تحلیل پراکنش کاربری اراضی با تاکید بر عدالت اجتماعی در مناطق 1 و 4 شهر رشت با مدل AHP

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی، ملایر، ایران

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی، ملایر، ایران

چکیده

طرح کاربری اراضی شهری یکی از موارد مهم برای دستیابی به اهداف کلان اجتماعی، اقتصادی و کالبدی است که نه تنها آثار بسیاری بر سرمایه گذاریها و تصمیم گیریهای عمومی می گذارد، بلکه نقش مهمی در میزان رشد شهری و کیفیت محیط کالبدی شهر دارد. هدف نهایی تحلیل مکانی و فضایی کاربری اراضی، ایجاد نوعی تعادل اکولوژیک و عدالت اجتماعی در روند توسعه و عمران شهری است و می باید به اهداف کیفی انسانی مثل ادراک زیبایی، احساس هویت فضایی و احساس تعلق به محیط پاسخ گوید. هدف پژوهش، تحلیل کمی و کیفی کاربری اراضی شهری با تاکید بر عدالت اجتماعی در مناطق یک و چهار شهر رشت می باشد. روش تحقیق در این پژوهش، تحلیلی- توصیفی است. جهت ارزیابی کمی کاربری ها به مقایسه سرانه کاربری ها در وضع موجود و مقایسه این سرانه ها با سرانه استاندارد پرداخته شده، ارزیابی کیفی کاربری ها از لحاظ تحلیل شاخص عدالت اجتماعی انجام گرفته است. جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش های آمار توصیفی، مقایسه میانگین شاخص ها و زیرشاخص ها و روش AHP استفاده شده است. نتایج نشان می دهد اکثر کاربری ها در سطح مناطق یک و چهار رشت، پراکنش فضایی مناسبی ندارند و تحلیل کاربری ها نشان از آشفتگی کمی و کیفی کاربری های مناطق یک و چهار رشت دارد. در پایان، راهکارهای مناسب جهت رسیدن به هدف اصلی برنامه ریزی شهری که تأمین رفاه مردم از طریق ایجاد محیطی بهتر، سالم تر، مؤثرتر ودلپذیرتر است، بیان می شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of land use distribution with emphasis on social justice in regions 1 and 4 of Rasht city with AHP model

نویسندگان [English]

  • Fatemeh ashouri 1
  • majid SHAMS 2
1 PhD Student in Geography and Urban Planning, Malayer Branch, Islamic Azad University, Malayer, Iran
2 Professor, Department of Geography and Urban Planning, Malayer Branch, Islamic Azad University, Malayer, Iran
چکیده [English]

Urban land use is one of the important issues for reaching social, economic and physical goals that not only affect many investment and public decision making, also play an important role in urban growth and urban environment quality.Ultimate goal of land use planning is to create "ecological equilibrium" and "social justice" in development process of city and must respond to human quality goals such as beauty perception, sense of spatial identity and sense of belonging to environment. Quantitative and qualitative analysis of urban land use with emphasis on social justice in regions one and four of Rasht is the aim of study. Research method in this research is analytical-descriptive. In order to quantitatively evaluation of uses, has been compared use per capita in the current situation with together and also these per capita with standard per capita and qualitative assessment of users has been done in terms of social justice index analysis. Information analysis has been done by descriptive statistics, mean comparison of indexes and sub-indexes and AHP method. Results indicate most users don’t have good spatial distribution and uses analysis indicates a quantitative and qualitative turbulence in use of regions one and four of Rasht. Finally, appropriate approaches are expressed to reach welfare of the people through the creation of a better environment, healthier, more effective and more affluent.

کلیدواژه‌ها [English]

