موسسه آموزش عالی قشم جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای 2228-6462 16 2 2026 06 22 Impact of Tourism Development on Citizenship Rights and Urban Sustainability: The Case of Qeshm Island تحلیل اسنادی نقش توسعه گردشگری بر حقوق شهروندی و توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: جزیره قشم) 449 464 246094 10.22034/jgeoq.2026.581341.4452 FA محمد حیدری نارمندی گروه حقوق، واحد قشم، دانشگاه ازاد اسلامی، قشم. ایران 0009-0004-1261-041X فرشاد جوادی زاده گروه محیط زیست، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران 0009-0004-1261-041X Journal Article 2026 05 22 Tourism development is increasingly recognized as a major driver of urban economic dynamism, possessing the capacity to reshape indicators of citizenship rights and contribute to the financial sustainability of cities. Qeshm Island, endowed with a distinctive natural landscape, a rich historical background, and a unique cultural fabric, occupies a strategic position in Iran’s tourism network. However, the rapid and poorly regulated expansion of tourism in recent years has generated conflicting challenges and opportunities across the island’s social, economic, and spatial dimensions.This study adopts a critical reading of Henri Lefebvre’s and David Harvey’s “Right to the City” framework, combined with an exploration of the potential of Community‑Based Tourism (CBT) within the broader agenda of sustainable urban economy. The analysis evaluates key dimensions such as genuine local participation, spatial equity, accessibility of urban services, and the right to a healthy environment, along with indigenous investment dynamics, employment durability, and financial resilience as essential indicators of economic sustainability.Using a descriptive–analytical methodology and directed qualitative content analysis, the research examines upstream policy documents, development reports, previous academic studies, and official statistical data related to Qeshm. Findings reveal a bipolar continuum: community‑oriented tourism pathways can foster sustainable employment, social cohesion, equitable wealth distribution, and spatial justice, whereas one‑dimensional and non‑systematic approaches risk deepening class divides, intensifying spatial fragmentation, degrading natural resources, and undermining economic resilience. The study concludes with a set of practical policy strategies to align tourism development with citizens’ rights and strengthen Qeshm’s economic foundations. توسعه صنعت گردشگری به عنوان پیشران پویایی اقتصاد شهری، پتانسیل بالایی در بازتعریف شاخص‌های حقوق شهروندی و پایدارسازی ساختارهای مالی دارد. جزیره قشم با برخورداری از اتمسفر متمایز طبیعی و بافت فرهنگی منحصربه‌فرد، جایگاهی استراتژیک در این حوزه یافته است؛ با این حال، توسعه شتاب‌زده و مهارنشده گردشگری در سال‌های اخیر، چالش‌های متناقضی را در زیست اجتماعی و کالبد فضایی این جزیره پدید آورده است. این پژوهش با تکیه بر خوانش انتقادی نظریه «حق به شهر» لوفور و هاروی، در کنار بازتعریف ظرفیت‌های گردشگری اجتماع‌محور (CBT)، اثرات این صنعت را بر حقوق شهروندی و پایداری اقتصاد شهری می‌سنجد.این مطالعه با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و تکنیک تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار، به کنکاش در اسناد بالادستی و داده‌های آماری پرداخته است. محورهای مورد ارزیابی شامل مشارکت جامعه محلی، برابری فضایی، دسترسی به خدمات شهری، تاب‌آوری مالی و اشتغال پایدار است. یافته‌ها نشان‌دهنده یک پیوستار دوقطبی است؛ هدایت گردشگری به سمت الگوهای بومی و اجتماع‌محور می‌تواند کلید طلایی تحقق عدالت فضایی، توزیع منصفانه ثروت و انسجام اجتماعی باشد؛ در حالی که اصرار بر الگوهای تک‌بعدی و مدیریت غیرسیستماتیک، پیامدی جز تعمیق شکاف طبقاتی، گسست فضایی و فرسایش منابع طبیعی نخواهد داشت. در پایان، این پژوهش راهبردهای سیاستی و مداخلات کاربردی را جهت هم‌راستاسازی منافع گردشگری با صیانت از حقوق شهروندان و قوام‌بخشی به بنیان‌های اقتصادی قشم پیشنهاد می‌کند. http://www.jgeoqeshm.ir/article_246094_72e8e7bccf2885c01d02f328a69ccb00.pdf