ارزیابی مفاهیم کالبدی و فضایی بناهای مسکونی با رویکرد توسعه پایدار نمونه موردی: تبریز

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان

1 1. دانشجوی دکتری معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران

2 استادیار، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران

3 دانشیار، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران

چکیده

یکی از دستاورد های تکنیکهای نحو فضا جهت تحلیل روابط فضایی ساختمان ها، ترسیم نمودار توجیهی می باشد. هدف این پژوهش نمایش نحوه استفاده از تکنیک چیدمان فضا در تحلیل روابط خاص معماری خانه های سنتی و مدرن شهر تبریز می باشد. در این پژوهش فرض بر این است که پیکره بندی فضایی خانه که تا اوایل پهلـوی دارای تـداوم و استمرار بوده از اواخر این دوره دچار تغییرات شده و تداوم و استمرار در پیکره بندی فضایی موجود تا قبل از این زمان، در دوره های بعدی از میان رفته است که این خود میتواند بر فرهنگ و نظام رفتاری ساکنان اثرگذار باشد. هدف از انجام این پژوهش بررسی میزان ارزش فضایی در فضاهای مختلف خانه است که درنهایت منجر به کشف منطق فرهنگی-اجتماعی حاکم بر فضاهای موردنظر است. به‌منظور به آزمون گذاشتن فرضیه‌های موردنظر پژوهش، پنج خانه از هر دوره به‌عنوان نمونه‌های موردی انتخاب گردید. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی تحلیلی است و با استفاده از دو راهبرد کمی و کیفی به توصیف احتمالات وجود منطق فرهنگ-اجتماعی فضا پرداخته شد. در روش کمی از نرم افزار نحو فضا (Ucl depth map) استفاده گردید و در روش کیفی، از بررسی سه شاخص "عمق"و"هم پیوندی" و "ارتباط" استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد که روابط فرهنگی-اجتماعی تاثیرات عمیقی بر ساختار کالبدی و پیکره‌بندی فضایی خانه‌های سنتی تبریز داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of physical and spatial concepts of residential buildings

نویسندگان [English]

  • Tarlan zarneshaniasl 1
  • , Nima Valizadeh 2
  • Hasan sattari 3
1 Doctorate of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz, Iran
3 Associate Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz, Iran
چکیده [English]

