جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

نشانه شناسی نقوش در هنر پارچه بافی دوران آل بویه

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد، گروه طراحی پارچه و لباس، دانشکده هنر و معماری، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.
3 استاد، دانشکده هنر و معماری، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.
4 استاد، گروه پژوهش هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jgeoq.2024.344410.3723
چکیده
پارچه بافی به عنوان یکی از هنرها در گروه بافته های دستگاهی قرار می گیرد. شواهد حاکی از آن است که در دوره ساسانی و سده های نخستین اسلامی از دوران آل بویه بافته های ارزشمندی به سفارش دیگر کشورها بافته و صادر می شده است. بدین سبب شناسایی ماهیت این هنر به عنوان بخشی از هویت ایرانی و گامی در جهت شناسایی نشانه های نقوش این هنر ، امری ضروری محسوب می گردد. با این هدف پژوهش حاضر با روش انتخابی ، تفسیری-تاریخی است و با مطالعات کتابخانه ای و اسنادی به واکاوی در مستندات تاریخی در عرصه هنر پارچه بافی می کوشد تا با استفاده از شواهد تاریخی، نشانه ها و ماهیت نقوش هنر پارچه بافی دوره آل بویه را ارائه نماید. به طور کلی با مطالعه و تحلیل نقوش پارچه های دوره آل بویه از طریق نشانه شناسی تا مبنای شکل گیری این نقوش را تعیین و به خوانش تازه ای از رمزگان نهفته در نقوش رسید. نتایج حاکی از آن است که نشانه ها و نقوش تزئینی این پارچه ها در دوره آل بویه سازنده زبان دومی است که در دوره های بعد هم تکرار شده است که متاثر و ریشه در ساختار هنری ، فرهنگی و اجتماعی ایران دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Semiotics of motifs in the art of weaving fabric during Al-Boye period

نویسندگان English

Noshin Safiyari 1
Abolfazl Davodiroknabadi 2
Ali Nazari 3
Mohammadreza Sharifzadeh 4
1 PhD student, Department of Comparative and Analytical History of Islamic Art, Faculty of Art Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 2- Professor of Textile and Clothing Design Department, Faculty of Art and Architecture, Yazd Branch, Islamic Azad University, Yazd, Iran.
3 Academic staff of Islamic Azad University, Yazd branch.
4 Academic staff of Islamic Azad University, central Tehran branch
چکیده English

Woven fabric is one of the arts in the group of woven fabrics. The evidence indicates that in the Sassanid era and the first centuries of Islam, valuable textiles were woven and exported to the order of other countries. Therefore, identifying the nature of this art as a part of Iranian identity and a step towards identifying the signs of this art is considered essential. With this aim, the current research is a selective, interpretive-historical method and tries to analyze the historical documents in the field of textile art with library and documentary studies, to use historical evidence, the signs and the nature of the patterns of the textile art of the Al Boyeh period. provide In general, by studying and analyzing the motifs of Al Boyeh period fabrics, through semiotics, he determined the basis of the formation of these motifs and reached a new reading of the codes hidden in the motifs.

The results indicate that the signs and decorative motifs of these fabrics in the period of Al-Boye are the builder of the second language which has been repeated in the later periods as well, which is influenced and rooted in the artistic, cultural and social structure of Iran.

