جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

ارزیابی الگوهای مسکن معاصر از منظر آموزه های اسلامی(مطالعه موردی: معماری مسکن اردبیل)

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.
2 استادیار گروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.
3 دانشیار گروه معماری، دانشکده فنی، دانشگاه قم، قم، ایران
4 استادیار، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران.
10.22034/jgeoq.2023.353136.3797
چکیده
معماری اسلامی ایران به سبب تکیه بر اصول و باورهای معنوی و اخلاق اسلامی مردمان این سرزمین می تواند در تعریف ژرف ساخت های نظری یک معماری اسلامی پیشرو، مناسب برای نیازهای روزآمد مسکن معاصر مورد استفاده و بهره برداری قرار بگیرد؛ لذا، بازکاوی آموزه های معنوی پنهان و اخلاق اسلامی در هنر و معماری مسکن گذشته، از اساسی ترین گام ها در این زمینه به شمار می‌آید. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی بدنبال تعیین راهبردهای طراحی معماری موثر در تقویت مفاهیم اخلاق اسلامی در میان بهره وران مسکن با نگاهی به معماری مسکن معاصر در شهر اردبیل با خاستگاه اسلامی است. گردآوری داده ها با مطالعات پیمایشی و کتابخانه‌ای حاصل شد. جامعه آماری شامل ساکنین بخش مرکزی (منطقه یک) اردبیل به تعداد نمونه 384 نفر با نمونه‌گیری کوکران می‌باشد. تجزیه ‌و‌ تحلیل داده‌ها با روش حداقل مجذور مربع با کمک نرم‌افزار SmartPLS.3 انجام شد. یافته های تحقیق نشان داد که اصول معماری مسکن باید از نظر عملکردی؛ فرهنگی؛ اقتصادی؛ معنوی؛ زیست محیطی؛ حقوقی؛ روانی؛ و معناگرایی با اخلاق اسلامی انطباق داشته باشد. علاوه براین، بیشترین تأثیر مربوط به سازه روانی و سازه معنوی 0 است. نتایج پژوهش، بصورت راهکارهایی در حوزه قرار گیری بنا در واحد همسایگی، در نحوه همنشینی توده و فضا، سازمان فضایی و عملکردی و چیدمان، اجزاء و مبلمان و تزئینات ارایه شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Evaluation of contemporary housing patterns from the perspective of Islamic teachings (case study: Ardabil housing architecture)

نویسندگان English

Shahram Sattari Fard 1
Masoud Yousefi Tazakor 2
Mohammad Mannan Raisi 3
Islam Karami 4
1 PhD student of Architecture, Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran.
3 Associate Professor, Department of Architecture, Faculty of Engineering, Qom University. Qom. Iran.
4 Assistant Professor, Faculty of Architectural and Urban Engineering, Shahroud University of Technology, Shahroud, Iran
چکیده English

Islamic architecture of Iran, due to its reliance on the principles and spiritual beliefs and Islamic ethics of the people of this land, can be used and exploited in the deep definition of the theoretical constructions of a progressive Islamic architecture, suitable for the modern needs of contemporary housing. Therefore, the re-examination of the hidden spiritual teachings and Islamic ethics in the art and architecture of the past housing is one of the most fundamental steps in this field. The present article, with a descriptive-analytical method, seeks to determine effective architectural design strategies in strengthening the concepts of Islamic ethics among housing users by looking at contemporary housing architecture in the city of Ardabil with Islamic origins. Data collection was achieved through survey and library studies. The statistical population includes residents of the central part (region one) of Ardabil city with a sample number of 384 people with Cochran sampling. Data analysis was done by the least square method with the help of SmartPLS.3 software. The findings of the research showed that the principles of housing architecture should be functionally; cultural; Economic; spiritual; environmental; legal; psychological; And semanticism should conform to Islamic ethics. In addition, the greatest impact is related to psychological structure and spiritual structure. The results of the research are presented in the form of solutions in the field of placement of the building in the neighborhood unit, in the way mass and space coexist, spatial and functional organization and arrangement, components and furniture and decorations.

