جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

تبیین مفهومی قلمروخواهی اقوام ایرانی با تاکید بر انسجام ملی (مطالعه موردی، کردستان ایران )

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسندگان
1 گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه علمی جغرافیای انسانی و آمایش، دانشگاه شهید بهشتی،تهران،ایران
10.22034/jgeoq.2026.583883.4464
چکیده
هدف این پژوهش تبیین مفهومی پدیده قلمروخواهی اقوام ایرانی و واکاوی تأثیر آن بر انسجام ملی، با تمرکز بر مطالعه مناطق کردنشین ایران است. مسأله تحقیق این است که؛ چگونه «قلمروخواهی قومی» می‌تواند در عین حفظ تنوع و هویت‌های ناحیه‌ای، با مفهوم «وحدت و انسجام ملی» در یک بستر جغرافیای سیاسی واحد، سازگار گردد. روش تحقیق در این پژوهش، از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و با رویکردی میان‌رشته‌ای (ترکیبی از علوم سیاسی، جغرافیای سیاسی و جامعه‌شناسی)، بر تحلیل محتوای اسناد، نظریه‌ها و داده‌های کیفی مرتبط متمرکز است. مبانی نظری تحقیق بر دو مفهوم متضادنما، یعنی کثرت‌گرایی و همگرایی/انسجام ملی، استوار است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که؛ مفهوم قلمروخواهی قومی لزوماً به معنای تجزیه‌طلبی یا واگرایی نیست، بلکه عمدتاً ریشه در مطالبات هویتی، اقتصادی و سیاسی در سطوح ناحیه‌ای دارد. در بافتار کردستان ایران، قلمروخواهی نه به شکل جدایی‌طلبانه، بلکه اغلب در قالب درخواست برای مشارکت سیاسی مؤثر، توسعه متوازن منطقه‌ای و به رسمیت شناختن حقوق فرهنگی-مدنی ظهور می‌یابد. نتیجه‌گیری اصلی این است که مدیریت موفق قلمروخواهی، نه از طریق حذف هویت‌های محلی بلکه با پذیرش رهیافت کثرت‌گرایانه مدنی امکان‌پذیر است. این رهیافت شامل تقویت مکانیسم‌های توزیع عادلانه منابع، تمرکززدایی ساختاری و ایجاد کانال‌های مشروع برای بیان مطالبات قومی است. تحقق این امر، نه تنها به کاهش شکاف‌های قومی-دولتی کمک می‌کند، بلکه به تثبیت و تعمیق انسجام ملی از طریق تقویت هویت فراگیر ایرانی منجر خواهد شد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Conceptual Explanation of Iranian Ethnic Territorial Desire with Emphasis on National Unity (Case Study, Iranian Kurdistan)

نویسندگان English

Majid Cheraghloo 1
Hamidreza Mohammadi 2
1 Department of Human Geography and Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Human Geography .and resarch, SR.C, Shahid Beheshti University,,Tehran, Iran
چکیده English

The aim of this research is to conceptually explain the phenomenon of Iranian ethnic territorialism and analyze its impact on national cohesion, focusing on the study of Kurdish regions of Iran. The research question is how "ethnic territorialism" can be compatible with the concept of "national unity and cohesion" in a single geopolitical context, while maintaining diversity and regional identities. The research method in this research is descriptive-analytical and focuses on analyzing the content of relevant documents, theories, and qualitative data with an interdisciplinary approach (a combination of political science, political geography, and sociology). The theoretical foundations of the research are based on two seemingly contradictory concepts, namely pluralism and national convergence/cohesion. The research findings show that the concept of ethnic territorialism does not necessarily mean separatism or divergence, but is mainly rooted in identity, economic, and political demands at regional levels. In the context of Iranian Kurdistan, territorialism does not manifest itself in a separatist form, but rather in the form of demands for effective political participation, balanced regional development, and the recognition of cultural-civil rights. The main conclusion is that the successful management of territorialism is possible not by eliminating local identities but by adopting a pluralistic civic approach. This approach involves strengthening mechanisms for equitable resource distribution, structural decentralization, and the creation of legitimate channels for the expression of ethnic demands.will not only help to reduce ethno-state divisions, but will also lead to the consolidation and deepening of national cohesion by strengthening an inclusive Iranian identity.

