شد. جامعه آماری بخش رودآب شهرستان سبزوار در استان خراسان رضوی و حجم­نمونه با محاسبه فرمول کوکران 365 برآورد شد. شیوه­ی نمونه­گیری تصادفی ساده بود. در این پژوهش برای تجزیه و تحلیل داده­ها در بخش آمار توصیفی از میانگین و در بخش آمار استنباطی از رگرسیون خطی چند متغیره در محیط نرم‌افزار SPSS و همچنین مدل استاندارد شده مدلسازی معادلات ساختاری در محیط نرم­افزار Lisrel استفاده شده است. با تحلیل پرسشنامه‌ها و محاسبات لازم میزان تاب آوری اثرات کارخانه سیمان لار در بخش در ابعاد و شاخص­های مختلف مورد سنجش قرار گرفت. با توجه به نتایج حاصل شده از میانگین اثرات کارخانه در ابعاد مختلف با میانگین کلی 3.07 در تاب­آوری بخش تأثیر داشته است، نتایج حاصل از مدل استاندارد شده معادلات ساختاری نشان داد بعد اجتماعی دارای بیشترین تاب­آوری در بخش و سپس، بعد اقتصادی، بعد کالبدی و در نهایت بعد کالبدی به ترتیب در تاب­آوری بخش تأثیر داشته­اند. نتایج حاصل از رگرسیون خطی نشان داد اثرات مورد بررسی 98 درصد تاب­آوری بخش را تبیین می­کند.

کلیدواژه‌ها


آقامحمدی، علی و ابوالفضل غیاثوند (1393) تاب­آوری؛ رویکرد مدیریت مخاطرات، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.

بدری، سیدعلی؛ رمضان­زاده لسبونی، مهدی؛ عسگری، علی؛ قدیری معصوم، مجتبی؛ سلمانی، محمد (1392) نقش مدیریت محلی در ارتقای تاب­آوری مکانی در برابر بلایای طبیعی با تاکید بر سیلاب (مطالعه­ی موردی: دو حوضه­ی چشمه کیله­ی شهرستان تنکابن و سردآبرود کلاردشت)، دوفصلنامه مدیریت بحران، بهار و تابستان 1392، شماره سوم، صص. 48-37.

حسینی­جناب، وحید؛ جلالی، احمدرضا؛ سیدی، میرداود؛ جعفری، مرتضی (1392) تاب­آوری در برابر زلزله و برنامه­ریزی مدیریت بحران و تجربیات ژاپن، چاپ اول، تهران، انتشارات مؤسسه آموزش عالی علمی- کاربردی هلال ایران (وابسته به جمعیت هلال احمر).

داداش­پور، هاشم و زینب عادلی (1394) سنجش ظرفیت­های تاب­آوری در مجموعه شهری قزوین، فصلنامه مدیریت بحران، پاییز و زمستان 1394، شمارخ هشتم، صص. 84-73.

رضایی، محمدرضا (1392) ارزیابی تاب­آوری اقتصادی و نهادی جوامع شهری در برابر سوانح طبیعی (مطالعه­ی موردی: زلزله­ی محله­های شهر تهران)، مجله مدیریت بحران، بهار و تابستان 1392، شماره سوم، صص. 38-27.

پایگاه اطلاع­رسانی رودآب (http://roodab-khr.ir).

رفیعیان، مجتبی؛ رضایی، محمدرضا؛ عسگری، علی؛ پرهیزکار، اکبر؛ شایان، سیاوش (1390) تبیین مفهومی تاب­آوری و شاخص­سازی آن در مدیریت سوانح اجتماع­محور (CBDM)، مجله مدرس علوم انسانی- برنامه­ریزی و آمایش فضا، زمستان 1390، دوره پانزدهم، شماره 4، صص. 41-19.

سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385.

سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390.

سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395.

سلمانی­مقدم، محمد؛ امیراحمدی، ابوالقاسم؛ کاویان، فرزانه (1393) کاربرد برنامه­ریزی کاربری اراضی در افزایش تاب­آوری شهری در برابر زمین­لرزه با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS (مطالعه­ی موردی: شهر سبزوار)، مجله مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، پاییز 1393، سال پنجم، شماره هفدهم، صص. 34-17.

فرزاد بهتاش، محمدرضا؛ کی­نژاد، محمدعلی؛ پیربابایی، محمدتقی؛ عسگری، علی (1394) ارزیابی و تحلیل ابعاد و مولفه­های تاب­آوری کلان شهر تبریز، نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، پاییز 1392، دوره 18، شماره 3، صص. 42-33.

گاسپارینی، پائولو؛ مانفردی، گاتنو؛ آسپرونه، دومنیکو (1395) تاب­آوری و پایداری در مقابل بلایای طبیعی (چالشی برای شهرهای آینده)، مترجمان: حسین حاتمی­نژاد و مرتضی نصرتی هشی، چاپ اول، تهران، انتشارات آراد کتاب.

مدیریت ساماندهی و مهندسی بحران شهرداری مشهد (1392) چگونه می‌توان شهرها را تاب آورتر نمود (دستنامه­ای برای مدیران دولت­های محلی (استانداران، فرمانداران، شهرداران، شهرداران مناطق و بخشداران). برگرفته از سایت: http://www.metropolises.ir/files/metropolises-ir/Pdf/Book/.

مهدوی، افسون و مریم توسن (1395) سنجش و ارزیابی میزان تاب­آوری کالبدی بافت فرسوده شهری در برابر زلزله (نمونه موردی: محله ناصریه شهر کرمان)، دومین همایش ملی فرهنگ، گردشگری و هویت شهری، 20 دی ماه 1395،  موسسه علمی پژوهشی مهر اندیشان ارفع، کرمان، صص. 9-1.

میرجلیلی، سیدحسین (1395) تبیین مفاهیم مقاومت، تاب­آوری و آسیب­پذیری اقتصادی، مجموعه مقالات اولین همایش اقتصاد مقاومتی، بررسی برنامه­ها و متون، تیرماه 1395، صص 39-19.

والش، فروما (1391) تقویت تاب­آوری خانواده (گذر از سختی­های زندگی)، مترجمان: محسن دهقانی، محبوبه خواجه رسولی، سمیه محمدی، مریم عباسی، چاپ اول، تهران، انتشارات دانژه.

Suarez, M., Gomez-Baggethun, E., Benayas, J., Tilbury, D. (2016). Towards an urban resilience Index: a case study in 50 Spanish cities. Sustainability, 8(8), 774.

Gunderson, L ‚ (2010) ‚ Ecological and human community resilience in response to natural disasters. Ecology and Society 15(2): 18-29. Available from http://www.ecologyandsociety.org /vol15/iss2/art18.

León‚ J., March‚ A. (2014)‚ Urban morphology as a tool for supporting tsunami rapid resilience: A case study of Talcahuano, Chile‚ Habitat International‚ V 43, July 2014, Pp 262–250.

Pimm. S. L., (1984). The complexity and stability of ecosystems, Nature 307, 26, Pp.321-326.

Maguire, B. & P. C.Hagen, (2007). Disasters and communities: understanding social resilience, the Australian Journal of Emergency Management, Vol.22, Pp.16-20.

Holling, C. S., (2004). From complex regions to complex worlds, Ecology and Society9, 1, Pp.11. http//www.ecology and society.org/vol9/issl/artll/.

Folke, C., (2006). Resilience: the emergence of a perspective for social ecological systems analyses, Global Environmental Chenge 16, 3, Pp. 253-267.

Rose, A. (2004). Defining and Measuring Economic Resilience to Disasters. Disaster Prevention and Management, 13 (4), 307-314.