جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

چالش‌های برنامه‌ریزی حقوقی قراردادهای سرمایه گذاری مشترک برای انتقال فناوری در جهت توسعه پایدار در حوزه صنعت نفت ایران

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق خصوصی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران
2 گروه حقوق بین الملل، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران
3 گروه حقوق خصوصی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران
10.22034/jgeoq.2026.581634.4440
چکیده
توسعه صنعت نفت در کشورهای در حال توسعه مستلزم بهره‌گیری از سازوکارهای مؤثر انتقال فناوری در قالب همکاری‌های بین‌المللی است. هدف این پژوهش بررسی چالش‌های برنامه‌ریزی حقوقی قراردادهای سرمایه‌گذاری مشترک در انتقال فناوری در راستای تحقق توسعه پایدار در صنعت نفت ایران است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل منابع حقوقی، اسناد قراردادی و دیدگاه‌های دکترین حقوقی انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که انتقال فناوری در قراردادهای سرمایه‌گذاری مشترک صنعت نفت ایران با چالش‌هایی همچون ابهام در تعهدات قراردادی انتقال فناوری، عدم توازن میان منافع سرمایه‌گذار خارجی و منافع ملی، محدودیت‌های ناشی از حقوق مالکیت فکری، ضعف نهادهای نظارتی و تنظیم‌گری و نیز عدم توجه کافی به الزامات توسعه پایدار مواجه است. این چالش‌ها سبب می‌شود انتقال فناوری در بسیاری از موارد به صورت محدود یا صوری تحقق یابد و ظرفیت‌های فناورانه داخلی به طور کامل تقویت نشود. نتایج پژوهش بیانگر آن است که اصلاح چارچوب حقوقی قراردادهای سرمایه‌گذاری مشترک از طریق پیش‌بینی تعهدات دقیق و قابل سنجش برای انتقال فناوری، ایجاد سازوکارهای نظارتی کارآمد، تقویت همکاری میان صنعت و نهادهای علمی و همچنین توجه به انتقال فناوری‌های سازگار با محیط زیست می‌تواند نقش مهمی در ارتقای توانمندی فناورانه صنعت نفت و همسوسازی آن با اهداف توسعه پایدار ایفا کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Legal Planning Challenges of Joint Investment Contracts for Technology Transfer toward Sustainable Development in Iran’s Oil Industry

نویسندگان English

Yadollah Zangouei 1
Seyed Mojtaba Hosseini Karabi 2
Gholamhossein Afras 3
1 Phd Candidate, Private Law, Bu.C, Islamic Azad University, Bushehr, Iran
2 Department of International Law, Bu.C, Islamic Azad University, Bushehr, Iran
3 Department of Private Law, Bu.C, Islamic Azad University, Bushehr, Iran
چکیده English

The development of the oil industry in developing countries requires effective mechanisms for technology transfer through international cooperation. The purpose of this study is to examine the legal planning challenges of joint investment contracts for technology transfer in line with sustainable development in Iran’s oil industry. The research adopts a descriptive–analytical method based on library studies and analysis of legal sources, contractual frameworks, and legal doctrines. The findings indicate that technology transfer in joint investment contracts in Iran’s oil sector faces several challenges, including ambiguity in contractual obligations related to technology transfer, imbalance between the interests of foreign investors and national interests, limitations arising from intellectual property rights, weaknesses in regulatory and supervisory institutions, and insufficient attention to sustainable development requirements. These challenges often result in limited or superficial technology transfer and hinder the strengthening of domestic technological capabilities. The study concludes that improving the legal framework of joint investment contracts by defining clear and measurable technology transfer obligations, establishing effective monitoring mechanisms, strengthening collaboration between industry and academic institutions, and emphasizing environmentally sustainable technologies can significantly enhance technological capacity in Iran’s oil industry while aligning it with sustainable development objectives

