موسسه آموزش عالی قشم جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای 2228-6462 15 4 2025 12 22 The role of economic diplomacy in developing regional cooperation among the Persian Gulf countries نقش دیپلماسی اقتصادی در توسعه همکاری‌های منطقه‌ای کشورهای حاشیه خلیج فارس 19 35 232296 10.22034/jgeoq.2025.546326.4337 FA محمد حقیقی کارشناسی ارشد روابط بین الملل، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2025 09 10 Economic diplomacy serves as a vital tool for enhancing regional cooperation, playing a significant role in reducing political tensions and promoting sustainable development in the Persian Gulf countries. This study employs a mixed-methods approach, combining document analysis and semi-structured interviews with 10 experts from Iran, Saudi Arabia, and the UAE, to explore the tools of economic diplomacy (such as energy trade, joint investments, and infrastructure projects), obstacles (including geopolitical tensions, sanctions, and policy disparities), and proposed solutions (such as trade agreements and regional mediation). Findings indicate that energy trade, by fostering interdependence, is the most effective tool, though challenges like the Iran-Saudi rivalry and sanctions hinder cooperation. The analysis, conducted using MAXQDA software and Strauss and Corbin’s (1998) Grounded Theory model, reveals that joint renewable energy projects and regional mediation can mitigate tensions and boost trade. A conceptual model is presented, illustrating the relationships between tools, obstacles, and solutions in a cohesive framework. This research provides policymakers with actionable strategies to enhance stability and economic development in the Persian Gulf region. دیپلماسی اقتصادی به‌عنوان ابزاری کلیدی در تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، نقش مهمی در کاهش تنش‌های سیاسی و توسعه پایدار در کشورهای حاشیه خلیج فارس ایفا می‌کند. این پژوهش با استفاده از روش ترکیبی (تحلیل اسنادی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 10 کارشناس از ایران، عربستان سعودی، و امارات) به بررسی ابزارهای دیپلماسی اقتصادی (مانند تجارت انرژی، سرمایه‌گذاری مشترک، و پروژه‌های زیرساختی)، موانع (شامل تنش‌های ژئوپلیتیکی، تحریم‌ها، و ناهماهنگی سیاست‌ها)، و راهکارهای پیشنهادی (مانند توافق‌نامه‌های تجاری و میانجی‌گری) پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تجارت انرژی، با ایجاد وابستگی متقابل، مؤثرترین ابزار بوده، اما موانعی مانند رقابت ایران و عربستان و تحریم‌ها همکاری‌ها را محدود کرده‌اند. تحلیل با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA و مدل نظریه‌پردازی زمینه‌ای استراوس و کوربین (1998) انجام شد. نتایج حاکی از آن است که راهکارهایی مانند پروژه‌های مشترک انرژی تجدیدپذیر و میانجی‌گری منطقه‌ای می‌توانند تنش‌ها را کاهش داده و تجارت را افزایش دهند. مدل مفهومی ارائه‌شده، روابط بین ابزارها، موانع، و راهکارها را به‌صورت منسجم نشان می‌دهد. این پژوهش به سیاست‌گذاران منطقه‌ای برای تدوین استراتژی‌های مؤثر کمک می‌کند تا ثبات و توسعه اقتصادی را در خلیج فارس تقویت کنند. http://www.jgeoqeshm.ir/article_232296_b24612e8d39d2f98b402a5b929d48bf3.pdf