جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

نقش سیاست های تشویقی ساخت وساز بافت فرسوده شهری در کیفیت فضا و مسکن(مطالعه: منطقه 9 شهرداری تهران )

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
امیر پژمان درویش 1
بهروز منصوری 2
مهرداد جاویدی نژاد 2
1 دانشجوی دکتری معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار گروه معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2024.276275.2965
چکیده
رویکردهای مداخله در بافت‌‌های فرسوده شهری در سیر تحول و تکامل خود از بازسازی، نوسازی، بازآفرینی شهری و بازآفرینی پایدار شهری تکامل یافته و در این مسیر تحولی، از توجه صرف به کالبد،  تاکید بر حوزه­های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، زیست‌محیطی و هنری داشته‌اند. امروزه رویکرد نوسازی در قالب طرح های بازآفرینی شهری به عنوان رویکردهای پشتیبان و پایدار، فرصت‌های بزرگ اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و کالبدی برای شهرهای کوچک و بزرگ که با مسأله بافت‌های فرسوده مواجه هستند، ایجاد می‌کنند سایت مورد مطالعه منطقه 9 شهرداری تهران و منظور مطالعه رساله، بافت فرسوده شهری فاقد میراث فرهنگی است می باشد. این مقاله باهدف ارزیابی برنامه‌ها و اقدامات صورت گرفته جهت نوسازی بافت فرسوده (منطقه 9 تهران) بر اساس سیاست های تشویقی با رویکرد و تاکید بر کیفیت فضایی می باشد طی بررسی ها مشخص گردید نوسازی تنها یک پدیده کالبدی نیست بلکه باید تمام جوانب را مدنظر قرار دارد تا کیفیت فضایی مطلوب در آن محقق شود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و بنیادی، از نظر ماهیت تحلیلی و اکتشافی است. شیوه‌های گردآوری مبتنی بر مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای، پیمایش و پرسشنامه است. روش در این مقاله با هدف بررسی فرضیه پژوهش، در سطح منطقه 9 و از آنجا که امکان مطالعه همه شهروندان ممکن نبوده است لذا حجم نمونه 378 نفر برآورد گردید ولی برای روایی بیشتر به 400 پرسشنامه افزایش یافته است، که روایی و پایایی پرسشنامه بررسی شده برای فرضیه پرسشنامه را با 6 بعد شاخص‏های تدوین شده بر مبنای فرآیند تحلیل سلسله مراتبی تأثیرگذاری و تأثیرپذیری (مقایسه زوجی) بر یکدیگر رتبه‌بندی شدند. در بخش نهایی تحقیق مبتنی بر تحلیل اکتشافی به کمک نرم‌افزار Micmac، ثبت کرد. در واقع ترکیب رویکرد نوسازی با اولویت کیفیت فضایی محیط و اولویت‌بندی اصول آن به تناسب ویژگی‌های کالبدی بافت و خصوصیات اجتماعی و اقتصادی ساختار محله می‌تواند مشکل بافت‌های ناکارآمد و فرسوده و معضل کیفی مسکن را در بلند مدت حل نماید و نقش مدیریت شهری نیز به عنوان نهادی ناظر بر نوسازی با تاکید بر الگو های متناسب تجمیع  با هدف تولید کیفیت مسکن بسیار موثر است.
کلیدواژه‌ها
سیاست های تشویقی
بافت فرسوده شهری
کیفیت فضا و مسکن
شهرداری تهران

عنوان مقاله English

The role of incentive policies for the construction of dilapidated urban fabric in the quality of space and housing (Study: District 9 of Tehran Municipality)

