جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

مطالعه جامعه شناختی مهاجرت روستاییان اطراف به محیط جغرافیایی شهر یاسوج ارایه نظریه زمینه ای

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسنده
دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه دولتی یاسوج، یاسوج، ایران
10.22034/jgeoq.2026.592314.4508
چکیده
مهاجرت از روستا به شهر در عصر معاصر دیگر صرفاً یک جابه‌جایی مکانی یا واکنش به محرومیت اقتصادی ساده محسوب نمی‌شود، بلکه به پدیده‌ای چندلایه و پیچیده در عرصه اجتماعی-فرهنگی تبدیل گردیده است که می‌تواند بازتاب‌دهنده نابرابری‌های منطقه‌ای، ارزش‌های خانوادگی، شبکه‌های اجتماعی و پویایی‌های نسلی یک جامعه باشد. با این وجود، در استان کهگیلویه و بویراحمد و به‌ویژه شهر یاسوج، جریان گسترده مهاجرت از روستاهای پیرامونی، نه تنها ساختار جمعیتی و فضایی شهر را دگرگون ساخته، بلکه پیامدهای عمیق عینی و ذهنی بر زیست‌جهان فردی و خانوادگی مهاجران برجای گذاشته است. این موانع و فشارها نه تنها در سطح سیاست‌گذاری‌های کلان توسعه، بلکه در لایه‌های روزمره و تجربه زیسته خود مهاجران نیز جاری است و تصمیم به مهاجرت را از یک کنش صرف اقتصادی به فرآیندی پرتنش و سرشار از مذاکره با هنجارها، ارزیابی ریسک‌ها و امید به آینده بدل می‌کند. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق و همه‌جانبه «تجربه زیسته» روستاییان مهاجر ساکن در شهر یاسوج طراحی شده است تا از رهگذر کاوش در ادراکات، احساسات، تعاملات و راهبردهای آنان، تصویری غنی از لایه‌های پنهان فرایند مهاجرت ارائه دهد. تمرکز اصلی پژوهش بر شناسایی شرایط علّی (محرومیت اقتصادی و ضعف زیرساخت‌ها)، شرایط زمینه‌ای (تمرکز امکانات در شهر و ساختار اجتماعی روستا)، شرایط مداخله‌گر (شبکه‌های اجتماعی و انگیزه‌های خانوادگی)، راهبردهای مهاجرتی و سازگاری، و پیامدهای دوگانه این فرایند (اقتصادی، اجتماعی و روانی) در میان مهاجران روستایی یاسوجی است.روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه زمینه‌ای (گراندد تئوری) اشتراوس و کوربین انجام شده است
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Sociological Study of Rural-to-Urban Migration to Yasuj: A Grounded Theory Approach

نویسنده English

Pezhman Rahiminsb
Master's Student in Sociology, Yasouj University, Yasouj, Iran
چکیده English

Abstract



In the contemporary era, migration from rural to urban areas is no longer merely a geographical relocation or a simple reaction to economic deprivation; rather, it has transformed into a multi-layered and complex socio-cultural phenomenon that can reflect regional inequalities, family values, social networks, and generational dynamics within a society. Nevertheless, in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province, particularly in the city of Yasuj, the extensive flow of migration from surrounding rural areas has not only altered the city's demographic and spatial structure but has also left profound objective and subjective consequences on the lifeworld of individual migrants and their families. These obstacles and pressures are present not only at the level of macro-development policymaking but also within the everyday layers and lived experiences of the migrants themselves, turning the decision to migrate from a purely economic action into a tension-filled process replete with negotiation with norms, risk assessment, and hope for the future. Accordingly, the present study is designed with the aim of conducting a deep and comprehensive analysis of the "lived experience" of rural migrants residing in Yasuj, so as to offer a rich depiction of the hidden layers of the migration process through exploring their perceptions, emotions, interactions, and strategies. The main focus of the research is on identifying causal conditions (economic deprivation and infrastructure weaknesses), contextual conditions (concentration of facilities in the city and the social structure of the village), intervening conditions (social networks and family motivations), migration and adaptation strategies, and the dual consequences of this

