Geography and Regional Planning

Geography and Regional Planning

Analyzing the geopolitical causes of the rise and decline of the Iranian National Oil Movement

Authors
Vali Mohammad Noorani 1
Shiva Jalalpoor 2
Feraidoon Akbarzadeh 2
1 PhD student, Department of Political Science, Arv.C., Islamic Azad University, Abadan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Political Science, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
10.22034/jgeoq.2025.316088.3426
Abstract
The Nationalization of the Iranian Oil Movement was more than an internal affair; it was an actor on the complex stage of global geopolitics. This research aims to analyze the causes of the rise and fall of this movement from the perspective of geopolitical factors. The central question is which international actors and forces played a decisive role in both its formation and its ultimate failure. This study employs a descriptive-analytical method, drawing upon historical documents and reputable sources. The findings indicate that the movement's emergence was made possible in the post-World War II climate, facilitated by the decline of British power, the onset of Cold War rivalries, and the awakening of anti-colonial movements. However, its decline is also rooted in this same geopolitical arena; Iran's strategic position and oil wealth directly threatened the interests of powers like Britain and the United States. The West's fear of Soviet influence and the potential for Iran to fall into the Eastern Bloc, combined with the economic losses inflicted on Britain by the nationalization, ultimately led to a covert alliance between these powers and the orchestration of the August 19, 1953, coup. Therefore, it can be concluded that while national will provided the groundwork for the movement's rise, it was ultimately this grand geopolitical game that sealed its fate, demonstrating that internal developments in countries with strategic resources are often a function of global power calculations.
Keywords
Causes of the emergence of the national movement
the national failure of Iranian oil
Mohammad Mossadegh
the Anglo-Iranian Oil Company
  1. قاسم پژمان ثانی و هدی الساد حسینی، معرفی شاخص‌های عملکردی بهداشت در صنایع نفت و گاز انتشارات : فن مریم رسولی ایمنی و بهداشت کارکنان در هنگام انجام عملیات مقابله با آلودگی نفتی در دریا (2)، انتشارات فن آوران
  2. دکتر محمدرضا عادل زاده؛ اصول ایمنی در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی انتشارات: راه نوین (1393)
  3. غفور نوریان، اصول مهندسی HSE دکل‌های حفاری نفت و گاز خشکی انتشارت : فن آوران (1393)
  4. دکتر هاشم ستاره، مهندس مسعود مردانی و مهندس آرش خسروی، مهندس علی احمدی ارکمی، مهندس هاجر، اصول طراحی، بهره برداری و مدیریت گازهای لندفیل انتشارات: خانیزان (1392)
  5. مهندس محمد یزدی و مهندس فرزانه نیکفر، اصول حفاظت از انفجار در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی انتشارات : فن  آوران (1392)
  6. دکتر ایرج ذوقی، مسایل سیاسی و اقتصادی نفت ایران انتشارات: فن آوران 1392
  7. فاتح، مصطفی، پنجاه سال نفت ایران . تهران : شرکت سهامی چهر، 1335
  8. احمدیان، مجید . اقتصاد نظری و کاربردی نفت . تهران : پژوهشکده اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس.1378
