جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

تحلیل روند تغییرات دبی ایستگاه ونیار حوضه آبریز رودخانه آجی چای(تلخه رود) و نقش آن در برنامه ریزی منطقه تبریز

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران
2 دکتر امیر گندمکار،دانشیار مرکز تحقیقات گردشگری ،گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران
3 دکتر محسن باقری بداغ آبادی ،موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
10.22034/jgeoq.2022.310140.3358
چکیده
دریاچه ارومیه بزرگترین دریاچه داخل کشور و دومین دریاچه بزرگ آب‌شور دنیا است که در سالهای اخیر تراز سطح آب آن به میزان چشمگیری کاهش یافته است.به طوری که تا مرز خشک شدن پیش رفته است. تغییر اقلیم، خشکسالی های مستمر، توسعه سطح زیر کشت، تغییر کاربری اراضی و احداث سدها و ... از دلایل این مشکلات شناخته شده است. ولی مستندات وادله علمی کمتری ارائه کردند. به دلیل وسعت زیاد حوضه دریاچه ارومیه برای منطقه مطالعاتی فقط حوضه آجی چای در نظر گرفته شد. تحقیق حاضر با این نگاه به این مهم می پردازد و در این زمینه، اثرات و عوامل تاثیر گذار بر میزان دبی رودخانه آجی چای و نقش آن در برنامه ریزی شهرستان تبریز را بررسی می کند.دبی در حوضه رودخانه آجی چای واقع در استان آذربایجان شرقی در مقیاس های ماهانه،فصلی و سالانه از سال 1348 تا سال 1396مورد مطالعه قرار گرفت جهت بررسی وتحلیل وجود روند و یا عدم وجود روند از آزمون ناپارامتری من -کندال استفاده گردید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of trend of discharge changes in Vanyar station of Aji Chai river basin (Talkheh Rud) and its role in regional planning of Tabriz city

نویسندگان English

ali sajed 1
Amir Gandomkar 2
Mohsen Bagheri Bodaghabadi 3
1 PhD student in Climatology, Department of Geography, Najaf Abad Branch, Islamic Azad University, Najaf-Abad, Iran
2 Dr. Amir Gandomkar, Associate Professor, Tourism Research Center, Department of Geography, Najaf Abad Branch, Islamic Azad University, Najaf Abad, Iran
3 Dr. Mohsen Bagheri Badaghabadi, Soil and Water Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Karaj, Iran
چکیده English

Lake Uarumieh is the largest inland lake and the second largest water catchment area in the world, which has declined dramatically in recent years. Climate change, continuous droughts, development of cultivated land, land use change and construction of dams, etc. are known due to these problems. But they provided less documentation and lessons. Due to the large extent of the Uromiyeh basin, the Aji Chay basin was considered for the study area.The present study looks at this issue and in In this regard, the effects and factors affecting the flow rate of Aji Chai River and its role in planning the city of Tabriz. Debit in the Aji Chay river basin located in East Azarbaijan Province on monthly, seasonal and annual scale. From 1348 to 1396, a nonparametric Mann-Kendal test was used to investigate the existence of trends or the absence of trends. Also, the correlation coefficient and coefficient of determination were used using linear regression and coefficient of variation in xlstat software.

کلیدواژه‌ها English

Trend
Debit Mann-Kundal
Aji Chay Basin
  1. آ. اس. گودی، 1391، ریزگرد بیابانی در سیستم جهانی، آذرنیوند، حسین، غلامی، حمید، خسروی، حسن، انتشارات دانشگاه تهران. 123.

    اسفندیاری درآباد، فریبا و همکاران،1392،آشکار سازی آماری تاثیر پدیده ی گرمایش جهانی بر ناهنجاریهای دبی حوضه رودخانه ی ارس ، پژوهش های ژئومورفولوژی کمی ، شماه ی 4 ،صص 60-43.

    امیدوار، کمال، 1389 ، آب و هوا شناسی همدیدی ، انتشارات دانشگاه یزد.

    برهانی داریان، علیرضا، مجومرد ،پایان‌نامه، کارشناسی ارشد، 1394

    5بهره مند، عبدالرضا،1392، تحلیل روند تغییرات بلند مدت بارندگی و دبی در غرب دریاجه ارومیه، پژوهشنامه و مدیریت حوزه آبخیز، سال چهارم ،شماره 8،1392،صص 57-43.

    جاهدی اسفنجانی، ناهیده، قربانی، محمد علی،1394، تحلیل روند تغییرات بارندگی و دبی ایستگاه های دوست بیگلو وسامیان حوضه آبریز قره سو، نشریه علمی –پژوهشی جغرافیا وبرنامه ریزی ،سال 19، شماره52 ، تابستان 1394، صص 63-43.

     جعفر پور، ابراهیم، 1385، اقلیم شناسی، انتشارات دانشگاه تهران.