کلیدواژه‌ها English

National cohesion
ethnic territoriality
Iranian Kurdistan
identity demands
civil pluralism
احمدی، حمید (١٣٧٩)، قومیت‌ و قوم گرایی‌ در ایران، از افسانه‌ تا واقعیت‌، تهران: نشر نی‌.
احمدلو، حبیب‌ اله‌؛ افروغ، عماد (١٣٨١)، رابطه‌ هویت‌ ملی‌ و هویت‌ قومی‌ در بین‌ جوانان تبریز، فصلنامه‌ مطالعات ملی‌، سال چهارم، شماره ١٣.
ادموندز، جان سیسیل (1367)، کردها، ترکها و عربها، ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: نشر روزبهان.
اطلس گیتاشناسی استانهای ایران (1387)، زیر نظر سعیدبختیاری، تهران: انتشارات گیتاشناسی.
بدلیسی، امیر شرف خان (بی تا)، شرفنامه، انتشارات الازهر: مصر.
پاپلی یزدی، محمدحسین، ابراهیمی، محمد امیر (1387)، نظریه های توسعه روستایی، تهران: انتشارات سمت.
جلایی‌ پور، حمید رضا (١٣٨٥)، فراز و فرود جنبش‌ کردی، ٦٧-١٣٥٧، تهران: انتشارات لوح فکر.
جلایی‌پور، حمیدرضا (1372)، کردستان علل تداوم بحران آن پس از انقلاب اسلامی، تهران: موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
چمران، مصطفی (1364)، کردستان، تهران: بنیاد شهید چمران.
حافظ‌ نیا، محمد رضا (١٣٨١)، جغرافیای سیاسی‌ ایران، تهران: انتشارات سمت‌.
شمیم همدانی، علی اصغر (1312)، کردستان، تبریز: مطبعه و مهر رزینسازی امید.                 
قاسمی حیدری، مصطفی؛ اژدری، بهناز؛ معصومی، مجید (۱۴۰۰)، اثرات استقلال‌خواهی اقلیم کردستان عراق بر انسجام ملی مناطق کُردنشین ایران. فصلنامه مطالعات بین‌المللی، ۱۸(۱).
کردپور، مسعود (١٣٨٢)، تحلیل‌ ژئوپلیتیکی‌ بحران کردستان عراق و تاثیر آن بر امنیت‌ ملی‌ ایران، دانشگاه آزاد اسلامی‌ واحد تهران مرکز، دانشکده علوم انسانی‌، گروه جغرافیای سیاسی‌. پایان‌نامه‌ کارشناسی‌ ارشد.
کریمی، بهمن (1316)، جغرافی مفصل تاریخی غرب ایران، تهران: شرکت چاپخانه فرهنگ.
کینان، درک (1376)، کرد و کردها، ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: نشر نگاه.
گلوردی، عیسی‌ (١٣٩١)، اقوام ایرانی‌ و زمینه‌ های همگرایی‌، تهران: انتشارات کمیل‌، چ1.
گیدنز، آنتونی‌ (١٣٧٤)، جامعه‌ شناسی‌، ترجمه‌ منوچهر صبوری، تهران: نشر نی‌، چ یازدهم‌.
لاکست، ایو (1367)، جغرافیا نخست در خدمت جنگ، مشهد: انتشارات آستان قدس.
محسنی‌زاده، محسن‌ (١٣٨٩)، تشکیل‌ حکومت‌ اقلیم‌ کردی در عراق وتاثیر آن بر مناطق‌ کرد نشین‌ ایران، پایان نامه‌ کارشناسی‌ارشد رشته‌ اطلاعات استراتژیک‌دانشگاه جامع‌ امام حسین‌ (ع) دانشکده پیامبر اعظم‌(ص).
مرادبیگی، حسین (2004)، کردستان، چپ و ناسیونالیسم؛ تاریخ زنده، انتشارات نسیم: بی‌جا.
مقصودی، مجتبی (۱۳۸۲)، تحولات قومی در ایران: علل و زمینه‌ها. تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
میرتاج‌الدینی، سیدعلیرضا (۱۳۹۸)، مسائل قومی و امنیت ملی در ایران: رویکردها و راهبردها. تهران: انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.
هزارجریبی، جعفر و مروتی، نادر (1389)، «تاثیر نابرابری قومی بر امنیت ملی»، فصلنامه تحقیقات سیاسی، ش4.
References  
Ahmadi, H. (2000). Ethnicity and Ethnicism in Iran: From Myth to Reality. Tehran: Ney Publishing. [in Persian]
Ahmadlu, H., & Afrough, E. (2002). The Relationship between National Identity and Ethnic Identity among the Youth of Tabriz. National Studies Quarterly, Year 4, No. 13. [in Persian]