One of the achievements of spatial syntax techniques for analyzing the spatial relationships of buildings is the drawing of explanatory diagrams. The purpose of this study is to show how to use the space arrangement technique in analyzing the special architectural relationships of traditional and modern houses in Tabriz. In this study, it is assumed that the spatial configuration of the house, which had continuity until the early Pahlavi period, has changed since the end of this period, and the continuity in the existing spatial configuration before this time has disappeared in later periods. This in itself can affect the culture and behavioral system of residents. The purpose of this study is to investigate the amount of spatial value in different spaces of the house, which ultimately leads to the discovery of socio-cultural logic governing the spaces in question. In order to test the hypotheses of the research, five houses from each period were selected as case samples. The research method in this research is descriptive-analytical and using two quantitative and qualitative strategies, the possibilities of the socio-cultural logic of space were described. In the quantitative method, the space syntax software (Ucl depth map) was used and in the qualitative method, the three indicators of "depth", "interconnection" and "relationship" were used. The results showed that socio-cultural relations had profound effects on the physical structure and spatial configuration of traditional houses in Tabriz.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Space Syntax
  • Tabriz Houses
  • explanatory diagrams
  • spatial relations
آسیابانی، الهام، (1393)، ارزیابی طرح‌ها و برنامه‌های توسعه شهری با رویکرد (کربن صفر) مطالعه موردی: شهرتبریز، پایان نامه فوق لیسانس جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم زمین، پردیس بین المللی ارس دانشگاه تبریز، صص 113-120
بل، سایمون؛ و ریسمانچیان، امید. (1389)شناخت کاربردی چیدمان فضا در درک پیکره بندی فضایی شهرها. نشریه هنرهای زیبا، 43، 49-56.
پیله ور، علی اصغر، عطایی، سینا، زارعی، عبدالله (1391)، بررسی تاثیر میان کنش فضایی بر تعادل فضایی در ساختار شهری بجنورد با استفاده از فن نحو فضا، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 79، صص 87-102.
جعفری بهمن، محمد علی، خانیان، مجتبی (1391)، مشکل یابی طرح‌های جامع از دیدگاه رفتاری و مقایسه آن با وضع موجود به روش نحو فضا، نمونه موردی محله کبابیان شهر همدان، معماری و شهرسازی آرمانشهر، شماره 9، صص 285-295.
جمشیدی، محمود (1396)، ملاحظاتی در مورد نظریه نحو فضا، مجله جستارهای شهرسازی، شماره ششم، صص 20-25.
حاجی قاسمی، کامبیز (1375)، گنجنامه: خانه‌های کاشان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
حائری مازندرانی، محمدرضا.(1388 )، نقش فضا در معماری ایران، دفتر پژوهشهای فرهنگی، تهران.
حائری مازندرانی، محمدرضا، (1388)، خانه، فرهنگ، طبیعت بررسی معماری خانه‌های تایخی و معاصر به منظور تدوین فرآیند و معیارهای طراحی خانه، تهران: انتشارات مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری
رحمانی، الهه، نورایی، سمیه و شکرفروش، زهرا سادات، (1390)، بررسی سیر تحول الگوی پر و خالی در مسکن معاصر ایرانی، نشریه آبادی، شماره 70
ریسمانچیان، امید (1389)، برخورد روشمند در مدیریت حرکت عابر پیاده، تحلیل و مقایسه میزان دسترسی در نمونه موردی محله نظام آباد و یوسف آباد، ماهنامه منظر، مرکز پژوهشی هنر، معماری و شهرسازی نظر، شماره 8، سال هشتم، صص36-38.
ریسمانچیان، امید، بل، سایمون (1389)، شناخت کاربردی روش نحو فضا در درک پیکره بندی فضایی شهرها، نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، شماره 43، صص 49-56.
ریسمانچیان، امید، بل، سایمون (1390)، بررسی جداافتادگی فضایی بافت­های فرسوده در ساختار شهر تهران به روش نحو فضا، فصلنامه علمی-پژوهشی باغ نظر، مرکز پژوهشی هنر، معماری و شهرسازی نظر، شماره 17، سال هشتم، صص 69-80.
رضایی، ناهید، فرزین حق پرست، (1399). بررسی تأثیر سبک زندگی بر سازمان فضایی خانه‌های روستای تاریخی-توریستی نمونه موردی: روستای کندوان از توابع استان آذربایجان‌شرقی." فصلنامه جغرافیا ( برنامه ریزی منطقه ای).10(1-2)، 253-239.
زندیه، مهدی، پروردی نژاد، سمیرا، (1389)، توسعه پایدار و مفاهیم آن در معماری مسکونی ایران، مسکن و محیط روستا، دوره 29، شماره 130.
