مکان یابی فضای سبز درون شهری منطقه 6 کلان شهر اهواز با استفاده از روش ارزیابی چند معیاره در محیط GIS

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، پردیس علوم و تحقیقات خوزستان، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

2 استادیار گروه محیط زیست، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

3 استادیار گروه جغرافیا، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.

چکیده

پارکها و فضاهای سبزشهری یکی از مهمترین کاربریهای شهری میباشند،که وضعیت توزیع آنها در سطح شهرها از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.منطقه۶شهر اهواز به لحاظ توزیع فضای سبزشهری از وضعیت مناسبی برخوردار نمیباشد،به همین علت دستیابی به پهنه‌های مناسب جهت ایجاد فضای سبز در این منطقه هدف اصلی این پژوهش است.برای دستیابی به این هدف از روش ارزیابی چندمعیاره در محیط GIS استفاده گردید.برای انجام روش مذکور ابتدا معیارهای موثر در مکانیابی فضای سبزشهری با روش دلفی مشخص گردیدند،که شامل معیار مراکز مسکونی،مراکز آموزشی،شبکه ارتباطی،فضای سبز موجود، مراکز فرهنگی،تراکم جمعیت، مراکز صنعتی و مراکز ورزشی میباشد.در گام بعدی از نقشه کاربری اراضی شهر اهواز لایه‌های معیارهای موردنظر استخراج شدند و ارزشگذاری گردیدند.همچنین برای وزندهی به لایه‌ها از روشAHPاستفاده شد و در نهایت با روی همگذاری لایه های وزندار به کمک روش همپوشانی نقشه نهایی تهیه گردید.باتوجه به نتایج از کل مساحت این منطقه64/647هکتار(53/47درصد) برای ایجاد فضای سبز شهر مناسب میباشد،که در نواحی شمال به سمت غرب منطقه متمرکز شده است و از میان تمام پهنه ها،پهنه خوب بیشترین مساحت را به خود اختصاص داده است(88/30درصد).نتایج ارزیابی حاکی از آنست که فضای سبز منطقه6اهواز باتوجه به معیارهای مکانیابی از پراکنش مناسبی برخوردار است و از طرفی،زمین‌های مناسب برای ایجاد فضای سبزتناسب زیادی با نقشهکاربری اراضی در منطقه6کلانشهر اهواز دارند پیشنهاد میشود برای دستیابی به نتیجه قبل قبولتر بازنگری کلی در تهیه و اجرای طرحهای جامع و تفصیلی در خصوص مکانیابی فضاهای سبز شهر اهواز و توجه مدیران شهری به پتانسیلها و محدودیتهای موجود در منطقه جهت ارایه خدمات بهتر انجام گیرد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Site Selection of Indoor Urban Green Space in 6th Zone Ahvaz Metropolitan Area Using Multi-Criteria Evaluation Method in GIS

نویسندگان [English]

  • Anna Marhemati 1
  • Soolmaz Dashti 2
  • Jafar Morshedi 3
1 Department of Environment, Khuzestan Science and Research Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Environment, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geography, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran.
چکیده [English]

Parks and urban green spaces are one of the most important urban utilities,whose distribution status is very important in urban areas.The 6th Zone of Ahvaz is not well positioned due tothe distribution of urban green space.Therefore,achieving the appropriate areas for creating green space in this area is the main objective of this research.To achieve this goal,a multicriteria evaluation method wasusedintheGISenvironment.For this method,firstly,effective measures were taken to determine the urban green space using the Delphi method,which includes criteria of residential centers,educationalcenters,communication network,available green space,cultural centers,population density,industrial centers and sports centers.In the next step,In the next step from the land use map of Ahvaz city the layers of the criteria wereextracted and evaluated.TheAHP method was also used to weighting the layers, and finally,by overlaying the weighted layers using the overlapping method the final maps wasprepared.Accordingtotheresults,from the totalareaofthisregionthe64764hectares(47.53%),which is suitable for creating the urban green space, which is concentrated in the north to the west of theregion, and from all zones,the good zones has the largest area(30.88%).The results indicate that the green space of 6th Zone of Ahvaz has good distribution according to the site selection criteria and, on the other hand, the suitable lands for creating green space are in high proportion to the land use map in the 6th zone of Ahvaz,It is suggested that in order to achieve the betterresult,acomprehensiveoverviewofthepreparation and implementation ofcomprehensive plans regarding the location of the green spacesof Ahvaz cityand the attention of urban managers tothe potential and available limits in the region to provide better services

کلیدواژه‌ها [English]