کلیدواژه‌ها English

Islamic housing
Islamic architecture
Islamic ethics
Ardabil city
اخوت، هانیه (1392). بررسی نقش آیات قران و احادیت شیعه در شکل گیری کالبد مسکن سنتی؛ شیعه شناسی، دوره 13(4، 52): 234-191.            
اقبالی نیا،علی؛ شوهانی، محمد. (1396). بررسی مفهو مشناسی ارتقاء کیفیت زندگی خانوادگی در حوزه مسکن نمونه موردی: شهر ایلام، آرمانشهر (21)،36-42.         
امین پور، احمد، مدنی، رامین؛ حیاتی، حامد؛ علی دلداده، محمد. (1394). بازشناسی مفاهیم مسکن و سکونت بر اساس آموزه های اسلامی، مدیریت شهری، دوره 14(40)، 47-59.
امین زاده گوهریزی، بهناز و نقی زاده، محمد. (1381). آرمانشهر، اسلام شهر عدالت، صفه 35 (12) ، 21-31.
بلالی اسکوبی، آزیتا و ریش سفید نوش آبادی، سجاد (1394). توجه به الگوی مشارکتی، راهبرد مسکن اسلامی. چهارمین کنفرانس الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت، تهران.
بهزاد فر، مصطفی. (1387). هویت شهر نگاهی به هویت شهر تهران، تهران: نشر شهر.
پاشازاده، اصغر، یزدانی، محمدحسن. (1399). شناسایی پیشران‌های کلیدی در تاب‌آوری شهر اردبیل. جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای)، دوره 10(2-1)، 111-129.
حسینی امین، سیده نرگس؛ سید میرزایی، سید محمد؛ ادریسی، افسانه. (1395). مطالعه کیفیت زندگی و عوامل مؤثر بر آن(مورد مطالعه: شهروندان تهرانی) ، برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، دوه7( 27 )، 33 تا74.
حمزه نژاد، مهدی؛ صدریان، زهرا. (1393). اصول طراحی خانه از منظر اسلامی و الگوهای کاربردی معاصر؛ پژوهش-های معماری اسلامی، دوره ۲(3)، ۷۶-۵۸.      
حیاتی، حامد؛ وثیق، بهزاد, مدنی زاده، شیوا. (1397). تجلی مؤلفه های اخلاقی در معماری خانه های سنتی اقلیم گرم و خشک ایران؛ اخلاق در علوم و فناوری، دوره 13(4)؛ 1-7.
خاکزند، مهدی؛ آقابزرگی، کوروش.(1393). سنجش مؤلفه های کیفیت فضای شهری با مقایسه ی تطبیقی رویکرد ایرانی - اسلامی و غربی، پژوهشهای معماری اسلامی، 1(3)، 131-145.
دانش، جابر. (1389). مبانی شکل گیری و اصول سازمان یابی کالبدی شهرهای اسلامی، شهر ایرانی اسلامی، (1)،31-15.
ریش سفید نوش آبادی، سجاد؛ بلالی اسکویی، آزیتا؛ کی نژاد، محمد علی. (1394). ساحت مجهول در معماری، لزوم بررسی ابعاد معرفت شناختی انسان در معماری، پژوهش های معماری اسلامی، (6)،56-37.
زبردست، اسفندیار؛ نورایی، همایون. (1395). سنجش کیفیت زندگی در قلمرو مسکن در بافت های فرسوده واجد ارزش تاریخی شهر اصفهان، هنرهای زیبا،دوره(21)،38-29.
سامه، رضا؛ اکرمی، غلامرضا. (1395). تحلییل تحولات اندیشه کیفیت زندگی در معماری و شهرسازی، هویت شهر، شماره (25) ،40-27.
سیفیان، محمد کاظم. (1374). قالب و محتوا در معماری اسلامی، هنرهای زیبا(1)، 58-56.
شکویی، حسین. (1369). جغرافیای اجتماعی شهرها. تهران : جهاد دانشگاهی.
صادقی، سارا؛ اخلاصی، احمد؛ کامل‌نیا، حامد. (1397). بررسی نقش زیبایی‌شناسی معماری در خانه‌های ایرانی، نمونه موردی: خانه‌های تاریخی شهر مشهد، پژوهش های معماری اسلامی. دوره ۶ (۴) ،۱۴-
صالحی، عباس. (1399). مفاهیم اخلاقی معیار از منظر قرآن کریم، پژوهش های قرآنی، دوره 1(69)، 29-40.
ضرغام‌فرد، مسلم؛ مشکینی، ابوالفضل؛ پوراحمد، احمد؛ مورگانتی، بنیامینو (1398). تدقیق نماگرهای مسکن شایسته از دیدگاه مکتب اسلام. نشریه مطالعات شهر ایرانی اسلامی. دوره 9. شماره 35. 45-33.
علیزاده، هوشمند؛ حبیبی، کیومرث. (1390). عوامل شکل دهنده شهرهای تاریخی مسلمانان، شهر ایرانی اسلامی(3)، 76-71.
قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، تهران، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۸ق/۱۳۷۶ش.
گلکار، کوروش. (1379). طراحی شهری پایدار در حاشیه شهرهای کویر، هنرهای زیبا (8)، 52-43.
محمدی حمیدی، سمیه؛ غفاری گیلانده، عطا. (1398). بررسی تاثیر پیاده راه در توسعه گردشگری شهری (مورد مطالعه: منطقه نمونه گردشگری شورابیل- شهر اردبیل). جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای)، دوره 10(1-2)،695-713.
مرتضی، هشام. (1387). اصول سنتی ساخت و ساز در اسلام. ترجمه ابوالفضل مشکینی و کیومرث حبیبی، تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری وزارت مسکن و شهرسازی.
مشکینی، ابوالفضل؛ حمزه نژاد، مهدی؛ قاسمی، اکرم. (1394). تدقیق مفهومی و تشریح راهکارها و شاخصهای تحقق سنجی چهار اصل مسجدمحوری، محله محوری، درونگرایی و طبیعتگرایی در شهر ایرانی اسلامی، پژوهشهای معماری اسلامی، 3(8)، 18-35.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1378). اخلاق در قرآن (معارف قرآن 7)؛ قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره).
مطهری، مرتضی. (1392). کلیات علوم اسلامی جلد دوم. کلام، عرفان، حکمت عملی. تهران: نشر صدرا.
موفق، علیرضا و هادوی نیا، علی اصغر. (1388). مبانی اخلاقی مصرف ازدیدگاه مکاتب سودگرایی، وظیفه گرایی و اسلام، اقتصاد اسلامی، دوره 9(36)، 36046.  
نازی دیزجی؛ سجاد، وفامهر، محسن؛ کشتکار قلاتی، احمدرضا. (1389). اخلاق در معماری، اخلاق در علوم و فناوری، دوره 5 (3 و 4)، 105-114.
ندیمی، هادی. (1375). آیین جوانمردی و طریقت معماران، صفه 21 و 22 (6): 21-6.
نراقی، احمد. (1376). انسان و خدای ادیان توحیدی، روش شناسی علوم انسانی زمستان،دوره1(13)،27-29.
نقی زاده، محمد. (1379). ویژگی‌های کیفی مسکن مطلوب (مبانی طراحی و شرایط تحصیل آن)،صفه 31(10)، 103-90.
نقی زاده، محمد. (1380). جهان بینی اسلامی, توسعه پایدار و شهرهای بیابانی ایران. محیط شناسی، دوره 27(27)، 61-77.
وثیق، بهزاد؛ پشتونی زاده، آزاده؛ بمانیان، محمد رضا. (1388). مکان و مسکن از منظر اسلام،پژوهشهای میان رشته‌ای قرآن کریم، دوره1(3)،93-102
ولی زاده اوغانی، محمدباقر. (1397). نمود اندیشه های حقوقی خلاقی در طرح معماری خانه های سنتی ایران، مدیریت شهری، 53؛ 27-44.
Eksioglu, S, Hatice Beyza Mercan S, Fatma Gozalan, C, (2015). Ethics committees in Turkish universities, Procedia - Social and Behavioral Sciences, 174, 2882-2890. http://dx.doi.org/1016/j.sbspro.2015.01.1024.
Marta, J K.M.; Singhapakdi, A; Lee, D-J; Sirgy, M. J; Koonmee, K; Virakul, B, (2013). Perceptions about ethics institutionalization and quality of work life: Thai versus American marketing managers. Journal of Business Research, 66(3), 381-389. doi:10.1016/j.jbusres.2011.08.019.
Nazli A. Mohd Ghazali, Suhaiza Ismail (2013) , "The influence of personal attributes and organizational ethics position on accountants' judgments: Malaysian scenario", Social Responsibility Journal, 9 (2), 281 – 297.
Qian Wang , Wei Zhang , Qin Zhu.(2015). Directing engineering ethics training toward practical effectiveness. Technology in Society.(43).65-68.
Yeliz Gülcan, G, (2015). Discussing the Importance of Teaching Ethics in Education February 2015 Procedia - Social and Behavioral Sciences 174(39), 2622-2625.