جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

طراحی و اعتباریابی مدل سیاست‌گذاری آموزش محیط زیست در واحدهای فرآوری نفت و گاز شرکت ملی نفت خیز جنوب

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه آموزش محیط زیست، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه آموزش محیط زیست، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 استاد، گروه آموزش محیط زیست، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22034/jgeoq.2026.588573.4485
چکیده
هدف: طراحی و اعتباریابی مدل سیاست‌گذاری آموزش محیط زیست در واحدهای فرآورش نفت و گاز شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب با هدف ارتقای سواد و فرهنگ محیط زیستی کارکنان. روش‌شناسی: این پژوهش کاربردی-توسعه‌ای با رویکرد آمیخته (کیفی و کمی) و ماهیت اکتشافی است. در بخش کیفی، از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۲ خبره و تحلیل مضمون (MAXQDA) استفاده شد. در بخش کمی، داده‌های حاصل از پرسشنامه (طیف لیکرت) از ۱۲۷ مدیر و کارشناس (نمونه‌گیری خوشه‌ای) با روش‌های DEMATEL و مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) تحلیل گردید. یافته‌ها: تحلیل مضمون منجر به استخراج ۱۵۵ کد پایه، ۱۷ مضمون سازمان‌دهنده و ۶ مضمون فراگیر (نیازهای آموزشی، کیفیت آموزش، مالی و بودجه، اجتماعی، فرهنگی، و نظارت و ارزیابی) شد. تحلیل DEMATEL نشان داد «مالی و بودجه» بیشترین قدرت تأثیرگذاری و «نیازهای برنامه‌های آموزشی و مهارتی» بیشترین تأثیرپذیری را دارند. نتایج بخش کمی نیز با شاخص‌های روایی، پایایی و برازش عالی (GOF=0.591) اعتبار مدل را تأیید کرد. نتیجه‌گیری: مدل پیشنهادی با شش بعد اصلی، معتبر و قابل اجراست. تخصیص منابع مالی کافی و تقویت فرهنگ سازمانی محیط‌زیست‌گرا، به عنوان عوامل محرک کلیدی، می‌تواند کیفیت سیاست‌گذاری را ارتقا داده و به نهادینه‌سازی فرهنگ سبز و توسعه پایدار در صنعت نفت کمک کند. این مدل چارچوبی راهبردی برای مدیران صنعت نفت محوب می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Design and validation of environmental education policy-making model in oil and gas processing units of the National Southern Oil Company

نویسندگان English

Farhad Baghi Asl 1
Maryam Larijani 2
Seyed Mohammad Shobeiri 3
Mahdieh Rezaei 2
1 PhD student, Department of Environmental Education, Payam Noor University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Environmental Education, Payam Noor University, Tehran, Iran.
3 Professor, Department of Environmental Education, Payame Noor University, Tehran, Iran.
چکیده English

Objective: Design and validation of an environmental education policy-making model in the oil and gas processing units of the National Southern Oilfields Company with the aim of improving the environmental literacy and culture of employees.

Methodology: This is an applied-developmental research with a mixed approach (qualitative and quantitative) and exploratory nature. In the qualitative part, semi-structured interviews with 12 experts and content analysis (MAXQDA) were used. In the quantitative part, data from a questionnaire (Likert scale) of 127 managers and experts (cluster sampling) were analyzed using DEMATEL and structural equation modeling (SEM) methods.

Findings: Content analysis led to the extraction of 155 basic codes, 17 organizing themes, and 6 overarching themes (educational needs, quality of education, finance and budget, social, cultural, and monitoring and evaluation). DEMATEL analysis showed that “finance and budget” has the greatest impact and “needs of educational and skill programs” have the greatest impact. The results of the quantitative section also confirmed the validity of the model with excellent validity, reliability and goodness of fit (GOF=0.591).

Conclusion: The proposed model with six main dimensions is valid and applicable. Allocating sufficient financial resources and strengthening an environmentally friendly organizational culture, as key driving factors, can improve the quality of policy-making and help institutionalize a green culture and sustainable development in the oil industry. This model becomes a strategic framework for oil industry managers.