کلیدواژه‌ها English

Migration
Rural Population
Yasuj
Geography
آئیژ، عزمی، تربتی پناه، پیمان(۱۳۹۹). بررسی انگیزه های مهاجرت ساکنان روستای چغا کبود به شهر کرمانشاه فصلنامه جمعیت، سال بیست وهفتم ، بهار و تابستان ۱۳۹۹، شماره ۱۱۱و۱۱۲،۶۹ -۴۹.
آقا یاری هیر، محسن، کریم زاده .،حسین ، خالقی ،عقیل (۱۳۹۷) تحلیل عوامل مؤثر در تصمیم به مهاجرت روستاییان در قلمرو جغرافیایی رفتاری (مطالعه موردی دهستان سینا شهرستان ورزقان) نشریه پژوهش‌های روستایی ، دوره ۹ ، شماره ۱صص۵۷-۴۵.
اعتضاد، سید خسرو، دانشور کاخکی، محمدی،حسین (۱۴۰۰) اعتبارت مالی و نقش آن در مهاجرت روستایی : مطالعه موردی استان خراسان رضوی روستا و توسعه، دوره۲۴، شماره ۹۴،صص۱۲۱-۱۵۶.
افشاری،علی،معینی،.سید رضا،انصاری،.انصاری(1399).بررسی تاثیر سرمایه اجتماعی بر گرایش جوانان تهرانی به مهاجرت خارج از کشور.
الهیاری.، مرتضی ، توسلی .،ابوالفضل.،تقویی محمد رضا (۱۳۹۹). بررسی وضعیت کشاورزی و نقش آن در مهاجرت روستایی با استفاده ازروش های آماری ناپارامتری ( مطالعه موردی روستاییان شهرستان چاراویماق راهبرد توسعه و روستای دوره ۶شماره۴۴۷۵-۴۸۷.
آقایی زاده .،اسماعیل، افراخته، حسن (۱۳۹۰) جستاری در تحولات عوامل مهاجرت روستایی در ایران( مطالعه موردی: شهرستان بندرانزالی) پژوهشنامه جغرافیایی،شماره۱صص۱۲۰-۹۵.
شیخ بیگلو.،رعنا،سلطانی، رعنا(1399). رضایتمندی مهاجران روستا شهری از زندگی در کلان شهر ها ( مطالعه موردی شهر اصفهان). رفا اجتماعی،20(77)،300_263
حسینی.، قربانی، رسول صادق،علی قاسمی ولی‌الله رستمی زاده (1397) تحولات روند و الگوهای مهاجرت داخلی در استان ایران نشریه برنامه‌ریزی منطقه‌ای دوره۸،شماره ۳۱، ۱-۱۸).
بارانی.، نادر ، منهاج .، محمد.، ،رمضان پور، حسین .، احمد پور برازجانی ،محمود (1394).بررسی تأثیرات اعتبارات اعطایی بانک کشاورزی ایران بر وضعیت اقتصادی کشاورزان شهرستان هیرمند مجله بین‌المللی مدیریت و توسعه کشاورزی دوره ۵شماره ۱،۷۳-۸۰.
فتوح آبادی .، لیلا.،زمانی، غلامحسین (1397) عوامل موثر بر تمایل کشاورزان منطقه‌ی رزقان به مهاجرت در شرایط خشک‌سالی نشریه علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران دوره۱۴،شماره۲،۲۴۷-۲۳۵.
موحدی ،رضا .، سامیار،مسعود(1397) بررسی عوامل مؤثر بر مهاجرت روستاییان در شهرستان سردشت نشریه مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی ( در چشم‌انداز جغرافیایی)دوره۱۳،شماره ۱صص۱۶۳-۱۷۷.
غفاری مقدم ، زواره و محمود صبوحی (۱۳۸۶) بررسی عوامل مؤثر بر مهاجرت از روستا به شهر پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزیی روستایی دانشکده جغرافیا دانشگاه زابل
حسین زاده، عسکر، معمری.، مهدی، قربانی، اردوان .، مفیدی چلان، مرتضی(۱۳۹۸) عوامل اقتصادی واجتماعی اثر گذار بر مهاجرت روستاییان مورد: سامان‌های عرفی روستایی حوزه انار چای مشکین‌شهر اقتصاد فضا و توسعه روستایی،دوره۸،شماره۴،۲۴۳-۲۵۹.
تودارو، مایکل .(1377). توسعه اقتصادی در جهان سوم. ترجمه غلامعلی فرجادی. تهران: انتشارات سازمان مدیریت.
فروتن، یعقوب (۱۳۹۶). تبیین جمعیت شناختی و اجتماعی و تمایلات مهاجرت به خارج از کشور مطالعات جمعیتی دوره۳.دوره۲صص۱۸۹-۲۱۶.
مهدی پور.،احمد مهدی پور.، آسیه.، قاسمی اردهایی،.علی  )۱۳۹۸) . بررسی قصد مهاجرت از روستا وعوامل موثر بر آن ( مورد مطالعه روستاهای بخش کلات شهرستان آبدانان، استان ایلام ) توسعه محلی ( روستا- شهری) دوره ۲۱.شماره۲۴۳۷-۴۵۸.