  • land use
  • Social justice
  • Quantitative and qualitative analysis
  • AHP model
  • regions one and four of Rasht
ابراهیم­پور، داوود؛ جوانپور، عزیز؛ حسینی­اصل، وحیده (1394). رابطه عدالت اجتماعی ادراک شده با میزان مشارکت شهروندان در توسعه یافتگی شهر تبریز، مطالعات جامعه­شناختی شهری (مطالعات شهری)، سال پنجم، شماره 16 : 141-119.
ابراهیم­زاده، عیسی؛ مجیراردکانی، عبدالرضا (1385). ارزیابی کاربری اراضی شهری اردکان فارس، مجله جغرافیای توسعه، سال چهارم، شماره 7: 68-43.
احدنژاد روشتی، محسن؛ موسوی، میرنجف؛ محمدی حمیدی، سمیه؛ ویسیان، محمد (1395). بررسی و تحلیل عدالت اجتماعی در برخورداری از خدمات شهری (مورد مطالعه: دسترسی به خدمات آموزشی مقطع راهنمایی شهر میاندوآب)، جغرافیا و توسعه فضای شهری، سال سوم، شماره 33: 51-33.
احدنژاد، محسن؛ زلفی، علی؛ نوروزی، محمدجواد (1392). ارزیابی پراکنش جمعیت و توزیع خدمات در نواحی شهری با رویکرد توسعه پایدار و عدالت اجتماعی با استفاده از مدل‌های vikor و topsis، (مدل موردی شهر زنجان)، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی (جعرافیای انسانی)، سال پنجم، شماره 2: 183-169.
بهفروز، فاطمه (1374). زمینه­های غالب در جغرافیای انسانی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
پوراحمد، احمد؛ حاتمی­نژاد، حسین؛ زیاری، کرامت الله؛ فرجی سبکبار، حسنعلی؛ وفایی، ابوذر (1393). بررسی و ارزیابی کاربری اراضی شهری از منظر عدالت اجتماعی (مورد مطالعه: کاشان)، آمایش سرزمین، سال ششم، شماره 2: 208-179.
تیربند، مجید؛ اذانی، مهری (1391). توزیع امکانات و خدمات شهری بر اساس عدالت اجتماعی (مورد شهر یاسوج)،  جامعه­شناسی کاربردی (مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان)، سال بیست و سوم، شماره 2: 138-109.
حاتمی­نژاد، حسین؛ راستی، عمران (1385). عدالت اجتماعی و عدالت فضایی؛ بررسی و مقایسه نظریات جان راولز و دیوید هاروی. فصل­نامه جغرافیایی سرزمین. سال سوم، شماره 9: 50-38.
حاتمی­نژاد، حسین؛ منوچهری میاندوآب، ایوب؛ بهارلو، ایمان؛ ابراهیم پور، احد؛ حاتمی­نژاد، حجت (1391). شهر و عدالت اجتماعی: تحلیلی بر نابرابری‌های محله‌ای (مطالعه موردی: محله‌های قدیمی شهر میاندوآب)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی (پژوهش‌های جغرافیایی)، شماره 80: 63-41.
حبیبی، کیومرث؛ علی­زاده، هوشمند؛ مرادی مسیحی، واراز؛ ولدبیگی، سیوان؛ وفایی، ساسان (1390). بررسی و تحلیل وضعیت عدالت اجتماعی در ساختار فضایی شهر سنندج، معماری و شهرسازی آرمان شهر، سال چهارم، شماره 7: 112-103.
حسین زاده دلیر، کریم؛ ملکی، سعید (1386). بررسی تغییرات کاربری اراضی شهری در طرح جامع و تفصیلی شهر ایلام، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، سال چهارم، شماره 8: 93-65.
زیاری، کرامت­اله (1392). برنامه­ریزی کاربری راضی شهری. تهران: موسسه انتشارات دانشگاه تهران.
سازمان برنامه و بودجه استان گیلان، واحد آمار و اطلاعات، 1395.
ستاوند، محمدهادی؛ حاجی­زاده، فاضل؛ یغفوری، حسین (1398). واکاوی فضایی مناطق شهری شیراز از منظر عدالت اجتماعی با تأکید بر خدمات عمومی، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، سال نوزدهم، شماره 52: 192-171.
شیخی، محمدتقی (1380). جامعه­شناسی شهری. تهران: شرکت سهامی انتشار.
صحرایی­جویباری، احمد؛ ابراهیم­زاده، عیسی (1394). برنامه­ریزی کاربری اراضی و مکان­گزینی بهینه در محلات شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) (مطالعه موردی: محله 47 شهر زاهدان). فصلنامه علمی - پژوهشی اطلاعات جغرافیایی. سال بیست و چهارم، شماره92: 93-77.
ضرابی، اصغر؛ رشیدی­نیک، سیامک؛ قاسمی­راد، حمدالله (1389). تحلیل و ارزیابی کاربری اراضی در شهر ایذه، مجله پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال اول، شماره 3: 40-19.
