ارزیابی شدت فرسایش بادی و پتانسیل رسوبدهی آن با استفاده از مدل اریفر(IRIFR1) درمنطقه روتک ومک سوخته سراوان

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 رئیس مجتمع آموزش عالی سراوان، عضو هیات علمی دانشکده منابع طبیعی،گروه احیاء و بهره برداری از مناطق خشک و بیابانی

2 عضو هیات علمی مجتمع آموزش عالی سراوان، دانشکده منابع طبیعی،گروه احیاء و بهره برداری از مناطق خشک و بیابانی

3 دانشجوی کارشناسی ارشد بیابانزدایی،مجتمع آموزش عالی سراوان

چکیده

فرسایش بادی در مناطق خشک ونیمه خشک از مهم ترین فاکتور های عدم توسعه محسوب می گردد. از این رو شناخت عوامل موثر وپتانسیل فرسایش بادی در یک منطقه، یکی از اقدامات مهم مدیریتی در جهت کنترل وکاهش آثار سوء ناشی از این پدیده می باشد. منطقه مورد مطالعه با مساحت 5/46656 هکتار در محدوده عرض های جغرافیایی َ00 ً28 تا َ16 ً28 شمالی وطول جغرافیایی َ29 ً62 تا َ47 ً62 شرقی، در فاصله 150 کیلومتری از مرکز شهرستان سراوان در استان سیستان وبلوچستان واقع شده است. در این تحقیق به منظور تعیین وبرآوردپتانسیل فرسایش بادی از روش تجربی IRIFR.1 و قابلیت ها وامکانات نرم افزار Arc GIS 9.3 استفاده شده است. برای این منظور نقشه های توپوگرافی، زمین شناسی محدوده، فایل رقومی ارتفاع منطقه(با قدرت تفکیک30 متر) وتصاویر ماهواری وهمچنین اطلاعات موجود ومرتبط با اهداف تحقیق از آرشیواداره کل منابع طبیعی وآبخیزداری استان اخذ وسپس با بازدید های مختلف میدانی، ابتدا محدوده کاربرد مدل تعیین وسپس برای رسیدن به دقت بیشتر براساس دستورالعمل ارائه شده توسط دکتر احمدی واحد های همگن ورخساره ها ژئومورفولوژی در منطقه شناسایی، مشخص وعوامل نه گانه مدل امتیاز بندی شد. با توجه به اهمیت فرسایش بادی، در نهایت پتانسیل فرسایش بادی وشدت آن مشخص وبراین اساس نقشه شدت فرسایش بادی بدست آمد. نتایج نشان دادکه منطقه در کلاس فرسایشی زیاد با9/61درصد ودرکلاس خیلی زیادبا 1/38درصد قرارداردوهمچنین میزان تولید رسوب سالیانه 5315تن درکیلومتر مربع در سال می باشد.

کلیدواژه‌ها


ابراهیمی درچه، خ. وهمکاران. 1389. برآورد فرسایش بادی به کمک مدل اریفر. ششمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری وچهارمین همایش ملی فرسایش ورسوب. هشتم ونهم اردیبهشت. دانشگاه تربیت مدرس. ص 23-21.

ابریشم، ا. وهمکاران. 1385. ارزیابی وتهیه نقشه بیابان زایی با استفاده از مدل مدالوس تغییر یافته در منطقه فخراباد-مهریز(یزد). مجله منابع طبیعی.ص 519-532.

احمدی، ح  . 1377 .ژئومرفولوژی کاربردی. جلد دوم. چاپ اول. تهران.انتشارات دانشگاه تهران.

احمدی، ح . 1378 . ژئومرفولوژی کاربردی. جلد اول. چاپ سوم. تهران.انتشارات دانشگاه تهران.

احمدی، ح. 1385 .ژئومرفولوژی کاربردی جلد دوم فرسایش بادی. تهران: موسسه انتشارات دانشگاه تهران. ص 706.

احمدی، ح. و اختصاصی، م. ر. 1375 .معرفی دو روش جدید برآورد رسوب در فرسایش بادی. دومین همایش ملی بیابانزایی در روش های مختلف بیابان زایی.یکم ودوم شهریور.معاونت آموزش وتحقیقات وزارت جهاد سازندگی وموسسه تحقیقات جنگل ها ومراتع.

اختصاصی،  م. 1375.منشا یابی تپه های ماسه ای حوزه دشت یزد – اردکان.تهران. انتشارات موسسه تحقیقات جنگل ها ومراتع.

