ارزش‌های اجتماعی و ساختار معماری خانه‌های تاریخی در دوره‌ی قاجار شهر یزد از منظر نحوفضا

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 استاد تمام دانشکده هنر دانشگاه الزهرا

چکیده

خانه ­های تاریخی ارتباط میان هنر معماری و فرهنگ در دوره­های مختلف تاریخی اند. معماران سنتی در تلاش برای انعکاس فرهنگ و ارزش ­های اجتماعی عصر خود به خلق فضاهای معماری پرداختند. در واقع فضاهای معماری به گونه­ای طراحی و خلق می­ شدند تا فرهنگ و ارزش­ های اجتماعی را در خود نمایان کنند. تحول شرایط اجتماعی و اقتصادی دوره قاجار و ظهور تاجران و ثروتمندان سبب شد تا خانه ­هایی با غنای معماری درست شود که در کالبد خود رازهای کثیری از شرایط اجتماعی و فرهنگی جامعه را بازنمایی می­کند. در این تحقیق تلاش شده است تا با استفاده از نظریه نحو فضا، ساختار معماری خانه­های تاریخی مورد بررسی قرار گیرند تا با تفکرات و عقاید در دوره­ی قاجار آشنا شد و بتوان ارزش ­های اجتماعی را در خانه­ های تاریخی شهر یزد (خانه رسولیان، خانه لاری­ ها و خانه عرب ­ها) در دوره­ی قاجاری مورد بررسی قرار داد. یافته ها نشان می ­دهند که در ساختار معماری خانه­های تاریخی، فرهنگ و ارزش­ های اجتماعی در خلق فضاهای معماری نقش داشته­ اند، محرمیت و مبدل ساختن عرصه­های عمومی و خصوصی (حریم)، توجه به اصل برابری با استفاده از تقارن در کالبد و نمای خانه، استفاده از عنصر آب بازنمای ارزش پاکی و تقدس، افزایش تعاملات اجتماعی و احترام به مهمان با اختصاص فضاهای جداگانه، جملگی بیانگر آن هستند که معماران سنتی سعی در انعکاس ارزش­های اجتماعی در عصر قاجار در کالبد معماری خانه­های تاریخی داشته­ اند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Social values and architectural structure of historical houses in the Qajar period of Yazd city from the spatial perspective

نویسندگان [English]

  • Pantea baghdadi 1
  • Abolghasem Dadvar 2
1 Doctoral student of Art Research, Alzahra University
2 Professor of Alzahra University Art Faculty
چکیده [English]

