تبیین ژئوپلیتیکی بحران‌های مذهبی در جنوب غرب آسیا(مطالعه موردی عراق 2016-2003)

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری جغرافیای سیاسی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران‌، ایران.

2 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

چکیده

عوامل شکل دهنده به کم و کیف معادلات سیاسی و امنیتی عراق امروزه به ترتیب اولویت در سطوح سه‌گانه‌ی داخلی‌، منطقه‌ای و منطقه‌ای قابل بررسی است. با توجه به این که اولین و مهم‌ترین سطح شکل دهنده به حیات سیاسی و اجتماعی هر کشوری سطح داخلی است و اگر بپذیریم که مؤلفه‌های داخلی سبب آغاز بحران و تداوم آن است، باید گفت مؤلفه‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، دارای نقش تشدید کننده و تسریع کننده‌ی بحران و تداوم آن هستند. بر این مبنا، هدف این پژوهش تبیین ژئوپلیتیکی بحران‌های مذهبی در جنوب غرب آسیا (مطالعه موردی عراق‌) بود که برای این منظور و آزمون فرضیه‌های پژوهش، از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی با استفاده از تحقیقات میدانی و استانی و مصاحبه و پرسشنامه با اساتید و کارشناسان ارشد ژئوپلیتیکی و متخصص در حوزه پژوهش استفاده گردید و برای تجزیه و تحلیل داده‌های به دست آمده پژوهش از آمار توصیفی و برای نشان دادن اطلاعات به صورت جداول فراوانی و درصد و نمودارها و آزمون T تک نمونه‌ای برای رد یا تائید فرضیه‌های پژوهشی استفاده شد. نتایج تحلیل داده‌ها نشان داد که‌ ژئوپلیتیک بحران‌های مذهبی در قدرت‌یابی گروه‌های سیاسی و مذهبی در عراق مؤثر است. همچنین خلأ قدرت ایالات متحده امریکا در عراق منجر به بحران‌های ژئوپلیتیکی توسط قدرت‌های منطقه‌ای در آن کشور شده است. علاوه بر این بحران‌های مذهبی در عراق منجر به متزلزل شدن قدرت سیاسی در سطح ملی و منطقه‌ای شده است.

کلیدواژه‌ها


اکبری، حسین(1392)، بحران حاکمیت در عراق، موسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور، تهران.

الخلیل، سمیر(1370)، جمهوری وحشت، ترجمه احمد تدیّن، تهران، نشر طرح نو.

الزبیدی، حسن لطیف(1390)، دایره المعارف احزاب در عراق، مترجم سید عدنان محقق، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).

ان. ویلی، جویس(1363)، نهضت اسلامی شیعیان عراق، تهران، موسسه اطلاعات.

اولیور، ری(1389)، تجربه اسلام سیاسی، ترجمه محسن مدیرشانه چی و حسین مطیعی امین، قم: اسلامی.

ای‌ فولر، گراهام، فرانکه، رند رحیم(١٣٨٤)، شیعیان عرب: مسلمانان فراموش شده، ترجمه ی خـدیجه تبریزی و علی اصغر محمدی، قم‌: انتشارت‌ شیعه‌ شناسی.

آقا بخشی، علی(1374)، فرهنگ علوم سیاسی، تهران: مرکز اطلاعات مدارک علمی ایران.

آیتی، سیدباقر(1370)، اطلس علمی جغرافیایی ارشاد(سیاسی-طبیعی-اقتصادی)، انتشارات ارشاد.

برادن، کتلین و فردشلی(1383)، ژئوپلیتیک فراگیر، ترجمه: علیرضا فرشچی و حمیدرضا رهنما، انتشارات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

برزگر، کیهان(1385)، سیاست خارجی ایران در عراق جدید. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.

برژینسکی، زبگینیو(1386)، پس از سقوط بازی نهایی در جهان تک قطبی، ترجمه: امیر حسین توکلی، انتشارات سبزان.

برنابلداجی، سیروس(1383)، شیعیان عراق؛ بررسی جامعه­شناختی، فصلنامه شیعه شناسی، شماره 7

 برنارد، لوئیس(1394)، دین سیاست و حکومت در خاورمیانه. ترجمه: علی باقری دولت ابادی و جابر قاسمی انتشارات علامه بهبهانی قم.

بلوئت، برایان(1387)، ژئواستراتژی جهانی (مکیندر و دفاع از غرب)، ترجمه: محبوبه بیات، انتشارات مرکز آموزشی و پژوهشی شهید سپهبد علی صیاد شیرازی.

پایروندی، محمدرضا(1392)، بنیادگرایی و سنت گرایی، تهران: نشر افلاک.

پورسعید، فرزاد(1382)، عراق جدید و تهدید منزلت منطقه‌ای جمهوری اسلامی. فصلنامه مطالعات راهبردی. سال نهم، شماره 6.

پیشگاهی فرد، زهرا و امیر قدسی(1390)، نقش آفرینی ضد ژئوپلیتیک در تندیشه‌های ژئوپلیتیکی. فصلنامه جغرافیایی آمایش، شماره 7.