کلیدواژه‌ها English

Design
accreditation
policy-making for environmental education
oil and gas processing unit
احمدی، اسماعیل. (1396). فرهنگ سیاست‌گذاری فرهنگی و توسعه پایدار شناخت روابط و الزامات. اولین همایش بین‌المللی برنامه‌رییزی اقتصادی، توسعه پایدار و متوازن منطقه‌ای رویکردها و کاربردها. 
پیلتن، علیرضا؛ حمیدی‌زاده، علی؛ کراهی مقدم، سیروس؛ چناری، وحید. (1403). مدل تدوین خط‌مشی‌های محیط زیستی در راستای تحقق توسعه پایدار. مجله محیط زیست و توسعه فرابخشی، 9(83)، صص 127-112.
قدرتی، سجاد؛ بشیر خداپرستی، رامین. (1401). واکاوی تأثیر ارزش‌های محیط زیستی بر قصد خرید محصولات سبز با میانجی‌گری نگرانی‌های محیط زیستی و تعدیل‌گری اعتماد سبز (مورد مطالعه: مصرف‌کنندگان مواد غذایی سبز در شهر تبریز). نشریه علمی آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، سال 12، شماره 3، صص 173-157.
مجابی، سیدمحمد؛ مکنون، رضا؛ زیبا کلام، صادق. (1400). چالش‌های راه‌حل گزینی در سیاست‌گذاری محیط زیست ایران. پژوهش‌های محیط زیست، سال 12، شماره 24، صص 23-20.
رسمی، جواد؛ عابدی، زهرا؛ پناهی، مصطفی؛ موسوی جهرمی، یگانه. (1401). بررسی فرآیند طبقه‌بندی مالیات سبز در ابزارهای زیست محیطی، در راستای رسیدن به توسعه پایدار. علوم وتکنولوژی محیط زیست، دوره 24، شماره 9، صص 41-33.
جعفری، حمیدرضا؛ عثمان سلیمان، کوشش. (1399). ارزیابی عوامل مؤثر محیط زیستی در سیاست‌گذاری حوزه نفت و گاز با استفاده از روش PESTLE & SWOT (مطالعه موردی: اقلیم کردستان/عراق). فصلنامه علوم محیطی، دوره 18، شماره 3، صص 151-134.
برومند، امیرعلی؛ کریمی، آزاده؛ یزدان داد، حسین. (1400). ارائه رهیافتی جامع به منظور دستیابی به آموزش اثر بخش محیط زیست. مطالعات علوم محیط زیست، دوره 6، شماره 4، صص 4338-4324.
اسدپور، حمزه؛ امیرکبیری، علیرضا؛ ربیعی مندجین، محمدرضا. (1401). طراحی و تبیین مدل مبتنی بر خط‌مشی‌گذاری سیستمی (با تأکید بر مدل آلموند) در سازمان امور مالیاتی کشور. پژوهشنامه مالیات/ شماره 53، (مسلسل 10).
زمان‌نژاد، حبیب‌الله؛ دانش‌فرد، کرم‌اله؛ ازغندی، سیدعلیرضا؛ توسلی رکن‌آبادی، مجید. (1402). الگوی مبنایی تصمیم‌گیری توسعه پایدار در سیاست آموزشی (رویکردی جهت ارتقای بهره‌وری). مدیریت بهره‌وری، دوره 17، شماره 1، پیاپی 64، صص 248-223.
رحیمی، فرج‌الله؛ مهرابی، علی؛ اسکندری، یاسر. (1398). تأثیر تعهد زیست محیطی بر نوآوری سبز و عملکرد پایدار با نقش تعدیل کنندگی آموزش زیست محیطی کارکنان در شرکت‌های پتروشیمی ماهشهر. فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 51.
نجفی، احسان؛ ایدر، نبی‌الله؛ هاشمی، عبدالرضا. (1401). تحلیل جامعه شناختی سیاست‌های زیست محیطی در ایران و پیامدهای سیاسی و اجتماعی آن از برنامه اول تا ششم توسعه. فصلنامه علمی-پژوهشی جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال 12، شماره 4، صص 939-917.
مشهدی، علی؛ خسروشاهی، حسن؛ سپردار، مریم. (1398). بررسی الزامات حقوقی زیست محیطی صنعت بالادستی نفت و گاز در اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، سال 21، شماره 62.
Ali, BJ, Gardi, B., Othman, BJ, Ismael, NB, Sorguli, S., Sabir, BY, Ahmed, SA, Hamza, PA, Aziz, HM, Anwar, G. (2021). Educational system: The policy of educational system in Kurdistan Region in public Kindergarten. International Journal of English Literature and Social Sciences, 6(3), 1-10.
Freitas, D. D., Calafell, G., & Pierson, A. H. C. (2022). A Rubric to Evaluate Critical Science Education for Sustainability. Sustainability, 14(14), 1-19.
Chan, Ying Tung. (2020). Are macroeconomic policies better in curbing air pollution than environmental policies? A DSGE approach with carbon dependent fiscal and monetary policies. Energy Policy. 141 (2020) 111454.
Howlett, M., 2019. Designing public policies: Principles and instruments. Routledge.
Bilali, Hamid; Qasim Khaledian and Ahmad Sam Deliri, 2017, Determining the optimal green tax rate on greenhouse gas emissions in dairy farms in Hamedan province, Quarterly Journal of Agricultural Economics and Development. (In Persian)
Kuvac, M., & Koc, I. 2019. The effect of problem-based learning on the environmental attitudes of preservice science teachers. Educational Studies, 45(1), 72-94.
Mianabadi, A., Davary, K., Kolahi, M. and Fisher, J., 2022. Water/climate nexus environmental rural-urban migration and coping strategies. Journal of Environmental Planning and Management, 65(5), pp.852-876.