Historical houses are the connection between architectural art and culture in different historical periods. Traditional architects created architectural spaces in an effort to reflect the culture and social values of their era. In fact, architectural spaces were designed and created in such a way as to reflect culture and social values. The evolution of the social and economic conditions of the Qajar period and the emergence of merchants and rich people led to the construction of rich architectural houses that represent many secrets of the social and cultural conditions of the society. In this research, an attempt has been made to investigate the architectural structure of historical houses by using the theory of space syntax, in order to get acquainted with the thoughts and opinions of the Qajar period and to be able to find social values in the historical houses of the city. (House of Rasulians, House of Laris and House of Arabs) in the Qajar period. The findings show that in the architectural structure of historical houses, culture and social values have played a role in the creation of architectural spaces, privacy and transformation of public and private areas (harim), attention to the principle of equality with use From the symmetry in the body and facade of the house, the use of the element of water to represent the value of purity and sanctity, the increase of social interactions and respect for the guests by allocating separate spaces, all of these indicate that traditional architects tried to reflect the social values of the Qajar era in the body of architecture. They have historical houses.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Historical houses of Yazd
  • social values
  • culture
  • architectural structure
  • space syntax
احمدی، فرهاد (1391). فصل و وصل در معماری سنتی ایران، فصلنامه کیمیای هنر، سال اول، شماره 3، صص 135-131.
بمانیان، محمدرضا؛ غلامی رستم، نسیم؛ رحمت، پناه جنت (1389). عناصر هویت ساز در معماری سنتی خانه های ایرانی نمونه موردی خانه رسولیان یزد، مطالعات هنر اسلامی.
بیرو، آلن (1380). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، تهران: انتشارات کیهان، چاپ چهارم.
پاکزاد، جهانشاه؛ بزرگ، حمیده (1393). الفبای روانشناسی محیط برای طراحان،تهران: انتشارات آرمانشهر.
ترکمان، احمد و جلالی ثابت، حدیث (1397). بررسی ارزش های اجتماعی موثر در ایجاد محرمیت فضا در معماری،کنفرانس بین المللی عمران، معماری و مدیریت توسعه شهری در ایران،تهران.
حائری مازندرانی، محمدرضا (1388). خانه، فرهنگ، طبیعت، چاپ اول تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.
حیدری، علی اکبر؛ قاسمیان اصل، عیسی و کیایی، مریم (1396). تحلیل ساختار فضایی خانه های سنتی ایران با استفاده از روش نحو فضا مطالعه موردی: مقایسه خانه های یزد، کاشان و اصفهان. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، دوره7، شماره28، صص 33-21.
خاکپور، مژگان؛ انصاری، مجتبی؛ شیخ، مهدی و طاووسی، محمود (1394). ویژگی­های اجتماعی و فرهنگی مسکن بومی، مسکن و روستا، شماره 149.
ذو علم، علی (1379). انقلاب و ارزش­ها، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.
ریترز، جورج (1391)، نظریه جامعه شناختی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر علمی، چاپ هفدهم.
زینلیان، نفیسه و اخوت، هانیه (1396). ساختار شناسی حیاط در خانه­های قجری اقلیم گرم و خشک و گرم و مرطوب با تمرکز بر گونه حیاط مرکزی: مطالعه موردی خانه­های یزد و دزفول، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، سال 8، شماره 30، صص 29-15.
شارون، جوئل (1379). ده پرسش از دیدگاه جامعه شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، نشر نی.
شایان مهر، علیرضا (1380)، دایره المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، تهران: انتشارات کیهان، چاپ اول، جلد سوم.
شیری آذر، لیلا؛ سید ستاری، رعنا؛ ستارزاده، داریوش و بلیلان اصل، لیدا (1392). معماری پایدار و الگوهای توسعه آن در معماری خانه­های تبریز در دوره قاجار، همایش ملی معماری، فرهنک و مدیریت شهری، کرج: مرکز آموزش علمی کاربردی شهرداری کرج.
صانعی، پرویز (1377). جامعه شناسی ارزش­ها، تهران: انتشارات جار، چاپ اول.
صداقتی­فرد، مجتبی (1388). جامعه شناسی (کلیات، مفاهیم، پیشینه)، نشر ارسباران.
عبدالله­زاده، سیده مهسا و ارژمند، محمود (1391). در جست وجوی ویژگی های خانه ایرانی (بر مبنای بررسی شیوه زندگی در خانه های سنتی شیراز). مطالعات شهر ایرانی اسلامی.
عواطفی نژاد، مریم؛ قهرمان ایزدی، ندا و آیت اللهی، سیدمحمدحسین (1392). بررسی چگونگی انعطاف پذیری کالبد خانه های سنتی یزد با شرایط اقلیمی و ارائه الگوهایی در جهت بهبود وضعیت فعلی آن ها نمونه موردی: خانه رسولیان یزد، همایش ملی معماری، شهرسازی و توسعه پایدار با محوریت از معماری بومی تا شهر پایدار، مشهد.
فتح بقالی، عاطفه؛ مقصودی تیلکی، محمدجواد؛ هدایتی مرزبالی، معصومه (1400). بازتاب ساختار اجتماعی در پیکره بندیی فضایی مسکن با تاکید بر تئوری نحو فضا (مطالعه موردی: خانه های سنتی و معاصر بافت فرهنگی تاریخی تبریز). جغرافیا و مطالعات محیطی.
فکوهی، ناصر (1398). انسان شناسی شهری، نشر نی، چاپ سیزدهم.
قریب، فریدون (1374). معابر تهران در دوره قاجاریه، مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، جلد دوم.
قنادان، منصور؛ مطیع، ناهید و ستوده، عنایت­الله (1386). جامعه شناسی مفاهیم کلیدی، نشر آوای نو.
کردونی، مهدی و داودزاده غلامی، مصطفی (1393). نقش رویکرد فرهنگی و اجتماعی در معماری فضاهای عمومی و پایداری اجتماعی،اولین همایش ملی افق های نوین در توانمند سازی و توسعه پایدار معماری، عمران، گردشگری، انرژی و محیط زیست شهری و روستایی،همدان.
کسمایی، مرتضی (1385). اقلیم ومعماری، اصفهان: نشر خاک.
گلابی، سیاوش (1373). اصول و مبانی جامعه‌شناسی، تهران، فردوس و مجید، چاپ سوم، ص 95.
محسنی، منوچهر (1376). جامعه شناسی عمومی، تهران: انتشارات طهوری،چاپ پانزدهم.
محسنی، منوچهر (1379). بررسی آگاهی­ها، نگرش­ها و رفتارهای اجتماعی-فرهنگی در سطح نهران، مرکز پژوهش­های بنیادی، معاونت پژوهشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
معروفی، حسام؛ بمانیان، محمدرضا و یگانه، منصور (1400). تبیین عوامل کالبدی رفتار فضایی در خانه­های سنتی شهر میبد، مطالعات محیطی هفت حصار، سال 10، شماره 35، صص46-31.
معماریان, غلامحسین (1381). نحو فضای معماری، مجله صفه، دوره 12، شماره4.
نیک‌گهر، عبدالحسین (1369). مبانی جامعه‌شناسی و معرفی تحقیقات کلاسیک جامعه‌شناختی، تهران: نشر رایزن، چاپ دوم، ص 283.
وثوقی، منصور و نیک خلق، علی­اکبر (1386)، مبانی جامعه شناسی، نشر بهینه، چاپ هجدهم.
Basiago, A. D. (1998). Economic, social, and environmental sustainability in development theory and urban planning practice. Environmentalist, 19(2), 145-161.
Erdoğan, N. (2018). How Do Social Values and Norms Affect Architecture of the Turkish House?. In Socialization-A Multidimensional Perspective. IntechOpen.
Quddah, R. M., Octavio O. X., & Natalya V. L. (2014). Environmentally friendly corrosion
Developments in corrosion protection, 431-465.
Ravari, F. K., Hassan, A. S., Nasir, M. H. A., & Taheri, M. M. (2022). The development of residential spatial configuration for visual privacy in Iranian dwellings, a space syntax approach. International Journal of Building Pathology and Adaptation.
Shahbazi, M., Bemanian, M. R., & Lotfi, A. (2018). A Comparative Analysis of Spatial Configuration in Designing Residential Houses Using Space Syntax Method (Case Studies: Houses of Isfahan and Modern Architecture Styles). International Journal of Applied Arts Studies (IJAPAS), 3(1).