تیمور، احمد(1347)، هـ. الیزیدیه و منشاء نحلتهم، المطبعة السلفیة، قاهره.

جعفری ولدانی، اصغر(1388)، ژوپلتیک جدید دریای سرخ و خلیج فارس، انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.

جک سی. پلینو، روی آلتون(1375)، فرهنگ روابط بین‌الملل. ترجمه و تحقیق حسن پستا. انتشارات فرهنگ معاصر.

جهانی راد، حجت اله و حاجی زاده، احمد(1395)، تعارضهای مذهبی زمینه ساز بحران در منطقه ژئوپلیتیکی غرب آسیا؛ مطالعه موردی: پدیده بنیادگرایی اسلامی. اولین همایش بین‌المللی بحران‌های ژئوپلیتیکی جهان اسلام.

خسروی، غلامرضا(1389)، مؤلفه‌های داخلی پایدار و مؤثر بر سیاست خارجی عراق جدید، فصلنامه مطالعات راهبردی. سال سیزدهم، شماره 1.

خطیب بغدادى، احمد بن علی(1417)، ه ق. التصنیف الموضوعی لتاریخ بغداد، بیروت، دار الکتب العلمیة ج‏1.

رضایی، حسن(1389)، عراق جدید، شیعیان و انتخابات دوم پارلمانی، پژوهش‌های منطقه‌ای، شماره سوم.

رضایی، مهدی(1392)، حضور نظامی ایالات متحده در عراق پس از جنگ، کتاب آمریکا (2)، انتشارات مؤسسه ابرار معاصر تهران.

سعدی، علی(1389)، کمربند آتش، مترجم صغری روستایی و دیگران، تهران.

سلیمی، حسین(1384)، نظریه‌های گوناگون درباره جهانی شدن، تهران: سمت.

سنجابی، علیرضا(1390)، استراتژی و قدرت نظامی، انتشارات پاژنگ، تهران.

شیولسون، ریچارد(1392)، استدلال آماری در علوم رفتاری. ترجمة علیرضا کیامنش. انتشارات جهاد دانشگاهی: تهران.

عرشیان، ابوذر(1390)، جنگ سلطه: تحلیلی بر جهت گیری آمریکا در اشغال عراق و تشکیل دولت وحدت ملی، قم: اعتدال.

عزتی، عزت اله(1371)، ژئوپلیتیک، انتشارات سمت.

قاسمی، علیرضا(1394)، یکجانبه گرایی و راهبردهای سیاست خارجی آمریکا. فصلنامه مطالعاتی تهران مرکز. دور جدید. شماره 1.

میر حیدر، دره(1386)، مفاهیم بنیادی در جغرافیای سیاسی، انتشارات سازمان جغرافیای نیروهای مسلح.

نامی، محمد حسن؛ محمدپور، علی(1390)، جغرافیای کشور عراق با تأکید بر مسائل ژئوپلیتیک، تهران، نشر سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. چاپ دهم.

نامی، محمدحسن و دیگران(1388)، نقش عوامل جغرافیای در انتخاب نهادها و پایتخت‌های حکومتی ایران، انتشارات سازمان جغرافیای نیروهای مسلح.

نامی، محمدحسن و علیرضا عباسی(1388)، تحلیل جایگاه ژئواکونومیک ایران در خاورمیانه، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال پنجم، شماره دوم.

Fishman, Bian‌ (Autumn‌ 2006),"After‌ Zarqawi‌:the‌ Dilemas and Future of‌ Alqaeda in Iraq",TheWashington Quarterly, Vol.29,No.4.

Juergesmeyer, Mark (1993); Antifundementalism, Infludementalism Comprehend, Deeds, Chicago University Press.

Ahamad, Hashim (2003‌).Military‌ Power and State Formation in‌ Modern‌ Iraq‌,Middle East policy‌, Vol‌.10,No.4.

Andeson‌, Liam‌, Stansfield, Gareth (Winter 2004 )"the Futuer of Iraq:Dictatorship, Democracy, or Division? The Washington‌ Quarterly‌, Vol. 27, No.1

Bobby, Sayyid, S. (1999); "Sign O'times Kaffirs and Infidels Fighting the Ninth Crusade", in Ernesto Laclau, The Making of Political Identities, London: Iverso.

Glanser, B. G. and A. L. Strauss, “The Discovery Of Grounded Theory”. Chicago, 1993, Ill.: Aldine-

 Jaber, Fala (2003)the Shite Movement‌ in Iraq London: London‌ University‌.8-Mouhleb, Naima (Winter 2006)"Memories of‌ State‌:politics,History,and Collective Identity in‌ Iraq‌", Journal‌ of‌ Pease‌ Research, Vol.43‌,No‌.493

Wimmer, Andreas (Winter 2003-2004)"Democracy and Ethno-Religious Conflict in Iraq",Survival, Vol‌.45‌, No‌.4.

10- huntington، samuel(1996)، the clash of civilization، simon and schuster، new yoRk.

11-jones، martin and others (2oo4)، an introduction to political geography:spase، place and politics، Rudlication.