کلیدواژه‌ها English

Technology Transfer
Joint Investment Contracts
Iran Oil Industry
Sustainable Development
Legal Planning
  1. احسنی فروز، محمد. (1403). قرارداد انتقال تکنولوژی. تهران: انتشارات دادگستر.
  2. اخباری، الهه. (1404). توازن منافع طرفین در قراردادهای بین‌المللی نفتی. تهران: انتشارات مجد.
  3. اخوان فرد، مسعود. (1396). درآمدی بر مبانی انتقال فناوری از منظر حقوق بین‌الملل. تهران: انتشارات خرسندی.
  4. امانی، مسعود. (1403). حقوق قراردادهای بین‌المللی نفت. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
  5. پیران، حسین. (1403). مسائل حقوقی سرمایه‌گذاری بین‌المللی. تهران: انتشارات گنج دانش.
  6. حاتمی، علی، و کریمیان، اسماعیل. (1403). حقوق سرمایه‌گذاری خارجی در پرتو قانون و قراردادهای سرمایه‌گذاری. تهران: انتشارات تیسا.
  7. دالزر، رودلف، و شروئز، کریستف. (1403). اصول حقوق بین‌الملل سرمایه‌گذاری (ترجمه سیدقاسم زمانی و به‌آذین حسیبی). تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
  8. دهقانی، تورج. (1402). سرمایه‌گذاری و تأمین مالی در پروژه‌های نفت و گاز. تهران: مؤسسه مطالعات بین‌المللی انرژی.
  9. رحیمی، فتح‌الله. (1404). حقوق قراردادهای نفت و گاز. تهران: انتشارات گنج دانش.
  10. رهبری، ابراهیم. (1401). حقوق انتقال فناوری. تهران: انتشارات سمت.
  11. کاظمی نجف‌آبادی، عباس، و بابایی، حامد. (1403). قراردادهای اکتشاف و تولید در صنعت نفت و گاز. تهران: انتشارات شهر دانش.
  12. کاظمی، عباس. (1404). آشنایی با قراردادهای نفتی. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
  13. موحد، محمدعلی. (1400). نفت ما و مسائل حقوقی آن. تهران: انتشارات خوارزم.
  14. نجفی، حامد. (1402). گام ابتکاری در حقوق اختراعات. تهران: انتشارات مجد.
  15. آریان‌کیا، رضا، و معدولیت، احسان. (1404). نظام حقوقی قراردادهای مشارکت (جوینت ونچر) در عرصه صنعت و تجارت داخلی و بین‌المللی. تهران: نشر میزان.
  16. افتخاری، اصغر، و خورشیدی اطهر، امیرحسین. (1400). رابطه نفت و امنیت اقتصادی جمهوری اسلامی ایران: تبیین و ارائه راهکاری برای آینده پیش رو. مطالعات امنیت اقتصادی، 1(3)، 132.
  17. امامی میبدی، علی، داشاب، مهریار، عامری، فیصل، و مقدم ابریشمی، معصومه. (1400). بررسی مقایسه‌ای قراردادهای بین‌المللی خدماتی و مشارکت در تولید در صنعت نفت ایران و عراق از منظر کارآیی اقتصادی قراردادها. فصل‌نامه پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، 21(4)، 136.
  18. بغدادی، سعید، خمسه، عباس، و مدنی، سید حسام‌الدین. (1402). مدل توسعه قابلیت تجاری‌سازی و انتقال تکنولوژی در صنعت نفت و گاز ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی در صنعت نفت و انرژی، 15(58)، 116.
  19. بلندی برزکی، مریم، و جلالی، محمود. (1402). جایگاه قرارداد بین‌المللی مشارکت در سرمایه‌گذاری در صنعت نفت ایران. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 53(2)، 853875.
  20. تراب‌زاده، محمدصادق. (1400). تبیین تغییر خط‌مشی با استفاده از مدل چارچوب ائتلاف مدافع (مطالعه موردی: قراردادهای جدید نفتی ایران). نشریه بهبود مدیریت، 34، 125145.
  21. ربیعی، محسن، آقایی بجستانی، مریم، و روحانی مقدم، محمد. (1402). جایگاه و مکانیسم انتقال فناوری در قراردادهای نفتی در بخش بالادستی صنعت نفت و گاز با تطبیق در نظام حقوقی قراردادهای بیع متقابل و قراردادهای جدید نفتی با انطباق بر سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه پژوهش‌های نوین حقوق اداری، 5(17)، 59113.
  22. محمدی، مریم، نقی‌زاده، محمد، قاضی نوری، سروش، و منطقی، منوچهر. (1402). چارچوب تنظیم‌گری مشوق انتقال فناوری در بخش بالادست صنعت نفت و گاز ایران. فصلنامه توسعه فناوری صنعتی، 21(51)، 1532.
  23. هندی، سید صالح، و مطهری، سید مهدی. (1395). نقش انتقال فناوری در قراردادهای IPC از منظر اقتصاد مقاومتی. ماه‌نامه علمی و ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز، 135، 2529.
  24. Brown, R., & Anderson, L. (2020). Assessing the impact of joint venture investments on technology absorption in the oil industry. Journal of Technology Transfer, 41(2), 55–67.
  25. Johnson, A., Smith, B., & Thomas, C. (2024). Analysis of joint venture agreements in the oil industry and technology transfer. Journal of Energy Economics, 45(2), 123–145.
  26. Johnson, M., & Smith, T. (2023). The impact of joint venture contracts on technology development in the oil and gas industry. Journal of Petroleum Economics, 45(3), 65–81.
  27. Martínez, A., & González, P. (2024). Transformation of joint venture contracts and their impact on technology transfer in oil exploration. Journal of Energy Economics, 56(2), 123–145.
  28. Miller, J., & Patel, R. (2023). Technology transfer in oil industry joint venture contracts: New models for emerging markets. Energy & Resources Journal, 28(1), 77–89.
  29. Nguyen, L., & Harper, D. (2024). Joint ventures and technology transfer: A strategic approach to growth in the oil industry. Energy Policy Review, 32(4), 98–112.
  30. Olawore, A., Wong, K., & Ma’aram, A. (2023). Prioritization of technology commercialization success factors using fuzzy best–worst method. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 9, 100096.
  31. Sampson, T. (2024). Technology transfer and global value chains. American Economic Journal: Microeconomics, 16(2), 103–146.
  32. Smith, J., Williams, R., & Brown, M. (2023). The role of joint venture investments in technology transfer to developing countries. International Journal of Energy Development, 39(5), 222–240.
  33. Thornton, P., & Green, L. (2021). Challenges in technology transfer in oil industry joint venture agreements. Energy Law Journal, 58(1), 75–90.
  34. Warren, T., & Richards, J. (2020). The role of joint venture agreements in the development of new technologies in the oil sector. Global Energy Review, 47(6), 210–230).