اختصاصی، م  و احمدی، ح. 1375.معرفی دوروش جدید برآورد رسوب در فرسایش بادی.مجموعه مقالات دومین همایش ملی بیابان زایی وروشهای مختلف بیابان زدایی. کرمان.

اخضری، د. مصفایی، ج. 1388. پهنه بندی شدت خطر فرسایش بادی با استفاده از مدل اریفردر دشت شهریار. پنجمین همایش ملی علوم ومهندسی آبخیزداری ایران. دوم و سوم اردیبهشت.دانشگاه گرگان.ص 62-74.

اداره کل منابع طبیعی استان سیستان وبلوچستان ودفتر تثبیت شن وبیابانزدایی سازمان جنگل ها،مراتع وآبخیز داری کشور1381.طرح شناسایی کانون های بحرانی فرسایش بادی والویت های اجرایی آن.62-64.

اسدی، ح. موسوی، س. ع. 1389. ارزیابی وپهنه بندی خطر فرسایش خاک با استفاده از معادله جهانی تلفات خاک اصلاح شده، سامانه اطلاعات جغرافیایی وسنجش از دوردر حوزه آبخیز ناورود. ارائه دستاوردهای پژوهشی شرکت آب منطقه ای گیلان. ص 13.

اشتری مهرجردی، ع.1380 .منشا یابی شن های روان منطقه اردستان.پایان نامه کارشناسی دانشکده منابع طبیعی .دانشگاه صنعتی اصفهان.

بحرینی، ف. پهلوانروی، ا. 1391. پهنه بندی پتانسیل فرسایش آبی وبادی با استفاده از مدلهای ام پسیاک واریفر در دشت بردخون. نشریه حفاظت و بهره برداری از منابع طبیعی.ص 41-58.

بدیعی، ر.1377.جغرافیای مفصل ایران.جلد2.تهران.انتشارات اقبال. 272ص.

پهلوانروی، ا. 1391 .ارزیابی فرسایش ورسوب بادی با استفاده از مدل اریفر در منطقه زهک دشت سیستان، فصلنامه جغرافیا و توسعه.27: 127-140.

تیموری، م. وعمرانی، م. 1386. بررسی پتانسیل رسوبدهی فرسایش بادی با استفاده از مدل اریفر در دشت ریگ بشریه. چهارمین همایش ملی علوم ومهندسی آبخیزداری ایران مدیریت حوزه های آبخیز. اسفند86.دانشگاه تهران.

دهزاد، ب. شکیبا، ع.ر. 1378. پهنه بندی فرسایش در استان گلستان با مدل EPM درمحیط GIS .فصلنامه چشم انداز جغرافیا. ص 62-72.

دهقان، م. ر.1390.منشایابی رسوبات بادی وتهیین حساسیت رخساره های ژئومورفولوژیک فرسایش بادی منطقه مک سوخته سراوان.پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه زابل.

رضایی راد، ن. صابری، م. 1389. برآورد پتانسیل رسوبدهی فرسایش بادی در منطقه بیابانی شهرستان اسفراین با استفاده از مدل اریفر. دومین همایش ملی فرسایش بادی وطوفانهای گرد وغبار. 27و28 بهمن. دانشگاه یزد. ص 112.

رفاهی، ح. 1380 . فرسایش بادی وکنترل آن.چاپ دوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

رفاهی، ح. 1382 .فرسایش آبی وکنترل آن. چاپ چهارم.تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

رفاهی، ح. 1388 .فرسایش بادی و کنترل آن. تهران: موسسه اتتشارات دانشگاه تهران. 320 ص.

رفاهی، ح.1378.فرسایش بادی وکنترل آن.چاپ سوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.320 ص.

سعدالدین، ا. نورا، ن. 1389. پیش بینی اثرات سناریوهای مدیریت پوشش گیاهی برخطر فرسایش بادی. دشت وارمین. مجله پژوهشی حفاظت آب وخاک.ص 63-80.

سلوکی، ح. خامه چیان، م. ب1390. پهنه بندی فرسایش بادی با استفاده از خصوصیات مهندسی در دشت سیستان.سی ومین گردهمایی علوم زمین.1تا3 اسفند.تهران: سازمان زمین شناسی واکتشافات معدنی کشور.ص 11-29.

طاهرگیا، ح.1375.اصول وکاربرد سنجش از دور.انتشارات جهاد دانشگاهی.دانشگاه تهران.