زیران, حمید (1398). بررسی تأثیرپذیری شاخص معنی کیفیت محیطی از تحولات مسکن( مطالعه موردی سکونتگاه‌های روستایی بخش سنگر شهرستان رشت)." فصلنامه جغرافیا ( برنامه ریزی منطقه ای) 9(4): 303-326.
ستارپور، مریم، بمانیان، محمدرضا (1399).تبیین مؤلفه‌های سرزندگی و دلبستگی در طراحی فضاهای مسکونی سنتی (بافت سنتی تبریز)." فصلنامه جغرافیا ( برنامه ریزی منطقه ای) 10(2-1): 407-420.
شکوهی، مهشید (1389)، ارتقاء عملکردی-کالبدی گذر تاریخی هفت منبر، نامه معماری و شهرسازی، شماره سوم، صص 57-64.
عباس زادگان، مصطفی، بیدرام، رسول، مختارزاده، صفورا (الف1396)، نگاهی ساختاری به اصلاح شبکه معابر در بافت­های فرسوده جهت حل مشکل نفوذ پذیری و انزوای فضایی این محلات، نمونه موردی: بافت فرسوده مشهد، فصلنامه مدیریت شهری، شماره 30، صص 163-178.
عباس زادگان، مصطفی، مختارزاده، صفورا، بیدرام، رسول (ب1391)، تحلیل ارتباط میان ساختار فضایی و توسعه­یافتگی محلات شهری به روش نحو فضا مطالعه موردی: شهر مشهد، مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه­ای، شماره 14، صص 43-62.
عباسزادگان، مصطفــی. (1381)روش چیدمان فضا در فرایند طراحی شــهری با نگاهی به شــهر یزد. دو فصلنامه مدیریت و برنامه ریزی شهری، (64-115)
عبدالحسینی، جواد، (1390)، سازگار کردن طراحی خانه‌های مسکونی تبریز و باکو با فرهنگ و اقلیم بومی، باغ نظر، شماره 18، سال هشتم، صص 13-24
فلامکی، محمدمنصور، (1388)، معماری بومی در ایران، موسسه علمی و فرهنگی فضا، تهران.
کریمی شیما، زندیه مهدی، یوسف گرجی، (1396)، تدوین الگوی اصول پایداری معماری ایرانی مدرن، در راستای مقایسه معماری سنتی ایران با پنج شهرمدرن دنیا (نمونه مورد ی شهرهای: ونکوور، کوپنهاگ، اسلو، کوریتیبا و مصدر)، فصلنامه مدیریت شهری، شماره 47. صص: 399-415
گ‍روت‌، ل‍ی‍ن‍دا؛ دیوید وانگ(1384)، روشهای تحقیق در معماری، ترجمه علیرضا عینی فر، انتشارات دانشگاه تهران.
معماریان، غالمحســین. )1381.) نحو فضــای معماری. صفه، 12(35 ( 75-8
معماریان، غلامحسین؛ فیضی، محســن؛ کمالی پور، حسام؛ و موسویان، محمدفرید)1391.)ترکیب شــکلی و پیکره بندی فضایی در مسکن بومی: مقایســه تطبیقی عرصه بنــدی فضای مهمان در خانه-های ســنتی کرمان. فصلنامه مسکن ومحیط روستا، 31(138، )3-16.
ملازاده، عباس، پسیان، وحید بارانی، خسروزاده، محمد (1396)، کاربرد نحو فضایی در خیابان ولیعصر شهر باشت، مدیریت شهری، شماره 29، صص81-90.
یزدانفر، عباس؛ موســوی، مهناز؛ و زرگردقیــق،‌هانیه. (1387.)تحلیل ســاختارفضایی شــهر تبریز در محدوده بارو با اســتفاده از تکنیک اسپیس سینتکس. ماهنامه بین المللی راه و ساختمان، 6(49، )27-36.
Al-Sayed, K., Turner, A., Hillier, B., Iida, S., Penn, A. (2014). Space syntax methodology (4th ed.). London, England: Bartlett School of Architecture, UCL
Al-Sayed, K; (2018) Space Syntax methodologyA teaching guide for the MRes/MSc Space Syntax course (version 5). Bartlett School of Architecture
Bafna, S. (2003). Space syntax: A brief introduction to its logic and analytical techniques. Environment and Behaviour, 35, 17–29.
Beck, M. P., Turkienicz, B. (2009). Visibility and permeability: Complementary syntactical attributes of wayfinding. In Koch, D., Marcus, L., Steen, J. (Eds.), Proceedings of the Seventh International Space Syntax Symposium (Vol. 009, pp. 1–7). Stockholm, Sweden: Royal Institute of Technology
Benedikt, M. L. (1979). To take hold of space: Isovists and isovist fields. Environment and Planning B, 6, 47–65
Cai, H., Zimring, C. (2012). Out of sight, out of reach: Correlating spatial metrics of nurse station typology with nurses’ communication and co-awareness in an intensive care unit. In Greene, M., Reyes, J., Castro, A. (Eds.), Proceedings of the Eighth International Space Syntax Symposium (Vol. 8039, pp. 1–16). Santiago, Chile: PUC
Carranza, P. M., Koch, D., Izaki, A. (2013). SPOT with paths, and interactive diagram with a low complexity isovist algorithm. In Kim, Y. O., Park, H. T., Seo, K. W. (Eds.), Proceedings of the Ninth International Space Syntax Symposium (Vol. 062, pp. 1–13). Seoul, South Korea: Sejong University.
Choudhary, R., Bafna, S., Heo, Y., Hendrich, A., Chow, M. (2010). A predictive model for computing the influence of space layouts on nurses’ movement in hospital units. Journal of Building Performance Simulation, 3, 171–184.