  • Site Selection
  • green space
  • AHP
  • GIS
  • Ahvaz
احمدی، عاطفه؛ موحد، علی؛ شجاعیان، علی (1390). ارائه الگوی بهینه مکان­یابی فضای سبز شهری با استفاده ازGIS  و مدل AHP (مطالعه موردی: منطقه 7 شهرداری اهواز) ، آمایش محیط، ش 15: 147- 162.
آروین، محمود؛ پور­احمد، احمد؛ زنگنه­شهرکی، سعید (1395). سنجش الگوی پراکنده­رویی و شناسایی حوزه­های عمل توسعه درون شهر (نمونه موردی: شهر اهواز) ، مطالعات محیطی هفت حصار، ش 17 (5): 45-62.
پوراحمد، احمد؛ شادمان­رودپشتی، مجید؛ حسن­پور، سیروس؛ شهرابی­فراهانی، امیر؛ فرجی­راد، خدر (1394). مکان‌یابی فضایی سبز شهری در شهرداری منطقه ١٥ کلان­شهر تهران در محیط  GIS، پژوهش­های جغرافیای انسانی، 17 (1):  33-46.
حاتمی، داوود؛ عربی، زهرا؛ رحمانی، اسماعیل (1393). مکان­یابی بهینه فضای سبز شهری با استفاده از مدل FUZZY LOGIC وAHP در محیط  GIS(نمونه موردی: شهر مشهد)، آمایش محیط، ش 32:  63-84.
خادمی­، امیرحسین؛ جوکارسرهنگی، عیسی (1392). مکان­یابی بهینه پارک­های درون شهری با استفاده از GIS و مدلAHP  (مطالعه موردی: شهر آمل)، اکوسیستم­های طبیعی ایران، 4 (1): 59-73.
ربیعی، علی؛ امینی، محمدتقی؛ سرافراز، اعظم (1392). توسعه الگوی مناسب تصمیم­گیری تحت شرایط بحران سازمانی با استفاده از تکنیک­های تصمیم­گیری چندمعیاره ANP، مورد مطالعه: شرکت ملی پخش فرآورده­های نفتی ایران  منطقه فارس، بهبود مدیریت، 7 (4): 163-182.
 رستمی، مسلم؛ ­اورامان­مظفر، بهمن؛ خانه­باد، ناصر (1390). تحلیل پراکنش فضایی پارک­های منطقۀ یک شهر کرمانشاه  با استفاده از GIS، چشم­انداز جغرافیایی (مطالعات انسانی)، 6 (15):50 -69.  
یغفوری، حسین؛ حاتمی­، داوود؛ صحرایی، احمد (1392). تحلیلی بر چگونگی توزیع فضایی_مکانی فضای سبز به عنوان راهکاری جهت بهبود محیط­زیست شهری (نمونه موردی: شهر مهر)، اولین همایش ملی معماری، مرمت، شهرسازی و محیط­زیست پایدار، همدان، انجمن ارزیابان محیط­زیست هگمتانه.
روستایی، شهریور؛ تیموری، راضیه (1394). ارزیابی میزان سازگاری و مطلوبیت پارک­های محله­ای با استفاده از GIS (مورد نمونه: پارک­های محله­ای منطقه 2 شهرداری تبریز)، آمایش جغرافیایی فضایی، 6 (15): 1-12.
زندیه، مهدی؛ سلطانی، سارا؛ ضرابی، محمدمهدی؛ حصاری، پدرام (1393). نقش فضای سبز در توسعه­ی پایدار شهری، همایش ملی معماری، عمران و توسعه نوین شهری، تبریز_ کانون ملی انجمن­های صنفی مهندسان معمار ایران، 12 ص.
زیارتی، کرامت­الله؛ شادمان­رودپشتی، مجید؛ حسن­پور، سیروس؛ مصطفایی، ابوالفضل (1392). مکان­یابی عرصه­های مناسب فضای سبز شهری با استفاده از روش ترکیبی AHP و فازی در محیط  GIS(مطالعه موردی: منطقه 14 شهرداری کلان­شهر تهران). فضای جغرافیایی، 13 (43): 17-38.
عبداللهی، علی­اصغر؛ پازند، فاطمه (1395). برنامه­ریزی راهبردی جهت مکان­یابی بهینه پارک­های محله­ای با استفاده از GIS و تکنیک  Fuzzy AHP (مطالعه موردی: منطقه 2 شهر زاهدان). برنامه­ریزی منطقه­ای، 6 (24): 201-2014.
قدسی­پور، حسن (1389). فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر تهران، ص 220.
معروف­نژاد، عباس (1390)، تاثیر کاربری­های شهری در ایجاد جزایر حرارتی تاثیر کاربری­های شهری در ایجاد جزایر حرارتی (مطالعه موردی: شهر اهواز)، آمایش محیط، 4 (14): 65-90.
ملکی، سعید؛ شجاعیان، علی؛ نوذری، عبدالرحمن (1395). مکان­یابی بهینه فضای سبز شهری شوشتر با استفاده از GIS و مدل AHP. مطالعات مدیریت شهری، 6 (20): 7-89.
موسوی­، میرنجف؛ رشیدی­، ابراهیم­؛حصاری، اصغر؛ روشن­رودی، سمیه (1391). مکان­یابی بهینه فضای سبز شهری (مورد مطالعه شهر بناب). جغرافیا و مطالعات محیطی، 1 (3): 1-14.
نجفی­کانی، سحر؛ حاجی­وند، شکرالله؛ ضرابی، محمدمهدی (1392). مکان­یابی فضای سبز شهری با استفاده از GIS و روش مقایسه زوجی AHP (نمونه موردی: ناحیه 2 منطقه 20 تهران). اولین همایش ملی جغرافیا، شهرسازی و توسعه پایدار، تهران_انجمن محیط­زیست کومش، دانشگاه صنعت هوایی، 19ص.
وارثی، حمیدرضا؛ تقوایی، مسعود؛ شریفی، نسرین (1394). تحلیل فضایی و مکان­یابی بهینه فضاهای سبز شهری (نمونه موردی: شهر نجف­آباد). پژوهش و برنامه­ریزی شهری، 6 (21): 51-72.
