جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جستاری در بازشناسی نظم در موسیقی و جایگاه آن در معماری با تاکید بر ملاحظات کاربردی و زیبایی شناسانه

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای مهندسی معماری، گروه معماری واحد ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، جلفا، ایران
2 گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
10.22034/jgeoq.2025.541149.4318
چکیده
معماری و موسیقی به‌عنوان دو عرصه هنری بنیادین، همواره در پیوندی تنگاتنگ با احساسات، ادراکات و اندیشه‌های انسانی قرار داشته‌اند. موسیقی در بُعد زمان معنا پیدا می‌کند و با ریتم، هارمونی و تکرار، حالات درونی و تجربه‌های انتزاعی انسان را آشکار می‌سازد. در مقابل، معماری در بُعد مکان جلوه‌گر می‌شود و همان احساسات و اندیشه‌ها را در کالبدی از فضا و مصالح عینی به نمایش می‌گذارد؛ از همین رو، معماری را می‌توان موسیقی جامد دانست. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چه وجوه مشترکی از نظم در موسیقی و معماری قابل شناسایی است و این نظم چه جایگاهی در شکل‌دهی به تجربه زیباشناسانه و کاربردی این دو هنر دارد. روش تحقیق بر پایه مطالعه اسنادی و تحلیل تطبیقی نمونه‌های تاریخی در معماری ایرانیاسلامی و موسیقی دستگاهی ایران سامان یافته است. بررسی‌ها نشان داد که عناصر بنیادین نظم همچون تکرار، تقارن، مرکزگرایی، ریتم، پیوستگی، نسبت‌های عددی و وحدت‌گرایی در هر دو هنر حضوری پررنگ دارند. در موسیقی، این عناصر منجر به هارمونی و انسجام ملودیک می‌شوند و در معماری به صورت تناسبات فضایی، هماهنگی بصری و نظم کالبدی تجلی می‌یابند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که موسیقی و معماری، با وجود تمایزهای ظاهری، در بنیاد مفهومی خود اشتراکات عمیقی دارند؛ هر دو بر پایه تجرید، انتزاع و نظم استوارند و توانسته‌اند تجربه‌ای مشترک از زیبایی و معنا را برای انسان فراهم آورند. از این منظر، بازشناسی نظم مشترک در موسیقی و معماری می‌تواند علاوه بر غنای نظری، بستری برای به‌کارگیری اصول زیباشناسانه در طراحی فضاهای معاصر نیز فراهم سازد. هدف این نوشتار، تبیین جایگاه این نظم در معماری با تأکید بر ارزش‌های کاربردی و زیبایی‌شناسانه و نشان دادن مسیر پیوندی است که از سنت‌های هنری گذشته به نیازهای فضایی امروز امتداد یافته است
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Essay on Recognizing Order in Music and Its Place in Architecture with an Emphasis on Practical and Aesthetic Considerations

نویسندگان English

Ehsan Shafaq Nioulooi 1
Shabnam Akbari Namdar 2
Nasim Najafgholipour Kalantari 2
1 Department of Architecture, Ara. C. Islamic Azad University, Jolfa, Iran
2 Department of Architecture, Ta, C, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
چکیده English

Architecture and music, as two fundamental artistic realms, have always been closely intertwined with human emotions, perceptions, and thoughts. Music finds its meaning in the dimension of time, revealing inner states and abstract human experiences through rhythm, harmony, and repetition. In contrast, architecture manifests itself in the dimension of space, expressing the very same emotions and thoughts within a physical form composed of space and tangible materials; hence, architecture can be considered as "frozen music." The main question of this research is to identify what common aspects of order can be recognized in music and architecture, and what role this order plays in shaping the aesthetic and practical experience of these two arts. The research methodology is based on documentary study and comparative analysis of historical examples in Iranian-Islamic architecture and the classical music of Iran (Dastgāh system). The findings reveal that fundamental elements of order—such as repetition, symmetry, centrality, rhythm, continuity, numerical proportions, and unity-are prominently present in both arts. In music, these elements lead to harmony and melodic coherence, while in architecture they manifest as spatial proportions, visual harmony, and physical order. The results indicate that despite their apparent differences, music and architecture share profound conceptual foundations; both are based on abstraction and order, and both have been able to provide a shared experience of beauty and meaning for human beings. From this perspective, recognizing the common order in music and architecture can not only enrich theoretical discourse but also provide a foundation for applying aesthetic principles in the design of contemporary spaces. The aim of this paper is to explain the position of this order in architecture, with an emphasis on its practical and aesthetic values, and to demonstrate the path of connection that extends from past artistic traditions to the spatial needs of today.