Dalton, S., Dalton, R. (2009). Solutions for visibility, accessibility and signage problems via layered graphs. In Koch, D., Marcus, L., Steen, J. (Eds.), Proceedings of the Seventh International Space Syntax Symposium (Vol. 023, pp. 1–8). Stockholm, Sweden: Royal Institute of Technology. 
Emo,B.(2015),Exploring isovists:the egocentric perspective,proceedings of the 10th international space syntax symposium,london.
Fouts, M., Gabay, D. (2008). Healing through evidence-based design. Oncology Issues, 28–32
Haq, S., Luo, Y. (2012). Space syntax in health-care facilities research: A review. Health Environments Research and Design Journal, 5, 98–117. 
Hendrich, A., Chow, M. P., Bafna, S., Choudhary, R., Heo, Y., Skierczynski, B. A. (2009). Unit related factors that affect nursing time with patients: Spatial analysis of time and motion study. Health Environments Research and Design Journal, 2, 5–20.
Hillier B. (1999), Space is the Machine: A Configurational Theory of Architecture, Cambridge: Cambridge University Press.
Hillier B. and Hanson J. (1984), The Social Logic of Space, Cambridge: Cambridge University Press.
Hillier B. and Penn A. (2004), Rejoinder to Carlo Ratti. Environment and Planning B - Planning and Design, 31 (4), 487–499.
Hillier, B. (1996). Space is the machine. Cambridge, England: Cambridge University Press
Hillier, B., Burdett, R., Peponis, J., Penn, A. (1987). Creating life: Or, does architecture determine anything? Architecture & Comportment/ Architecture & Behaviour, 3, 233–250. 
Hillier, B., Hanson, J. (1984). The social logic of space. Cambridge, England: Cambridge University Press. 
Hillier, B., Iida, S. (2005). Network and psychological effects in urban movement. In Cohn, A. G., Mark, D. M. (Eds.), Spatial information theory (lecture notes in computer science) (pp. 475–490). Berlin, Germany: Springer
Hillier, B., Turner, A., Yang, T., Park, H. T. (2007). Metric and topo-geometric properties of urban street networks: Some convergences, divergences, and new results. In Kubat, A. S., Ertekin, O., Güney, Y. I., Eyübolou, E. (Eds.), Proceedings of the Sixth International Space Syntax Symposium (Vol. 001, pp. 01–22). Istanbul, Turkey: ITU Faculty of Architecture.
Huisman, E. R. C. M., Morales, E., van Hoof, J., Kort, H. S. M. (2012). Healing environment: A review of the impact of physical environmental factors on users. Building and Environment, 58, 70–80.
Jiang B. and Claramunt C. (2002), Integration of space syntax into GIS: new perspectives for urban morphology, Transactions in GIS, 6 (3), 295-309.
Jiang, B., Claramunt, C. (2002). Integration of space syntax into GIS: New perspectives for urban morphology. Transactions in GIS, 6, 295–309
Khan, N. (2013a). Constructing genotype in hospital design: A comparative study of the layouts of hospital buildings in Bangladesh. In Kim, Y. O., Park, H. T., Seo, K. W. (Eds.), Proceedings of the Ninth International Space Syntax Symposium (Vol. 022, pp. 1–12). Seoul, South Korea: Sejong University
Khan, N. (2013b). Spatial correlates of patients’ travel experience & satisfaction in hospital outpatient department. In Jarrett, Chris, Kim, Kyoung-Hee, & Senske, Nick (Eds.), Proceedings of ARCC Architectural Research Conference, 27–30 March 2013 (pp. 699–705). North Carolina: University of North Carolina at Charlotte
Kim, Y., Jung, S. K. (2015). Distance-weighted isovist area: An isovist index representing spatial proximity. Automation in Construction, 43, 92–97
Lu, Y., Peponis, J., Zimring, C. (2009). Targeted visibility analysis in buildings: Correlating targeted visibility
Marcus,Lars(2014),spatial capital and how to measure it an outline of an analytical theory of urban form,unpublished paper
Markhede, H., Carranza, P. M. (2007). Spatial positioning tool: A prototype software and some background correlation data. In Kubat, A. S., Ertekin, O., Güney, Y. I., Eyübolou, E. (Eds.), Proceedings of the Sixth International Space Syntax Symposium (Vol. 102, pp. 1–12). Istanbul, Turkey: ITU Faculty of Architecture.
