جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

بررسی جغرافیای ادبی تقدیرگرایی در منظومة حماسی شهنامة چنگیزی

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد حاج قاسم سلیمانی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران.
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی،واحد حاج قاسم سلیمانی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران.
3 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد حاج قاسم سلیمانی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران.
10.22034/jgeoq.2023.325240.3525
چکیده
یکی از اعتقادات و باورهای عرفی در روزگاران گذشته، باور به تقدیر است. ذهن و زبان انسان کهن، گاه مقدرات را ناشی از خواست الهی و گاه متاثر از حرکات و خواص سیارات می‌دانسته است. مقدرات و سرنوشت امری جبری است که از قبل تعیین شده و قابل تغییر نیست ولی گاهی اوقات می‌توان با انجام بعضی از کارها از وقوع تقدیر اجتناب نمود و مقدرات را تغییر داد. در این نوشته کوشیده‌ایم پس از ذکر مقدماتی دربارۀ ریشه‌ها و ابعاد عامل تقدیرگرایی، نوع کاربرد آن را در منظومۀ شهنامۀ چنگیزی اثر شمس‌الدین کاشانی را بیابیم. این پژوهش با رویکرد توصیفی _ تحلیلی انجام شده است. روش گردآوری داده‌ها کتابخانه‌ای بوده و در تحلیل داده‌ها از روش منطقی بهره برده‌ایم. تقدیرگرایی باور و اعتقادی است که قدمتی کهن در زندگی بشر دارد. این باور در بعضی موارد موجب توجیه و تسلیم در برابر وقایع ناخوش شده و گاه عاملی برای پیشبرد اهداف مورد نظربوده است. به طور مثال گاهی تقدیر و سرنوشت یک جامعه در دستان یک سردار قرار میگرفت؛ به این معنی که نابودی یا حیات آن جامعه تنها به سرنوشت وی بستگی داشته است. استفاده از برخی واژه‌ها مثل زمانه، بخت، فال، طالع، خواب و ... همگی نشان از اعتقاد انسان کهن به عامل تقدیر است. شمس‌الدین کاشانی همانند سایر شعرای حماسه‌سرا از عقاید تقدیرگرایی در اثر خود بهره برده‌است ولی این باور مطلقاً جبرگرایانه نیست.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the literary geography of fatalism in the epic system of Genghis Shahnameh

نویسندگان English

Seyed Mohsen Jamalizadeh 1
Khorshid Ghanbari 2
Majid Hajizadeh 3
1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Haj Qassem Soleimani Unit, Islamic Azad University, Kerman, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Haj Qassem Soleimani Branch, Islamic Azad University, Kerman, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Haj Qassem Soleimani Unit, Islamic Azad University, Kerman, Iran.
چکیده English

One of the common beliefs and beliefs in the past is the belief in predestination. The mind and language of the ancient man sometimes considered the destinies to be caused by the divine will and sometimes affected by the movements and properties of the planets. Destinies and destiny is an algebraic thing that is determined in advance and cannot be changed, but sometimes it is possible to avoid the occurrence of destiny by doing some things and change the destiny. In this article, we have tried to find out the type of its application in the Shahnameh of Changizi by Shams-al-Din Kashani, after mentioning the origins and dimensions of the factor of fatalism. This research was done with a descriptive-analytical approach. The data collection method is library and we have used logical method in data analysis. Determinism is a belief that has an ancient history in human life. In some cases, this belief has led to justification and submission to unpleasant events, and sometimes it has been a factor in advancing the desired goals. For example, sometimes the destiny of a society was in the hands of a general; It means that the destruction or life of that society depended only on his fate. The use of some words such as time, fortune, horoscope, horoscope, dream, etc. all show the ancient man's belief in the factor of destiny. Shams-al-Din-Kashani, like other epic poets, has used the ideas of fatalism in his work, but this belief is not absolutely deterministic.

کلیدواژه‌ها English

Fatalism
destiny
Shams-al-Din-Kashani
Shahnameh of Genghis
literary geography
قرآن کریم
تورانی،اعلی و شعبانی،لاله. (1391). بررسی رابطۀ قضا و قدر با اختیار از دیدگاه ملاصدرا و امام خمینی(س). پژوهشنامۀ متین، سال چهاردهم، شماره پنجاه و شش، صص49-37.
دفتر تبلیغات اسلامی.(1376). فرهنگ نامه علوم قرآن.قم: جلد اول، ص127.
رازنهان،محمدحسن و شیردل، تقی. (1396). بازتاب تقدیرگرایی و مولفههای آن در سفرنامههای دورۀ صفویه. فصلنامۀ علمی-پژوهشی تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال هشتم، شمارۀ بیست و نه، صص144-119.
ربطی، مهدی و دیگران. (1400). تفکر تقدیرگرایی و جبرگرایی در کتاب نفثه المصدور زیدری نسوی و آثار آن. فصلنامهی علمی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا، سال دوازدهم، شمارۀ 3،صص150-129.
رینگرن، هلمر. (1388). تقدیر اعتقادی در منظومههای حماسی فارسی(شاهنامه و ویس و رامین). ترجمۀخطیبی، ابوالفضل. تهران: انتشارات هرمس،ص80.
سرامی، قدمعلی. (1368).  از رنگ گل تا رنج خار. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، صص646.
 صفا، ذبیح الله. (1390). حماسه سرایی در ایران. چاپ پنجم، تهران: انتشارات فردوس، ص256.
فرج نژاد، زهرا و بازرگان، محمد نوید. (1392). بررسی عنصر تقدیرگرایی در شاهنامه فردوسی و حماسههای مذهبی. پژوهشنامۀ ادب حماسی، سال نهم، شمارۀ شانزدهم، صص 172-147.
قرائتی، محسن .(1383). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن، ج3: ص436.
کاشانی، شمس الدین. (1398). شهنامۀ چنگیزی. تصحیح قنبری ننیز، وحید. تهران : انتشارات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن.                                                                                
کرمی، محمدحسین. (1383). تقدیر و سرنوشت در ادبیات فارسی و تاثیر آن بر فرهنگ مردم ایران. مجلّۀ دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران، سال پنجاه و چهارم و پنجاه و پنجم، شمارۀ169-168،ص147.
محمدباقر،مجلسی. (1368). بحارالانوار، جلد5، ص12.
مطهری، مرتضی. (1390). انسان و سرنوشت. تهران: انتشارات صدرا، ص56.
نیرومند،شیوا و حسینیحمید،زهرا. (1398) .تاثیر ستارگان بر سرنوشت انسان از دیدگاه مکاتب هرمسی و اشراقی. فصلنامۀ نامۀ الهیات واحد تهران شمال، سال دوازدهم، شماره46، صص92-77.
محسنی تبریزی، علیرضا و دیگران. (1384). تقدیرگرایی و عوامل مؤثر بر آن: سنجش میزان تقدیرگرایی در زنان بالغ شهرهای مراکز استانهای کشور. فصلنامۀ علوم اجتماعی دانشگاه آزاد خلخال، سال دوم، شماره7، صص27-1.
حسامی، مرمر. (1400). بر چنبرۀ زروان. تهران: نشر آگرین کتاب، صص7-9.