جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

سازوکار تحقق نظارت شرعی بر آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران
2 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی سنندج، سنندج، ایران
3 استادیار حقوق عمومی، گروه حقوق، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران
10.22034/jgeoq.2024.202106.2119
چکیده
یکی از صلاحیت‌‌های مهم هیأت عمومی دیوان عدالت اداری براساس بند 1 ماده 12 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری رسیدگی به شکایات، تظلمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی به علت مغایرت با شرع می‌باشد اما براساس تبصره 2 ماده 84 و ماده 87 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری و نیز براساس اطلاق و عموم اصل چهارم قانون اساسی جمهوری سالامی ایران هرگاه مصوبه مورد شکایت به لحاظ مغایرت با موازین شرعی برای رسیدگی مطرح باشد موضوع جهت اظهار نظر به شورای نگهبان ارسال خواهد گردید و نظر فقهای شورای نگهبان برای هیأت عمومی لازم‌الاتباع می‌باشد. پیداست مکانیسم و سازوکار چنین نظارتی همواره محل بحث و پرسش بوده است و از این رو در بررسی نظارت شرعی بر آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی با دوحوزه و قلمرو متفاوت ومتمایز نهاد هیأت عمومی دیوان عدالت اداری و شورای نگهبان مواجه می‌باشیم. پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش مهم می‌باشد که مرجع تصمیم‌گیر در خصوص نظارت شرعی بر آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی چه نهادی است؟ که به نظر می‌رسد نهاد تصمیم‌گیر و تعیین‌کننده در خصوص نظارت شرعی بر آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی نه هیئت عمومی دیوان عدالت اداری بلکه منحصراً فقهای شورای نگهبان می‌باشد. پژوهش حاضر بر آن است ضمن بررسی فرآیند نظارت شرعی بر آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی به تشریح و تبیین مرجع تصمیم‌گیر در این خصوص در پرتو روش توصیفی- تحلیلی بپردازد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The mechanism of realization of sharia supervision over regulations and other governmental systems and regulations

نویسندگان English

Reza Beygrezaei 1
Arkan Sharifi 2
Haneh Farkish 3
1 PhD student in Public Law, Department of Law, Faculty of Humanities, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran
2 Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran
3 Assistant Professor, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Sanandaj Branch, Iran
چکیده English

One of the important competences of the General Board of the Administrative Court of Justice, based on Article 12, Clause 1 of the Law on Organizations and Procedures of the Administrative Court of Justice, is to deal with complaints, grievances and objections of natural or legal persons from regulations and other government systems and regulations due to contradictions with Sharia, but based on the note 2 Article 84 and Article 87 of the Law on Organizations and Procedures of the Court of Administrative Justice and also based on the application and generality of Article 4 of the Constitution of the Republic of Iran, if the complaint is against the Shariah standards, the matter will be sent to the Guardian Council for comment. and the opinion of the jurists of the Guardian Council is mandatory for the general board. It seems that the mechanism and mechanism of such supervision has always been a subject of discussion and questioning, and therefore, in examining Sharia supervision of bylaws and other government systems and regulations, we are faced with two different domains and territories, the institution of the General Board of the Court of Administrative Justice and the Guardian Council. The current research seeks to answer this important question, what is the decision-making authority regarding Sharia supervision of regulations and other government systems and regulations? It seems that the decision-making and determining body regarding Shari'a supervision of by-laws and other government systems