نویسندگان English

Amir Pejman Darvish 1
Behrouz Mansouri 2
Mehrdad Javidinejad 2
1 Doctoral student of architecture, Central Tehran branch, Islamic Azad University, Tehran, Ira
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The approaches of intervention in worn-out urban tissues have evolved from reconstruction, renovation, urban regeneration and sustainable urban regeneration, and in this evolutionary path, from only paying attention to the body, emphasizing social, economic, cultural, environmental and have had art Today, the approach of renovation in the form of urban regeneration plans as supportive and sustainable approaches, create great economic, cultural, social and physical opportunities for small and large cities that are facing the problem of worn-out structures. The thesis is that the worn-out urban fabric lacks cultural heritage. This article aims to evaluate the programs and measures taken to renew the worn-out fabric (Tehran's 9th district) based on incentive policies with an approach and emphasis on spatial quality. During the investigations, it was determined that renovation is not only a physical phenomenon, but all aspects should be considered. to achieve the desired spatial quality in it. This research is practical and fundamental in terms of its analytical and exploratory nature. The collection methods are based on documentary and library studies, surveys and questionnaires. Method In this article, with the aim of investigating the research hypothesis, at the level of region 9, and since it was not possible to study all citizens, the sample size was estimated to be 378 people, but for more validity, it has been increased to 400 questionnaires, and the validity and reliability of the questionnaire has been checked. For the hypothesis, the questionnaire was ranked with 6 dimensions of indicators compiled based on the process of hierarchical analysis of influence and effectiveness (pairwise comparison). In the final part of the research based on exploratory analysis, he recorded using Micmac software. In fact, the combination of the renovation approach with the priority of the spatial quality of the environment and the prioritization of its principles in accordance with the physical characteristics of the tissue and the social and economic characteristics of the neighborhood structure can solve the problem of inefficient and worn-out tissues and the housing quality problem in the long term, and the role of urban management as an institution Supervising the renovation by emphasizing on the appropriate patterns of consolidation with the aim of producing quality housing is very effective.