Markhede, H., Miranda, P., Koch, D. (2010). Spatial positioning tool: Background, prototype software and some correlation data. Journal of Space Syntax, 1, 149–163
Montello, D. R. (2007). The contribution of space syntax to a comprehensive theory of environmental psychology. In Kubat, A. S., Ertekin, O., Güney, Y. I., Eyübolou, E. (Eds.), Proceedings of the Sixth International Space Syntax Symposium (pp. 1–12). Istanbul, Turkey: ITU Faculty of Architecture.
Morgareidge, D., Cai, H., Jia, J. (2014). Performance-driven design with the support of digital tools: Applying discrete event simulation and space syntax on the design. Frontiers of Architectural Research, 3, 250–264
Porta S, Crucitti P and Latora V. (2006) The network analysis of urban streets: a primal approach. Environment and Planning B: Planning and Design 33(5): 705-725.
Rappaport,Amos(2014)Anthtopology of housing,translated by khosrow Afzalian,Herfeh honarmand publication,Tehran.
Ratti C. (2004), Space syntax: some inconsistencies. Environment and Planning B - Planning and Design 31 (4), 501–511.
Ratti, C. (2004). Space syntax: Some inconsistencies. Environment and Planning B: Planning and Design, 31, 487–499
Sailer, K. (2007). Movement in workplace environments: Configurational or programmed? In Kubat, A. S., Ertekin, O., Güney, Y. I., Eyübolou, E. (Eds.), Proceedings of the Sixth International Space Syntax Symposium (Vol. 068, pp. 1–14). Istanbul, Turkey: ITU Faculty of Architecture
Sailer, K., Pachilova, R., Kostopoulou, E., Pradinuk, R., MacKinnon, D., Hoofwijk, T. (2013). How strongly programmed is a strong programme building? A comparative analysis of outpatient clinics in two hospitals. In Kim, Y. O., Park, H. T., Seo, K. W. (Eds.), Proceedings of the Ninth International Space Syntax Symposium (Vol. 015, pp. 1–19). Seoul, South Korea: Sejong University.
Setola, N., Borgianni, S., Martinez, M., Tobari, E. (2013). The role of spatial layout of hospital public spaces in informal patient-medical staff interface. In (a cura di) Kim, Y. O., Park, H. T., Seo, K. W. (Eds.), Proceedings of the Ninth International Space Syntax Symposium (Vol. 025, pp. 1–11). Seoul, South Korea: Sejong University.
 Space is the Machine: A Configurational Theory of Architecture (1996) by Bill Hillier
Ståhle, A., Marcus, L., Karlström, A. (2005). Place syntax: Geographic accessibility with axial lines in GIS. In van Nes, A. (Ed.), Proceedings of the Fifth International Space Syntax Symposium (pp. 131–144). Delft, the Netherlands: University of Technolog
Turner, A. (2001a). Angular analysis. In Peponis, J., Wineman, J., Bafna, S. (Eds.), Proceedings of the Third International Space Syntax Symposium (Vol. 30, pp. 1–11). Atlanta: Georgia Institute of Technology
Turner, A. (2001b). Depthmap: A program to perform visibility graph analysis. In Peponis, J., Wineman, J., Bafna, S. (Eds.), Proceedings of the Third International Space Syntax Symposium (Vol. 03.1, pp. 06–09). Atlanta: Georgia Institute of Technology
Turner, A. (2007a). New developments in space syntax software. Istanbul Technical University (ITU), Faculty of Architecture, Istanbul
Turner, A. (2007b). UCL Depthmap 7: From isovist analysis to generic spatial network analysis. In Turner, A. (Eds.), New developments in space syntax software, Proceedings of the Sixth International Space Syntax Symposium (pp. 43–51). Istanbul, Turkey: ITU Faculty of Architecture.
Turner, A., Doxa, M., O’Sullivan, D., Penn, A. (2001). From isovists to visibility graphs: A methodology for the analysis of architectural space. Environment & Planning B: Planning and Design, 28, 103–121
Varoudis, T., Psarra, S. (2014). Beyond two dimensions: Architecture through three-dimensional visibility graph analysis. The Journal of Space Syntax, 5, 91–108.
Zadeh, R. S., Shepley, M. M., Waggener, L. T. (2012). Rethinking efficiency in acute care nursing units: Analyzing nursing unit layout for improved spatial workflow. Health Environments Research and Design Journal, 6, 39–65