کلیدواژه‌ها English

Weaving cloth
Al Boyeh
semiotics
اتینگهاوزن، ریچارد و الگ گرابر1384، ؛ «هنر و معماری اسلامی »، ترجمه یعقوب آژند؛ تهران؛ انتشارات سمت.
احمدی، بابک،1370، ساختار و تأویل متن، تهران: نشر مرکز.
افروغ، محمد و بهرامی قصر، بیتا. 1402 ، تحلیل ساختار فرمی و زیباشناختی قالی « لیلیان و ریحان»، فصلنامه پیکره،دوره دوازدهم ، شماره33،صفحات 1-20
الیاده، میرچا. .1385 رساله در تاریخ ادیان. ترجمۀ جالل ستاری. تهران: نشر توس
بارت، رولان، 1370، عناصر نشانه‌شناسی، ترجمه مجید محمدی، تهران: الهدی.
بیکر ، پاترشیا.1385 ، منسوجات اسلامی ، مهناز شایسته فر ، تهران ، چاپ اول ، موسسه مطالعات هنر اسلامی
پوپ، آرتر آپهام .1384، شاهکارهای هنر ایران ، پرویز ناتل خانلری، جلد سوم ، تهران ، چاپ اول ، انتشارات علمی و فرهنگی
پوپ، آرتر آپهام .1384، شاهکارهای هنر ایران ، پرویز ناتل خانلری، تهران – نیویورک ، انتشارات فرانکلین
پرایس، کریستین؛ 1347. «تاریخ هنر اسلامی »؛ ترجمه مسعود رجب نیا؛ تهران؛ انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب؛
پیله ور، رضوان؛ طوسیان شاندیز، غالم رضا و شجاعی قادی کالئی، حسین. 1395. تاثیر نقش پرندگان بکار رفته در تزیینات ساسانی در هنر و منسوجات دوران اسلامی و کاربرد آن در طراحی آرم. چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش در مهندسی، علوم و تکنولوژی، دوره چهارم .17-1
شفر، ژان ماری، 1380، نشانه‌شناسی، از کتاب «نشانه‌شناسی» نوشته پی یر گیرو، ترجمه محمد نبوی، تهران: آگه.
ثاقبی،حسین . 1379، نمایش لباس ایران از هزاره ی سوم پیش از میلاد تا دوران قاجار، صنعت حمل و نقل، شماره188،
چیت ساز، محمدرضا. 1379، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا حمله مغول، تهران: سمت
حسینی، ناهید. 1391 ،بررسی نقوش البسهی حاکمان با رویکرد نشانه شناسی گفتمان، دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسالمی واحد تهران مرکزی، 1387 ،پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: انتشارات آگاه
حقیقت(رفیع)، عبدالرفیع؛ 1369. «تاریخ هنرهای ملی و هنرمندان ایرانی، از کهن ترین زمان تاریخی تا پایان دوره قاجاریه»؛ از مانی تا کمال الملک؛ تهران .
خاکی، غلامرضا، روش تحقیق (با رویکردی به پایان‌نامه‌نویسی)،1378، وزارت فرهنگ و آموزش عالی، مرکز تحقیقات علمی کشور،کانون فرهنگی، تهران، انتشاراتی درایت
داودی رکن آبادی ، ابوالفضل. 1397 ،مطالعه تطبیقی پارچه های مورد استفاده در لباس زنان دوره صفوی و قاجار با استفاده از نرم افزارspss، فاطمه دهقانی، ابوالقاسم دادور. نشریه علمی- پژوهشی مطالعات هنر اسالمی، سال چهاردهم، شماره 32
دادور، ابولقاسم؛حدیدی، الناز. 1392، بررسی نقوش منسوجات قرون اولیه ی اسلامی(از قرن اول ه.ق. تا اواخر دوره ی سلجوقی)، جلوه هنر، شماره 6، صص15-22
دیماند، موریس اسون.1383، « راهنمای صنایع اسلامی »؛ ترجمه عبداالله فریار؛ تهران؛ انتشارات علمی و فرهنگی؛
رابرتسون، یان.1371؛ در آمدی بر جامعه؛ ترجمه حسین بهروان؛ مشهد؛ آستان قدس رضوی.
زارع خلیلی، مریم. 1399. بررسی نقش و نوشتار در منسوجات آل بویه )مطالعه موردی: پارچه های مکشوفه در آرامگاه بی بی شهربانو و نقاره خانه شهر ری، سید ابوتراب احمدپناه ، مریم کامیار.مجله هنرهای صناعی ایران، سال سوم،شماره 2.ص95- 108
زکی، محمد حسن.1363. «تاریخ صنایع ایران(بعد از اسلام ») ؛ ترجمه محمد علی خلیلی؛ تهران؛ انتشارات اقبال؛
روح فر، زهره.1367 ، نقش عقاب بر کفن های آل بویه، مجله باستان شناسیو تاریخ 2، ص135-160
صابری، نسترن و مافیتبار، آمنه. )1399(. »نمادینگی نقش ماکیان در منسوجات ساسانی از منظر آنکولوژی اروین پانوفسکی)مورد مطالعاتی: خروس، مرغابی ، طاووس(«. رهپویه هنر/ هنرهای تجسمی، دورۀ سوم )6 .
طالب پور، فریده؛خطایی،  سوسن.  1390،  بررسی  تصویر  انسان  در  ابریشمینههای  آلبویه  و  سلجوقی، هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، شماره 46، صص47-54
غیبی، مهرآسا؛ 1385. «هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی »؛ انتشارات هیرمند؛ تهران
عالم رضایی، زهرا. 1394. نگاره های منسوجات ایرانی از دورۀ باستان تا عصر صفوی. فرهنگ مردم ایران،
فاستر.ج.م.1378. جوامع سنتی و تغییرات فنی.ترجمه س.م، ثریا. تهران:نشر کتافزا
فتحی، لیدا؛فربود، فریناز. 1388، سیر تحول نقوش پرنده و موجودات اساطیری بالدار در منسوجات آل بویه و سلجوقی، نگره، شماره 12، صص40-51
کاهن، کلود؛کبیر، م.1384 ،بویهیان، ترجمه یعقوب آژند، تهران،مولی
گیرشمن، رمان . 1350، هنر ایران در دوران پارتی و ساسانی؛ ترجمه بهرام فره وشی؛ تهران؛ بنگاه ترجمه ونشر کتاب.
مقدسی، ابوعبدالله.1361، احسن التقاسیم فی معرقه الااقالیم، علینقی ویزیری، تهران، شرکت مولفان و مترجمان ایران.
میرزایی، زهرا. 1392 ،عوامل مؤثر در پیشرفت اجتماعی، فرهنگی و علمی شیعیان ری در دوره آلبویه ،مطالعات تاریخ فرهنگی ،شماره 15، صص 109-127
موسوی، بی بی زهرا و آیت اللهی، حبیب الله. 1390. بررسی نقوش منسوجات در دوران هخامنشی، اشکانی و ساسانی. نگره، سال ششم )17
محمودی عالمی، علی و بیاتی، لیلا . 1401. بررسی نماد شناسی و نقوش پرندگان در هنر پارچه بافی دوره ساسانی وصفویه.
مصطفوی، محمدتقی.1334 بنای تاریخی بقعه بی بی شهربانو. گزارشهای باستانشناسی. ج. .3 تهران: انتشارات اداره کل باستانشناسی.
نامجو، عباس و فروزانی، سیدمهدی 1392. مطالعه نمادشناسانه و تطبیقی عناصر نقوش منسوجات ساسانی و صفوی. علم و فرهنگ، سال اول .1
Bouman, Z. (2002). Society under Siege. Cambridge: polity press
Rene.2001, symbols of scared science, Sophia perenis hillsdele ny.1
Mackie, Louise W., 2015, Symbols of power, Luxury Textiles from Islamic Lands , 7th–21st Century (Cleveland Museum of Art) . by Distributed by Yale University Press
(1990). Burgers and EngberenT. (1996) van Kempen and Macusc (1998).
(1999). World Communication Report: The Media and challenges of The New Technologies. Paris : NNESCO.
(1997). World Communication & Information Report. Paris: NNESCO.