ضرابی، اصغر؛ رضایی، میثم؛ نادری، بهنام؛ کریمی، بهروز (1393). ارزیابی و تحلیل کاربری اراضی شهر کازرون با استفاده از GIS، نشریه جغرافیا و برنامه­ریزی، سال هجدهم، شماره 50: 234-207.
ظاهری، محمد؛ سلیمانی­راد، اسماعیل؛ حسینی­شه پریان، نبی­الله (1396). ارزیابی کاربری اراضی شهری کلانشهر اهواز بر پایه عدالت فضایی با استفاده از مدل LQI و روش نزدیکترین همسایه مجاور، فصلنامه مطالعات مدیریت شهری، سال نهم، شماره 29: 13-1.
فردوسی، سجاد؛ شکری فیروزجاه، پری (1393). تحلیلی بر سلسله مراتب نواحی شهر دامغان با رویکرد عدالت اجتماعی، توسعه اجتماعی، سال هشتم، شماره 3: 196-173.
فرهودی، رحمت اله؛ سیف الدینی، فرانک (1385). شهر خواف، الگویی جهت ارزیابی و تحلیل کاربری اراضی، مجله جغرافیا و توسعه، سال چهارم، شماره 8: 129-107.
قدسی پور، حسن (1395). فرآیند تحلیل سلسله مراتبی AHP. تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
کاشفی­دوست، دیمن؛ حاجی نژاد، علی (1394). ارزیابی کاربری اراضی شهری با رویکرد توسعه پایدار (مورد مطالعه: پیرانشهر)، آمایش سرزمین، سال هفتم، شماره 1: 94-71.
کریمیان­بستانی، مریم؛ رجبی، آزیتا (1389). تحلیل عدالت اجتماعی در شهر با تاکید بر نابرابریهای آموزشی مورد شناسی: شهر زاهدان، جغرافیایی سرزمین، سال هفتم، شماره 26: 102-91.
گروسی، سعیده؛ شمس­الدینی مطلق، محمدحسن (1392). ادراک عدالت اجتماعی بر حسب میزان دسترسی شهروندان به خدمات شهری (موردشناسی: شهر کرمان)، مطالعات جامعه­شناختی شهری (مطالعات شهری)، سال سوم، شماره 9: 66-49.
لطفی، صدیقه؛ منوچهری­میاندوآب، ایوب.؛ آهار، حسن (1392). شهر و عدالت اجتماعی، تحلیلی بر نابرابری‌های محله‌ای (مورد: محلات مراغه)، تحقیقات جغرافیایی، سال بیست و هشتم، شماره 2: 92-69.
ملک­شاهی، غلامرضا؛ وکیلی، صاحبه (1396). بررسی توزیع خدمات عمومی بر اساس عدالت اجتماعی (مورد شناسی: شهر سقز)، جغرافیا و آمایش شهری - منطقه‌ای، سال هفتم، شماره 25: 170-147.
ملکی، سعید؛ آزادبخت، مریم (1397). تحلیلی بر عدالت اجتماعی در ساختار فضایی نواحی شهری (مطالعه موردی: نواحی شهر ایلام)، فرهنگ ایلام، سال نوزدهم، شماره 58 و 59: 35-7.
مهندسین مشاور نقش جهان پارس، 1395-1393.
میرزایی جهان­بین؛ احمدی، سجاد؛ لرستانی، اکبر (1393). تحلیل فضایی سطوح برخورداری مناطق کلان شهر تهران از منظر اقتصاد شهری، اقتصاد و مدیریت شهری، سال سوم، شماره 11: 77-59.
میمندی پاریزی، صدیقه ؛ کاظمی­نیا، عبدالرضا (1394). ارزیابی سازگاری کاربری اراضی بر اساس مدل GIS-AHP و بررسی الگوی توزیع کاربری­ها و تاثیرات آنها بر کیفیت زندگی شهری مورد­شناسی: بافت قدیم شهر کرمان. جغرافیا و آمایش شهری – منطقه­ای، دوره پنجم، شماره 17: 226-209.
ﻫﺎروی، دیوید (1379). عدالت اجتماعی و شهر. ﺗﺮﺟﻤﻪ: ﻓﺮخ ﺣﺴﺎﻣﻴﺎن، ﻣﺤﻤﺪ­رﺿﺎ ﺣﺎﺋﺮی و ﺑﻬﺮوز ﻣﻨﺎدی­زاده، تهران: ﺷﺮﻛﺖ ﭘﺮدازش و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ­رﻳﺰی ﺷﻬﺮی، واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﻬﺮداری ﺗﻬﺮان.
یغفوری، حسین؛ قاسمی، سجاد؛ رحمانی، ملیحه (1396). بررسی عدالت فضایی در توزیع خدمات با تاکید بر مدیریت شهری (مورد مطالعه: محلات منطقه 19 تهران)، اولین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی برنامه ریزی و مدیریت شهری، مشهد، شورای اسلامی شهر مشهد- دانشگاه فردوسی مشهد- شهرداری و مرکز پژوهش های شورای اسلامی شهر مشهد. ص 198.
Jahan, S., Oda, T. (2005). Distribution of public facilities in Dhaka, Bangladesh: A spatial Analysis. Bulletin of the Faculty of Human Development, 7(2), 865-874.
Langford, M., Gary, H., Jonathan, R., Sean, W. (2008). Urban population distribution models and service accessibility estimation. Computers Environment and Urban Systems, 32, 66-80.