    حجازی زاده، زهرا، مقیمی، شوکت، 1386، کاربرد اقلیم در برنامه ریزی شهری و منطقه ای، پپام نور .

    حیدری، ایرج و همکاران 1397، واکاوی ارتباط دما و الگوی پیوند از دور در حوضه آبی دریای مازندران با استفاده از شبکه عصبی،فصلنامه علمی- پژوهشی جغرافیا(برنامه ریزی منطقه ای) ،سال هشتم،شماره 4،صص448-435.

    رحیمی، لیلا و همکاران،1393، بررسی روند تغییرات دبی کل و دبی پایه ایستگاه هیدرومتری اراز کوسه «حوضه آبخیز گرگان رود استان گلستان»، نشریه پژوهش های حفاظت آب وخاک، جلد21، شماره2.

    رحیمی، غلامرضا و همکاران،1391، روش تحقیق،انتشارات دانشگاه آزاداسلامی تبریز، جلفا.

    رضایی، علی،1388، بررسی اثر گسترش اراضی دیم بر روند تغییرات دبی سیلابی سالانه ، مطالعه موردی،حوزه قزل اوزن، مجله مهندسی و مدیریت آبخیز،1389، جلد 2 ، شماره 1،صص11-17.

    زرنشانی اصل، طرلان و همکاران 1399، ارزیابی مفاهیم کالبدی و فضایی بناهای مسکونی با رویکرد توسعه پایدار (نمونه موردی:تبریز)، فصلنامه علمی- پژوهشی جغرافیا(برنامه ریزی منطقه ای) ، سال هشتم، شماره 4، صص333-313.

    سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، فرهنگ جغرافیایی شهرستان تبریز، چاپ اول. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ۱۳۸۰.

    سید حسینی، منصوره، 1391، باروری ابرها  از باور تا واقعیت ، انتشارات مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها وزارت نیرو.

    عباسی، علیرضا و علی فتاحی دولت آبادی، ۱۳۹۳، بررسی روند تغیرات مجموع بارش و دبی در آب (مطالعه موردی قلعه شاهرخ اصفهان، همایش ملی آب، انسان و زمین، اصفهان، شرکت توسعه سازان گردشگری اصفهان.

    عزیزی،قاسم همکاران،1389، برآورد حداکثربارش محتمل(PMP) حوضه آبخیز آجی چای به روش سینوپتیکی،مطالعات جغرافیایی مناطق خشک،شماره2 ،ص71-55.

    عزیزی، قاسم، 1383 ، تغییر اقلیم ، نشر قومس تهران.

    عساکره، حسین، مبانی اقلیم شناسی آماری، 1390، انتشارات دانشگاه زنجان.

    عساکره، حسین، 1386 ، تغییر اقلیم ، انتشارات دانشگاه زنجان.

    علیجانی، بهلول، 1388 ،اقلیم شناسی سینوپتیک ،  انتشارات سمت.

    علیجانی، بهلول، 1376 ، آب و هوای ایران، انتشارات دانشگاه پیام نور.

    فرج زاده، منوچهر ، 1388 ، تکنیک های اقلیم شناسی ، انتشارات سمت.

    فلاح، نادر وهمکاران 1399،بررسی اثرات بارش بر بیلان آبی سرشاخه های رودخانه های مرزی غرب ایران و نقش الگوهای پیوند از دور در این تغییرات ،فصلنامه علمی- پژوهشی جغرافیا(برنامه ریزی منطقه ای) ،سال هشتم،شماره 4،صص46-33.

    قویدل رحیمی ، یوسف ،1389،آشکارسازی آماری اثر گرمایش جهانی بر ناهنجاری های بارش سالانه جلفا با استفاده از شبکه های عصبی مصنوعی ، مجله جغرافیا وبرنامه ریزی محیطی ، 1388، شماره پیاپی 38شماره2 ، صص 82-65.

    قدوسی، میثم و همکاران،1393،اثرتغییرات کاربری اراضی برهیدرولوژی حوضه آبخیز آجی چای و ورودی آن به دریاچه ارومیه،تحقیقات آب وخاک ایران،دوره45،شماره 2،ص 133.

    کمالی ،غلامعلی - عسکری ، احمد - نوحی، کیوان ، 1388، هواشناسی کاربردی ،انتشارات پژوهشکده هواشناسی رجاء تهران

    کردوانی ، پرویز ، 1380 ، خشکسالی و راه های مقابله با آن در ایران ، انتشارات دانشگاه تهران.

    مرادی ، محمد، 1390، مقدمه ای بر هواشناسی دینامیکی1، انتشارات سید باقر حسینی

    معروفی ،صفر،طبری، حسین، 1390، آشکار سازی روند تغییرات دبی رودخانه مارون با استفاده از روش های پارامتری وناپارامتری ،فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 62، شماره دوم، صص17119-17141.