طهماسبی بیرگانی، ع. م. احمدی، ح. 1379. مقایسه پتانسیل رسوبدهی فرسایشهای آبی وبادی با استفاده از مدل های اریفر وام پسیاک در مناطق بیابانی ایران. (مطالعه موردی: آب بخشاء کرمان). مجله منابع طبیعی ایران.ص 53-63.

فراهی، م. 1388.منشا یابی رسوبات بادی وتعیین حساسیت رخساره های ژئومرفولوژیک فرسایش بادی درمناطق تاسوکی- شیله. پایان نامه کارشناسی ارشد.دانشگاه زابل.

فیاض، م. 1383 .ردیابی مسیر جریان طوفان های ماسه ای دشت سیستان از برداشت تا رسوب با استفاده از اطلاعات دورسنجی. اولین همایش ملی فرسایش بادی. بهمن 1384. دانشگاه یزد.

فیض نیا، س. دهواری، ع. واحمدی، ح.1377. منشا یابی رسوبات بادی سراوان.مجله منابع طبیعی.51، 12 ص.

مصباح زاده، ط. زهتابیان، غ. ر. 1389. ارزیابی شدت فرسایش بادی با بهره گیری از مدل اریفر.ابوزید آباد کاشان. مجله منابع طبیعی ایران.399-415.

نبوی، م. 1355 .دیباچه ای بر زمین شناسی ایران. سازمان زمین شناسی کشور.

هاشمی، ز. جوادی، م. ر. 1390. بررسی شدت فرسایش بادی وپتانسیل حاصل از آن با استفاده از مدل اریفردر منطقه زهک  استان سیستان وبلوچستان. فصلنامه علوم وفنون منابع طبیعی.ص 32-41.

Abtahi. M. and Badiee Namaghi. S. H. 2010. EvaIuation of wind Erosion Potential using Empirical Method of IRIFR and GIS: Acase Study of Nishabur. Iran. Nature Environment. Pollution Technology. 533-558.                                     

Bagnold. R. A. 1941.The physics of blown sand and dusert dunes. Methuen and  CD.  LTD. Lobdon.

Frybergers. S. G.and Dean. G. 1979. Dune forms and wind regims.In: fissional papwr. United States Geological Survey. pp: 137-140.

Gomes. L. Arrue. g. L. 2003. Wind erosion in a semiarid agricultural area of Spain: the Welsons progect. CATENA. 52: 235-256.

Hanafi. A. and S. gauffret. 2008. Arc long-term vegetation dynamics usefui in monitoring and assessing desertification processes in the arid steppe. Southern Tunisia. Gournal of Arid Environments. 557-572.

LAL. R. 1998. Soil erosion impact on agronomic  productivity and environment quality. Critical Reviews in Plant Sci.17(4): 319-464.

Lavado. C. g. Schnabel. S. Mezo Gutierrez. A. G. and Pulido. F. M. 2009. Mapping Sensitivity to land degradation Extremadura. SW spain. Land Degradation & Devegopment. 129-144.

Li. X. y.Wang. g. H. and Zhang. D. S. 2009. Impact of land use and land cover ch ange on environment degration in lake QINGHAI watershed. Noetheast QINGHAITIBET plateau. Land Degradation & Devdlopment. 69-83.

Morgan. R. p. C. 1986. Soil erosion and concervation. Longman Scientific Technical. Gohn waley and Sons.

Reynolds. G. f. 2007. Global desertification: building a science for dryland development. Science. 316: 847-851.

Stewart. D. A. and Essenwanger. O. m. 1978. Frequency distribution of wind speed near the surface. G. Appl. Metero. 17: 1633-1642.

van pelt. R. S. zobeck. T. M. Ritchie. g. c  and  Gill. T. E. 2006.validating the use of Cs measurements to estimate rates of aoil redistribution by wind. Catena 70(2007) 455-464

Wasson. R. g. and p. m. Nanning. 1986. Esstimating wind transport of sand or surface processes and Landform.11.505-14.

Woon Hong. S. Kim. M. 2014. Measurement and prediction of soil erosion in dry fiele using portable wind erosion tunnel. Bgosystems Enghneering.68-82.

Zhibao. D. Z. 2000. Wind Erosion in Arid Semiarid  China: an overvie gournal of Soil conservation. 55: 432- 444.

Zobeck. T.M. 1991. Soil properties affecting wind erosion. g. soil watr Conserv. 46:112-118.