  9. امانی، مسعود حقوق قرارداد ادهای بینا لمللی نفت . تهران :انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، 1389
  10. امیر معینی، مهران و سید محمد علی حاجیمیرزایی. رژیمهای مالی در صنعت نفت؛ نظام مالی دولت و شرکت ملی نفت ایران . تهران : موسسه مطالعات بینالمللی انرژی، 1383 ایرانپور، فرهاد. مبانی عمومی قرارداد ادهای نفتی . فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دوره 37 ش.( 1386 3.ص .1 -28)
  11. ایرانپور، فرهاد . انواع قرارداد ادهای نفتی تحویل قراردادهای نفتی از قراردادهای معاوضی به سوی قراردادهای مشارکتی (( فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی. دوه .38 ش) 1387 (2.ص 38)
  12. بمبرک، ج 26 . سال با صنعت نفت ایران، به روایت شرکت بریتیش پترولیوم .( 1954.1928 ترجمه علیرضا ) حمیدی یونسی . بیجا : انتشارات اداره کل روابط عمومی وزارت نفت، خدادایان، فرشید کابرده ای نفت و گاز در ایران باستان.تهران: روابط عمومی شرکت نلی نفت ایران، 1389.
  13. امام جمعه زاده، سید جواد و سهرابی، خدا رحم، تاثیر نفت بر سیاست‌های آمریکا در دوره پس از جنگ سرد، ماهنامه همشهری دیپلماتیک، سال دوم، شماره بیست و دوم، نیمه بهمن 1386 .
  14. الگار، الیکر، گسل‌های منازعه در آسایای مرکزی و قفقاز، ترجمه محمد رضا گلشن پروژه، تهران، ابرار معاصر،
  15. پوراحمدی، حسین، اقتصاد سیاسی بین الملل و تهاجم آمریکا به عراق، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال دوم، شماره 3 بهار 1383.
  16. چینی دیک، سیاست ملی انرژی آمریکا، موسسه مطالعات بین المللی انرژی شماره 2 دیماه 1376.
  17. جودت، بهجت ژئو پولیتیک دریای خرز، دور نمایی از هرازه جدید فصلنامه مطالعات آسیا یمرکزی، شماره سوم، پاییز 1382.
  18. خبر گزاری مهر شاخصه‌های ژئوپولیتیکی دریای خزر.
  19. داد اندیش، پروین، رقابت بازیگران بین المللی در مورد انرژی دریای خزر، ماهانه همشهری دیپلماتیک، سال دوم، شماره 22، نیمه دوم بهمن 1386.
  20. سجاد پور، محمد کاظم، سیاست­خارجی آمریکا و امنیت انرژی، ماهانه همشهری دیپلماتیک، سال دوم، شماره 22، نیمه دوم بهمن 1386.
  21. سیف، الله مرداد، تحلیل جایگاه نفت در تهاجم به عراق، فصلنامه سیسات دفاعی، شماره 44، پاییز 1382.
  22. فرسایی، شهرام، نقش نفت در سیاست خارجی آمریکا، ماهانه دیدگاه‌ها و تحلیل ها، 20 آبان ماه 1385.
  23. کامل، سیدروح الله، تبیین نگرش امنیتی و اهداف چهار گانه هژمونی آمریکا در عراق، فصلنامه راهبرد، شماره 29، پاییز 1382.
  24. کولایی، الهه، امکانات و محدودیت‌های ژئوپولیتیکی و ژئو اکونومیکی منطقه خزر، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 29 بهار 1379.
  25. نصری، قدی، نفت و معمای امنیت در خاورمیانه جدید، فصلنامه راهبرد دفاعی، شماره 7، بهار 1384.
  26. یزدانی، عنایت الله، تحلیل و ارزیابی جایگاه نفت در استراتژی ایالات متحده آمریکا بعد از جنگ سرد، باشگاه اندیشه.
  27. یزدانی، عنایت ژئو پولیتیک نفت در منطقه خزر و نقش آمریکا، باشگاه اندیشه.
  28. هر سنی، صلاح الدین، الزامات ژئو پولیتیکی دریای خزر، دنیای اقتصاد، آبانماه 1387.

29.Coase , R.H.The Problem of Social Costs. Journal of Law and Economics. University of Chicago Perss. Vol.3. October 1960 .pp.1-44.

30.Colombatto,Enrico . The Elgar Companion to The Economics of property Rights.London: Edward publishing, 2004.

31 Demsetz , Harold . Toward a Toward a Theory of Property Right ., American Economic Review.Vol .57,No.2. May 1967.pp.347-359

32.Tordo Silvana. Fiscal Systems for Hydrocarbons. Desing Issuses . New York: World Bank working paper.2007.