موسسه آموزش عالی قشم جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای 2228-6462 16 2 2026 06 22 Geopolitics of Urban Development and Environmental Sustainability Challenges in the Metropolis of Tehran ژئوپلیتیک توسعه شهری و چالش‌های پایداری محیط‌زیست در کلان‌شهر تهران 1 24 245619 10.22034/jgeoq.2026.582436.4451 FA مجتبی سلیمی استادیارگروه مطالعات و تحقیقات هرمز، پژوهشکده هرمز، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران 0009-0003-3789-7798 مجتبی جهانگیری کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0009-0008-9275-4796 نعمت اله نظامیوند چگینی کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران Journal Article 2026 05 20 This study analyzes the environmental consequences of urban development in Tehran over a 10‑year period (2014–2024). Using a descriptive‑analytical approach, secondary data from official sources were examined through trend analysis and Pearson correlation. Key findings show a shift from horizontal to vertical development: building permits decreased by 42%, but the share of high‑rise buildings increased by 33% to 64%. Air quality improved slightly – clean days rose by 31% to 17 days – yet PM2.5 levels remain 3–4.5 times above global standards. Per capita green space increased by 15% to 6.8 m², but a 26‑fold disparity exists across districts (2.9–76.8 m²), revealing severe spatial inequality. Water consumption rose by 9% to 250 litres per day – twice the global average – and the mean annual temperature increased by 5%. Correlation analysis confirms strong links between urban density and environmental degradation. The highest positive correlation was between population density and water consumption (0.71), while the strongest negative correlation was between building density and per capita green space (–0.67). The study concludes that Tehran’s urban development has led to densification, worsening spatial inequalities, and persistent environmental crises. Recommendations include revising urban development plans, equitable distribution of environmental services, water resource management, expanding public transportation, and increasing green spaces in disadvantaged areas. این پژوهش به تحلیل پیامدهای زیست‌محیطی توسعه شهری تهران در بازه ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ پرداخته است. با استفاده از داده‌های ثانویه و تحلیل روند، نشان داده شد که الگوی توسعه از افقی به عمودی تغییر کرده است: تعداد پروانه‌های ساختمانی ۴۲٪ کاهش یافت، اما سهم ساختمان‌های بلندمرتبه ۳۳٪ افزایش یافت (۶۴٪). کیفیت هوا اندکی بهبود داشته (افزایش روزهای پاک به ۱۷ روز)، ولی غلظت PM2.5 همچنان ۳ تا ۴.۵ برابر استاندارد جهانی است. سرانه فضای سبز به ۶.۸ مترمربع رسید، اما اختلاف ۲۶ برابری بین مناطق نشان‌دهنده نابرابری شدید است. مصرف سرانه آب ۹٪ افزایش یافت (۲۵۰ لیتر در روز، دو برابر میانگین جهانی) و دما ۵٪ افزایش نشان داد. همبستگی مثبت قوی بین تراکم جمعیت و مصرف آب (۰.۷۱) و همبستگی منفی قوی بین تراکم ساختمانی و سرانه فضای سبز (۰.۶۷-) تأییدکننده رابطه تراکم با تخریب محیط‌زیست است. نتیجه‌گیری: توسعه شهری تهران با متراکم‌سازی، نابرابری فضایی و بحران‌های زیست‌محیطی همراه بوده است. توصیه می‌شود طرح‌های توسعه بازنگری، خدمات محیط‌زیستی عادلانه توزیع، منابع آب مدیریت و فضای سبز در مناطق کم‌برخوردار افزایش یابد. http://www.jgeoqeshm.ir/article_245619_0bbab78d893fd9de32faac2d7a564591.pdf