Chandioa, I. M, Matorib, A.N, Yusofb, K, Hussain Talpurb, M. A, Aminub, M, (2014), GIS-basedland suitability analysis of sustainable hillside development, Procedia Engineering, 77, pp 87-94.
Chang, H.S, Chen, T. l, (2015), Decision Making on Allocating Urban Green Spaces Based upon Spatially-Varying Relationships between Urban Green Spaces and Urban Compaction Degree, Sustainability, 7, 13399-13415.
Chiquet, C,Dover, J.W, Mitchell, P, (2013), Birds and the urban environment: The value of green walls, Urban Ecosyst, 16, 453–462.
Cohen, P, Potchter, O, Schnell, I, (2014), The impact of an urban park on air pollution and noise levels in the Mediterranean city of Tel-Aviv. Environ. Pollut, 195, 73–83.
Daniel, T.C., Muhar, A., Arnberger, A., Aznaar, O., Boyd, J., Chan, K., Costanza, R., Elmqvist, T., Flint, C.  (2012). Contributions of cultural services to the ecosystem services agenda. PNAS, 109 (23), pp 8812-8819.
 Desai, A. R, Bhagat, S, (2017), AHP based Weightage Analysis of Criteria for Optimal Locations of Urban Green Spaces. An International Multidisciplinary Research e-Journal, 2 (5): 1-17.
Engström, G, Gren, A, (2017), Capturing the value of green space in urban parks in a sustainable urban planning and design context: pros and cons of hedonic pricing, Ecology and Society, 22 (2), pp1-13.
Gonga,F, Zhengb, Z.C, Nga, E, (2016), Modeling Elderly Accessibility to Urban Green Space in High Density Cities: A Case Study of Hong Kong, Procedia Environmental Sciences, 36: 90-97.
Greco, S.E, Larsen, E.W, (2014), Ecological design of multifunctional open channels for flood control and Conservation planning, Landscape. Urban Plan, 131, 14–26.
Hladnik, D, Pirnat, J, (2011), Urban forestry-linking naturalness and amenity: The case of Ljubljana, Slovenia. Urban for, Urban Green, 10, 105–112.
Li, F, Zhang, F, Li, X, Wang, P, Liang, J, Mei, Y, Cheng, W, Qian, Y, (2017), Spatiotemporal Patterns of the Use of Urban Green Spaces and External Factors Contributing to Their Use in Central Beijing, Int. J. Environ. Res. Public Health, 14, 237, pp 1-17.
Paul, S, Nagendra, H, (2017), Factors Influencing Perceptions and Use. of Urban Nature: Surveys of Park Visitors in Delhi, Land, 6 (27): 1-23.
Razzaghian, F, Aghajani, H, (2016), Evaluating and Land-use locating of City Parks Using Network Analysis (Case Study: Mashhad Metropolis, Iran), International Journal of Applied Science and Technology, 6 (4): 18-24.
Razzaghian, F, Rahnama, M. R., (2012), Ecological analysis of urban parks: (Case study: Mashhad), International Journal of Applied Science and Technology, 2 (7): 261-267.
Shah, Md, Atiqul, Haq, (2011), Urban Green Spaces and an Integrative Approach to Sustainable Environment, Journal of Environmental Protection, 2, pp 601-608
Tan, Z, Lau, K.K.L, Ng, E, (2016), Urban tree design approaches for mitigating daytime urban heat island effects in a high-density urban environment. Energy Build, 114, 265–274
Teimouri, R, Ghorbani, R, Pourmohammadi, M.R, Ahadnejad, M, (2017), The Evaluation of Urban Parks and Green Spaces Per Capita and their Accessibility with Ecological Approach, Journal of Geography and Urban Space Development, 3 (2) 1-24.
Verlic, A, Arnberger, A, Japelj, A, Simoncic, P, Pirnat, J, (2015), Perceptions of recreational trail impacts on an urban forest walk: A controlled field experiment, Urban for. Urban Green, 14, 89–98
Ziyari1, Y, Sattari, M.H, Ahmadian, H, (2014). Site Selection and prioritize urban parks and green spaces (case study: District 22 of Tehran Municipality)”, Tech J Engin & App Sci., 4 (4), pp 230-243.