کلیدواژه‌ها English

Art
Architecture
Music
Order
Aesthetics
باوندیان، علیرضا، (1382)، جلوه هایی از هنر و تمدن اسلامی، نشر ضریح آفتاب، تهران.
احمدی، بابک (1398). موسیقی شناسی فرهنگ تحلیلی مفاهیم، نشر مرکز، تهران.
بلخاری قهی، حسن، (1388)، سرگذشت هنر در تمدن اسلامی(موسیقی و معماری)، تهران، انتشارات سوره مهر، چاپ دوم.
تخمچیان، علی، قره‌بگلو، مینو، و نژادابراهیمی، احد. (۱۳۹۶). شکل‌گیری فضا در اثر پیوند مفهومی «موسیقیریاضی» و معماری (مطالعه موردی: جلوخان و آسمانه گنبدخانه مسجد شیخ لطف‌الله اصفهانی). پژوهش‌های معماری اسلامی، ۵(۱۵)، ۱۰۸-۱۲۹.
خالقی، روح الله (1392)  سرگذشت موسیقی ایران، جلد دوم، تهران، صفی علیشاه.
دهلـوی، حسـین، (1383) ،آوایی از ستیغ کوه تا  بلنـدای هنـر معمـاری- مجموعـه مقـالات کـتـاب معمـاری و موسـیقی، تهـران، نشـر فضـا، چـاپ دوم.
رضازاده, مجتبی و ثابت فرد, مجتبی. (1392). بازشناسی کاربرد اصول هندسی در معماری سنتی مطالعه موردی: قصر خورشید و هندسه پنهان آن. نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی, 18(1), 29-44.
سراج، سیدحسام‌الدین.(1390). از گذر گل تا دل. تهران: کتاب نیستان.
سمیع پور، تیمن، سیدیان، سیدعلی (1395). تعبیر موسیقی و معماری با زبان مشترک نمونه موردی موسیقی و معماری سنتی ایران، مطالعات تطبیقی هنر، 6(11). 114-99.
فلامکی، منصور .(1387). پیوندهای مفهومی و شالوده‌های معماری و موسیقی. تهران: نشر فضا.
قبادیان، وحید. (1383) . بررسی اقلیمی ابنیۀ سنتی ایران. تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.
لعل شاطری, مصطفی و وکیلی, هادی. (1392). نفوذ غرب در موسیقی‌نظامی ایران (از اواسط عصر ناصری تا پایان حکومت قاجار). پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی, 46(1), 69-92.
مددپور، محمد، (1387)، حکمت انسی و زیبایی شناسی عرفانی هنر اسلامی، تهران، انتشارات سوره مهر، چاپ سوم.
نوروزی طلب، علیرضا، (1388)، زیبایی و ذات شناسی هنر اسلامی، کتاب ماه مهر، 129، 123-149.
Ching, F. (2010). Architectur; Form, Space and Order. Translated by Gharagozlou, Z. Tehran: University of Tehran Press.
Tokhmechian, A., Gharehbaglou, M (2018). Music, Architecture and Mathematics in Traditional Iranian Architecture. Nexus Netw J 20, 353–371 https://doi.org/10.1007/s00004-018-0381-0
Sterken, Sven. (2007). Music as an Art of Space: Interactions between Music and Architecture in the Work of Iannis Xenakis in Resonance: Essays on the Intersection of Music and Architecture. Vol 1 edited by Mikesch W. Muecke and Miriam S. Zach.
https://www.arel.ir
http://ashwood.ir
http://aftablarestan.ir
http://rasekhoon.net