موسسه آموزش عالی قشم جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای 2228-6462 16 2 2026 06 22 Spatial distribution pattern of genetic diversity in the Larestan sheep and ram population of the Koh Hawa-Tang Khor region (Fars Province): A new approach for regional planning of habitat conservation الگوی پراکنش فضایی تنوع ژنتیکی در جمعیت قوچ و میش لارستان منطقه کوه هوا–تنگ خور (استان فارس): رهیافتی نوین برای برنامه‌ریزی منطقه‌ای حفاظت از زیستگاه‌ها 175 192 245711 10.22034/jgeoq.2026.583522.4461 FA محمدعلی سلمان پور گروه مهندسی محیط زیست، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران. حسین پرورش گروه مهندسی محیط زیست، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران. 0009-0002-9050-6293 صابر قاسمی گروه مهندسی محیط زیست، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران. 0000-0003-0897-3969 شادی خاتمی گروه منابع طبیعی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران. 0000-0003-2834-6006 Journal Article 2026 05 27 This study aimed to evaluate the genetic diversity and population structure of the Laristan sheep (Ovis orientalis laristanica) within the Kuh-e Hava–Tang-e Khvor No-Hunting Area, covering 86,752 hectares in southeastern Fars Province, Iran. Sampling was conducted in the autumn of 2025 across three sub-regions: Kuh-e Hava, Shanol, and Tabnak, yielding 15 fecal samples and 2 tissue samples. DNA extraction was performed using Bioneer kits, and the mitochondrial cytochrome b gene was amplified using three sets of primers. Although fecal samples exhibited lower quality due to environmental degradation, the use of auxiliary primers significantly enhanced amplification success. Out of 40 initial samples, 36 high-quality sequences (90%) were selected for final analysis, with the highest success rate observed in the Tabnak region (94.1%) and the lowest in the Shanol region (84.6%). Sequence analysis revealed a high A+T content across all populations, with mutation patterns predominantly characterized by transitions, indicating the evolutionary stability of the cytochrome b gene. Phylogenetic results and genetic distance matrices revealed significant differentiation among the populations. The Kuh-e Hava population, with a genetic distance of approximately 0.045, clustered within the Armenian mouflon (Ovis orientalis gmelini) clade. In contrast, the Shanol and Tabnak populations exhibited very close genetic affinity (0.009) and were categorized within the Urial sheep (Ovis vignei) clade. این مطالعه با هدف ارزیابی تنوع ژنتیکی و ساختار جمعیت گونه قوچ و میش لارستان (Ovis orientalis laristanica) در منطقه شکار ممنوع کوه هوا–تنگ خور با وسعت ۸۶٬۷۵۲ هکتار در جنوب‌شرقی استان فارس انجام پذیرفت. نمونه‌برداری در پاییز ۱۴۰۴ از سه زیر‌منطقه کوه هوا، شانول و تابناک صورت گرفت که شامل ۱۵ نمونه سرگین و ۲ نمونه بافت بود. استخراج DNA با کیت‌های بیونیر و تکثیر ژن میتوکندریایی سیتوکروم b با استفاده از سه جفت پرایمر انجام شد. اگرچه نمونه‌های سرگین به دلیل تخریب محیطی کیفیت پایین‌تری داشتند، اما با استفاده از پرایمرهای کمکی، موفقیت تکثیر افزایش یافت. در مجموع، از ۴۰ نمونه مورد بررسی، ۳۶ توالی باکیفیت (۹۰ درصد) برای تحلیل‌های نهایی انتخاب شدند که بالاترین نرخ موفقیت در منطقه تابناک (۹۴.۱ درصد) و پایین‌ترین آن در منطقه شانول (۸۴.۶ درصد) مشاهده گردید. تجزیه و تحلیل توالی‌ها نشان داد که ترکیب بازها در تمام جمعیت‌ها دارای محتوای بالای A و T است و الگوی جهش‌ها عمدتاً از نوع انتقالی (Transition) بود که نشان‌دهنده ثبات تکاملی ژن سیتوکروم b است. نتایج فیلوژنتیکی و ماتریس فواصل ژنتیکی تمایز قابل‌توجهی را بین جمعیت‌ها آشکار ساخت. جمعیت منطقه کوه هوا با فاصله ژنتیکی حدود ۰.۰۴۵ نسبت به سایر مناطق، در شاخه قوچ ارمنی (Ovis orientalis gmelini) قرار گرفت. در مقابل، جمعیت‌های شانول و تابناک با فاصله ژنتیکی بسیار نزدیک (۰.۰۰۹) در شاخه قوچ اوریال (Ovis vignei) دسته‌بندی شدند. تنوع ژنتیکی قوچ و میش لارستان سیتوکروم b فیلوژنی کوه هوا - تنگ خور http://www.jgeoqeshm.ir/article_245711_50a3c9a563b1de8afb86a2f750ae9d9e.pdf