    مسعودیان ، سید ابوالفضل ، 1390 ، آب و هوای ایران ، انتشارات شریعه توس مشهد.

    محمدی ، حسین ، 1389، آب و هوا شناسی کاربردی ، انتشارات دانشگاه تهران.

    نبی بیدهنری ، غلامرضا- محمد نژاد، شاهین - عبادتی ، فاطمه (1387) ، مفاهیم و پیامد های تغییر آب وهوا، انتشارات دانشگاه تهران

    ویلیام کار ، مایکل - خوش اخلاق، فرامرز- شمسی پور ، علی اکبر، 1388، مقدمه ای بر هواشناسی  همدیدی و ماهواره ای، انتشارات آرین زمین

    هاردی ، جان تی ، خزانه داری ، لیلی و همکاران، 1387، تغییر اقلیم علل و اثرات و راه حل ها، چاپ اول، انتشارات پاپلی

    33-Barker, J.R., Ross, M.H., 1999, An Introduction to Global Warming, American Associationof  Physics Teachers , American Journal ofPhisics, Vol. 67. No. 12, PP. 1216-1226.

    34-Booij, M.J.,Tollenaar, D., van Beek, E., Kwadijk, J. C.J., 2011, Simulating Impacts of Climate

    Change on River Discharges in the Nile Basin, Physics and Chemistry of the Earth,

    Vol. 36, No. 13, PP. 696-709.

    35-Fujihara, Y., Tanaka, K., Watanabe, T., Nagano, T., Kojiri, T., 2008, Assessing the Impacts of

    Climate Change on the Waterresources of the Seyhan River Basin in Turkey: Use of

    Dynamically Downscaled Data for Hydrologic Simulations, Journal of Hydrology,

    Vol. 353, No. 1/2, PP. 33- 48.

    36-Kojiri, T., Hamaguchi, T., Ode, M., 2008, Assessment of Global Warming Impacts on Water

    Resources and Ecology of a River Basin in Japan, Journal of Hydro Environment

    Research, Vol. 1, No. 3/4, PP. 164-175.

    37-Manabe, S., Milly, P. C. D., Wetherald, R., 2004, Simulated Long-term Changes in River

    Discharge and Soil Moisture Due to Global Warming, Hydrological Sciences Journal,

    Vol. 49, No. 4, PP. 625-642.

    38-Maslin, M., 2004, Global WarmingaVeryshort Introduction, Oxford, New York.

    Pike, R.G., Spittlehouse, D.L., Bennett, K.E., Egginton, V.N., Tschaplinski, P.J., Murdock, T.Q.

    and Werner, A.T., 2008, Climate Change and Watershed Hydrology: Part II –

    Hydrologic Implications for British Columbia, Streamline Watershed Management

    Bulletin, Vol. 11, No. 2, PP. 8-13.

    39-Price, C., Michaelides, S., Pashiardis, S., Alpert, P., 1999, Long Term Changes in Diurnal

    Temperature Range in Cyprus, Atmospheric Research, Vol. 51, No. 2, PP. 85-98.

    40-Tshimanga, R.M., Hughes, D.A., 2012, Climate Change and Impacts on the Hydrology of

    the Congo Basin: The Case of the Northern Sub-basins of the Oubangui and Sangha

    Rivers, Physics and Chemistry of the Earth, Vol. 50–52, PP. 72-83.

    41- We-Cheng Liu, Wei-Bo Chen(2012) ,Prediction of water temperature in a subtropical subalpine lake using an artificial neural network and three-dimensional circulation models, Journal of Computers & Geosciences.

    42- Brian A. Smith, GerritHoogenboom, Ronald W. McClendon (2009), Artificial neural networks for automated year-round temperature prediction, Journal of Computers and Electronics in Agriculture.

    43- Soteris A. Kalogiroua, Georgios A. Florides (2012), Artificial neural networks for the generation of geothermal maps of ground temperature at various depths by considering land configuration, Journal of Energy.

    1. José Angel Barrios, Miguel Torres-Alvarado, Alberto Cavazos (2012), Neural, fuzzy and Grey-Box modelling for entry temperature prediction in a hot strip mill, Journal of Expert Systems with Applications.

    45- H.J. Zumbühl, D. Steiner, S.U. Nussbaumer (2008), 19th century glacier representations and fluctuations in the central and western European Alps: An interdisciplinary approach, Journal of Global and Planetary Change.

    46- P. Lionello, S. Planton, X. Rodo (2008), Preface: Trends and climate change in the Mediterranean region, Journal of Global and Planetary Change.

    47- KonstantiaTolikaa, Christina Anagnostopouloua, PanagiotisMaherasa, MargaritisVafiadisb (2008), Simulation of future changes in extreme rainfall and temperature conditions over the Greek area: A comparison of two statistical downscaling approaches, Journal of Global and Planetary Change.