کلیدواژه‌ها English

Incentive policies
dilapidated urban fabric
quality of space and housing
Tehran Municipality
افضلی، رسول.، & شریفی، امیر. (1395). ارزیابی عملکرد سازمان نوسازی شهری در ارتقای محیطی (مطالعۀ موردی: مناطق دارای بافت فرسودۀ شهر تهران). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 4(3)، 369-384. Doi: 10.22059/JURBANGEO.2016.60639
ایزدفر، نجمه.، & رضایی، محمدرضا. (1399). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر بازآفرینی پایدار شهری با رویکرد آینده‌پژوهی (مورد شناسی: بافت ناکارآمد شهر یزد). جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 10(34)، 109-130. Doi: 10.22111/GAIJ.2020.5332
پاکزاد، جهانشاه. (1385)مبانی نظری و فرآیند طراحی شهری. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی.
حیدری، تقی.، شماعی، علی.، ساسان پور، فرزانه.، سلیمانی، محمد.، & احدنژاد روشتی، محسن. (1396). تحلیل عوامل موثر بر زیست پذیری بافتهای فرسوده شهری (مطالعه موردی: بافت فرسوده شهر زنجان). فضای جغرافیایی، ۱۷، (۵۹)، ۱-۲۵.
  http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/article-1-1419-fa.html
خزایی،مصطفی.، & رضویان، محمدتقی. (1398). بافت فرسوده؛ فرصت یا تهدید مدیریت شهری (نمونه موردی: بافت فرسوده شهر نهاوند). فصل­نامه آمایش محیط، 12(46)، 101-126. Dor: 20.1001.1.2676783.1398.12.46.6.4
رهنما، محمد رحیم.، & خوشاب، علی. (1397). بازطراحی بافت مرکزی شهر جیرفت با تاکید بر ابعاد اکولوژیک. فصل نامه جغرافیا و برنامه ریزی شهری چشم انداز زاگرس، 10(37)، 49-76. https://sanad.iau.ir/journal/zagros/Article/667170?jid=667170
زبردست، اسفندیار.، خلیلی، احمد.، & دهقانی، مصطفی. (1392). کاربرد روش تحلیل عاملی در شناسایی بافت های فرسوده شهری. هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 2، 27–42. Doi: 10.22059/jfaup.2013.50524
زیاری، کرامت اله.، حاتمی نژاد، حسین.، & ترکمن نیا، نعیمه. (1391). درآمدی بر نظریه رشد هوشمند شهری. شهرداری ها، -(104)، 16-19. https://sid.ir/paper/492920/fa
سرور، رحیم. (1390). بررسی ظرفیت های بافت فرسوده و توانمندسازی آن (مطالعه موردی: شهر بافق). جغرافیا ( فصلنامه علمی انجمن جغرافیایی ایران)، 9(31)، 101-124. https://sid.ir/paper/150479/fa
سلمانی‌مقدم ، محمد.، امیراحمدی، ابوالقاسم.، & کاویان، فرزانه. (1393). بررسی نقش برنامه ریزی کاربری اراضی در بهبود تابآوری لرزه ای جوامع شهری (نمونه ی موردی شهر سبزوار). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک, 5(17), 17-34. https://jargs.hsu.ac.ir/article_161365.html
شفیعی دستجردی، محمدرضا. (1392). نوسازی بافت های فرسوده و ضرورت تغییر نگرش در تهیه و اجرای طرح های جامع و تفصیلی (نمونه موردی: شهر اصفهان). باغ نظر، 10(24)، 91-104. https://www.bagh-sj.com/article_2700.html
شفیعی نسب، سیدرضا.، & کلابی، فرانک. (1386). بافت فرسوده و سیاست‌های بهبودی کیفی مسکن، نشریه ابادی، شماره 55، انتشارات مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری. https://sid.ir/paper/457935/fa
صداقت رستمی، کبریا.، اعتماد، گیتی.، بیدرام، رسول.، & ملاذ، جواد. (1390). تدوین شاخص های شناسایی بافت های ناکارآمد. مجله علمی تخصصی برنامه ریزی فضایی، 1، 103–120.  Dor: 20.1001.1.22287485.1390.1.1.6.9
عندلیب، علیرضا. (1392). اصول نوسازی شهری رویکردی نو به بافت های فرسوده. تهران: ارس رایانه، آذرخش. 640 ص.  https://www.fadakbook.ir/product/4235/
قاسمی، عزت اله، & ابراهیم زاده، عیسی. (1394). ارزیابی شاخص های کالبدی مسکن شهری با رویکرد توسعه پایدار نمونه موردی: شهر سامان. مطالعات و پژوهش های شهری منطقه ای، 7(26)، 83-104.  https://urs.ui.ac.ir/article_20145.html
مختاری ملک آبادی، رضا.، ابراهیمی، مهدی.، و کرمی، آمنه. (1394). تدوین استراتژی های راهبردی بهسازی و نوسازی بافت فرسوده شهر جهرم با استفاده از مدل SWOT. آمایش محیط، 8(29)، 177-200. https://sanad.iau.ir/Journal/ebtp/Article/988343
Berta, M., Bottero, M., & Ferretti, V. (2018). A mixed methods approach for the integration of urban design and economic evaluation: Industrial heritage and urban regeneration in China. Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science, 45(2), 208-232.
Doi: 1177/0265813516669139
Boussaa, D. (2018). Urban regeneration and the search for identity in historic cities. Sustainability،10(1), 48.
 Doi: 3390/su10010048
Dariush, B., Dastyar, F., & Dastyar, M. (2021). The Impact of Globalization on Urban Housing Architecture in Iran. Journal of Art and Civilization of the Orient،9(33), 21-32.
Doi: 10.22034/jaco.2021.287839.1198
Falanga، (2020). Formulating the success of citizen participation in urban regeneration: Insights and perplexities from Lisbon. Urban research & practice, 13(5), 477-499.Doi:10.1080/17535069.2019.160789
O, Badyina. A, (2012). Sustainable Housing for sustainable cities. A policy framework for developing countries، UN HABITAT Nairobi.
Kim, Gunwoo., Newman, Galen., & Jiang, Bin. (2020). Urban regeneration: Community engagement process for vacant land in declining cities. Cities, 102, 102730.
Doi:1016/j.cities.2020.102730
Nesticò, A., Elia, C., & Naddeo, V. (2020). Sustainability of urban regeneration projects: Novel selection model based on analytic network process and zero-one goal programming. Land Use Policy, 99, 104831.
https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2020.104831
ScholarWorks@UMass Amherst. (n.d.). Regenerative Architecture: A Pathway Beyond Sustainability، University of Massachusetts Amherst.
Steinberg, Florian. (1996). Conservation and rehabilitation of urban heritage in developing countries. Habitat International، 20(3)، 463-475. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1612075
Sutcliffe, Anthony Ed., (1980). The rise of modern urban planning، 1800-1914 (Vol. 1). London: Mansell. P 235.
https://www.amazon.com/modern-planning-1800-1914-Planning-environment/dp/0720109027
Taşan-Kok, T., Atkinson, R., & Martins, M. L. R. (2021). Hybrid contractual landscapes of governance: Generation of fragmented regimes of public accountability through urban regeneration. Environment and Planning C: Politics and Space،39(2), 371-392.
Doi: 1177/2399654420932577
Vasile, A. M., & Deac, I. G. (2020). Urban regeneration. Concept's evolution and its transposition forms into practice [Paper presentation]. 7th International Conference ESPERA 2020 (pp. 412-417).
Doi: 2478/9788366675261-028