Edmonds, C. J. (1988). Kurds, Turks and Arabs (Translated by E. Younesi). Tehran: Rouzbehan Publishing. [in Persian]
Gitashnasi Atlas of Iranian Provinces. (2008). Under the supervision of S. Bakhtiari. Tehran: Gitashnasi Publications. [in Persian]
Bedlisi, A. S. K. (n.d.). Sharafnameh. Cairo: Al-Azhar Publications. [in Persian]
Papoli Yazdi, M. H., & Ebrahimi, M. A. (2008). Theories of Rural Development. Tehran: SAMT Publications. [in Persian]
Jalaipour, H. R. (2006). The Rise and Fall of the Kurdish Movement, 1979-1988. Tehran: Loh-e Fekr Publications. [in Persian]
Jalaipour, H. R. (1993). Kurdistan: The Causes of the Continuation of Its Crisis after the Islamic Revolution. Tehran: Printing and Publishing Institute of the Ministry of Foreign Affairs. [in Persian]
Chamran, M. (1985). Kurdistan. Tehran: Chamran Martyr Foundation. [in Persian]
Hafeznia, M. R. (2002). Political Geography of Iran. Tehran: SAMT Publications. [in Persian]
Shamim Hamedani, A. A. (1933). Kurdistan. Tabriz: Omid Resin Printing House. [in Persian]
Ghasemi Heidari, M., Azhdari, B., & Masoumi, M. (2021). The Effects of Iraqi Kurdistan Region's Independence-Seeking on the National Cohesion of Kurdish Regions in Iran. International Studies Quarterly, 18(1). [in Persian]
Kordpour, M. (2003). Geopolitical Analysis of the Iraqi Kurdistan Crisis and Its Impact on Iran's National Security (Master's Thesis). Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Faculty of Humanities, Department of Political Geography. [in Persian]
Karimi, B. (1937). Comprehensive Historical Geography of Western Iran. Tehran: Farhang Printing House. [in Persian]
Kinnane, D. (1997). Kurds and Kurdistan (Translated by E. Younesi). Tehran: Negah Publishing. [in Persian]
Golvardi, I. (2012). Iranian Ethnic Groups and Contexts of Convergence. Tehran: Kamil Publications, 1st Edition. [in Persian]
Giddens, A. (1995). Sociology (Translated by M. Sabouri). Tehran: Ney Publishing, 11th Edition. [in Persian]
Lacoste, Y. (1988). Geography First Serves War. Mashhad: Astan-e Qods Razavi Publications. [in Persian]
Mohsenizadeh, M. (2010). The Formation of the Kurdish Regional Government in Iraq and Its Impact on the Kurdish Regions of Iran (Master's Thesis). Imam Hossein Comprehensive University, Faculty of Prophet Muhammad (PBUH), Department of Strategic Intelligence. [in Persian]
Moradbeigi, H. (2004). Kurdistan, the Left and Nationalism: Living History. No place: Nasim Publications. [in Persian]
Maghsoudi, M. (2003). Ethnic Developments in Iran: Causes and Contexts. Tehran: National Studies Institute. [in Persian]
Mirtajodini, S. A. (2019). Ethnic Issues and National Security in Iran: Approaches and Strategies. Tehran: National Defense University Press. [in Persian]
Hezarjaribi, J., & Marvoti, N. (2010). The Impact of Ethnic Inequality on National Security. Political Research Quarterly, No. 4. [in Persian]