محمدی، یگانه .، سنایی مقدم .، بهروز، سنایی مقدم.، سیروس (۱۳۹۵) تحلیل اثرات روابط شهر و روستا در مهاجرت های روستا – شهری مطالعه موردی : دهستان پشته زیلایی شهرستان دهدشت برنامه ریزی  منطقه ای دوره ۷شماره ۲۷،۱۰۳-۱۱۶.
پاپلی یزدی، محمد حسین ، رجبی سناجردی.، حسین(۱۳۸۲) نظریه های شهرو پیرامون چاپ اول سمت تهران.
تودارو، مایکل(۱۳۶۷). مهاجرت داخلی در کشور های درحال توسعه ترجمه مصطفی سرمدی و پروین رئیسی فرد، تهران : موسسه کار و تامین اجتماعی.
زنجانی، حبیب الله (۱۳۸۰) مهاجرت،انتشارات سمت، تهران
جوادی.، مجید ،حیدری .،آرمان.، جهان بین، نیما (۱۴۰۰)تحلیل کیفی روند،آهنگ وفاکتور های محرک و مرتبط با مهاجرت به سکونتگاههای غیر رسمی ( نمونه  مورد مطالعه مهاجرت به شهر مادوان یاسوج).
رفیع پور.، فرامرز،(1393) کندوکاوها وپنداشته ها مقدمه ای بر روش های شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی. شرکت انتشار. .۳۹۳.
نیکبخت، علیرضا. پرویزی، سرور(1383). سلامت دختران نوجوان و پارادوکس آزادی. پژوهش زنان. 2(2)
استراوس، انسلم و کوربین، جولیت،(1385)اصول روش تحقیق کیفی نظریه ی مبنایی رویه ها و شیوه ها، ترجمه ی بیوک محمدی، تهران، نشر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
حسامیان .، فرح (۱۳۸۵) شهرنشینی در ایران انتشارات آگاه چاپ پنجم تهران.
فراست خواه.،مقصود ‌(۱۳۹۸) ‌روش تحقیق‌ در علـوم‌ اجتماعی .با تاکیدبر نظریه پایه گرند تئوری تهران نشر آگاه امار بدست امده انتشارطبق مر کز امار ایران ۱۳۹۵.
میرفردی.، اضغر.،حیدری.، آرمان .، امینی خو، مصطفی(۱۳۹۹)سنجش میزان تحرک اجتماعی مهاجرین روستا.شهربی و ارتباط آن با سرمایه اجتماعی(مورد طالعه مهاجرین شهرهای یاسوج ومادوان)دوره ۱۰شماره۳۷.
دستور پور.، مریم.، بسطامی .،امید.، امیدی پور.، کورش.،بسطامی، حسین (۱۳۹۴)بررسی علل و پیامد های مهاجرت به شهر یاسوج محل انتشار دومیت کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی .
ملکی.، سعید.، باقرپورنجف آباد.، فرزانه (۱۳۹۴) بررسی عوامل مهاجرت جوانان روستایب به شهر یاسوج شناسه ملی مقالهNlcoNfol-312منتشر شده در ادلین همایش علمی پژوهشی افق های نوین در علوم جغرافیاو برنانه ریزی معماری و شهر سازی ایران ۱۳۹۴.
مرکز آمار ایران (1395).گزارش سالانه آمار،1395،مرکز آمار ایران،تهران.قابل دسترس در:https://www.amar.org.ir
Zhao, Y. (2003). The role of migrant networks in labor migration: The case of China. Contemporary Economic Policy, 21(4), 500–511.
Gray, C., & Mueller, V. (2012). Drought and population mobility in rural Bangladesh. World Development, 40(3), 600–611.
de Brauw, A., Mueller, V., & Lee, H. L. (2014). The role of rural–urban migration in the structural transformation of China. Journal of Development Economics, 108, 33–45.
Barrett, C. B., Reardon, T., & Webb, P. (2001). Nonfarm income diversification and household livelihood strategies in rural Africa. Food Policy, 26(4), 315–331.
Chen, J., & Fan, C. C. (2016). Internal migration and urbanization in China. Population, Space and Place, 22(7), 655–671.
Lucas, R. E. B. (2015). Internal migration in developing economies: An overview. World Bank Economic Review.