کلیدواژه‌ها English

Shariah supervision
regulations
systems
government regulations
اخوان‌کاظمی، بهرام (1391)، نظارت در نظام اسلامی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
امامی، محمد، و دیگران (1391)، ضوابط دعاوی قابل طرح در دیوان عدالت اداری، تهران: میزان.
حاجی‌پور، نصرت‌الله (1383)، تطبیق قوانین با شرع در نظام قانونگذاری ایران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
حضوری، مصطفی (1392)، آشنایی با مفاهیم حقوق عمومی: بررسی مفهوم نظارت، تهران: مرکز تحقیقات شورای نگهبان.
درویشی، بابک (1388)، مرجع ابطال تصویب‌نامه‌ها و آیین‌نامه‌های دولتی مغایر با موازین شرع؛ شورای نگهبان یا دیوان عدالت اداری، مجموعه مقالات همایش دیوان عدالت اداری: صلاحیت‌های قضایی و دادرسی اداری، تهران، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.
شمس، عبدالله (1382)، آیین دادرسی مدنی، جلد اول، دوره پیشرفته، تهران: انتشارات میزان.
شمس، عبدالله (1390)، آیین دادرسی مدنی، جلد اول، دوره بنیادین، تهران: دراک.
صدرالحفاظی، نصرالله (1372)، نظارت قضایی بر اعمال دولت در دیوان عدالت اداری، تهران: انتشارات شهریار.
عمید زنجانی، عباسعلی، و موسی‌زاده، ابراهیم (1397)، نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
مزارعی، غلامحسین (1392)، جهات ابطال مصوبات دولت در دیوان عدالت اداری و شورای نگهبان، تهران: انتشارات خرسندی.
مشهدی، علی (1397)، فرهنگ اصطلاحات حقوق اداری، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.
معین، محمد (1360)، فرهنگ فارسی، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ چهارم.
مولابیگی، غلامرضا (1393)، صلاحیت و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، تهران: انتشارات جنگل.
هاشمی، محمد (1395)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، حاکمیت و نهادهای سیاسی، چاپ 27، تهران: نشر میزان.
هدایت نیاء، فرج ا... و کاویانی، محمدهادی (1380)، بررسی فقهی - حقوقی شورای نگهبان، چاپ اول، تهران: مرکز نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
یزدان‌مهر، محمد (1393)، قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، تهران: انتشارات مجد.
استوارسنگری، کوروش (1398)، رابطه دیوان عدالت اداری و تکلیف قضات در اصل 170 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی پژوهش‌های نوین حقوق اداری، سال اول، شماره اول.
اسماعیلی، محسن و امینی پژوه، حسین (1394)، معناشناسی برخی از هنجارهای اسلامی در قانون اساسی با محوریت مفهوم موازین اسلامی، دانش حقوق عمومی، سال چهارم، شماره 11.
اکرمی سراب، روح‌الله (1393)، تحلیل فرایند نظارت شرعی شورای نگهبان بر مصوبات مجلس؛ مطالعۀ موردی: قانون مجازات اسلامی، دانش حقوق عمومی، سال سوم، شماره 9.
تقی‌زاده، جواد، نجابت‌خواه، مرتضی، فدایی، رضوان (1395)، صیانت از قانون اساسی توسط قضات محاکم با تأکید بر اصل یکصد و هفتادم قانون اساسی، مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دوره هشتم، شماره اول.
تیلا، پروانه (1383)، تفسیر قضایی قانون اساسی در رویه دیوان عدالت اداری، مجله پژوهش‌های حقوقی، سال سوم، شماره 5.
درویشوند، ابوالفضل راجی، سید محمد هادی (1390)، تحلیلی بر نظارت بر قوانین و مقررات در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران. مجله حکومت اسلامی، سال شانزدهم، شماره سوم.
درویشی، بابک؛ زینالی اقدم، امیرعلی (1393)، ماهیت ضمانت اجراهای اداری درنظام حقوقی ایران، تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل، شماره 25.
رضایی‌زاده، محمدجواد؛ ابراهیمی، مهدی و بهادری جهرمی، محمد (1400)، بایسته‌های نظارت شرعی فقهای شورای نگهبان در نظام حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره 54.
سواد‌کوفی‌فر، سام (1391)، آیین دادرسی اداری در تشکیلات قضایی جمهوری اسلامی ایران، پژوهشنامه حقوق خصوصی، شماره اول.
صمیمی، محمدمهدی و عباسی، عبدالله (1396)، تحلیل گستره صلاحیت دیوان عدالت اداری و تغییرات مربوطه در پرتو قانون مصوب 1392، مطالعات حقوق، شماره 14.
طباطبایی مؤتمنی، منوچهر (1392)، حقوق اداری از منظر نظارت بر اعمال و تصمیمات اداری و برقراری حاکمیت قانون، فصلنامه حقوق اداری، شماره 2.
عامری شهرابی، ابوالفضل (1400)، گذری بر قاعده تفسیر به نفع متهم، در پرتو نقد بخشنامه مورخ 18/ 03/ 1399 دادستانی کل کشور، حقوق و مطالعات نوین، شماره 2.
عباسی، بیژن (1389)، بررسی تطبیقی وظایف و اختیارات شوراهای شهر و روستا در ایران و فرانسه، مجله‌ی حقوق در پرتو نظریه و کارکرد، مطالعات حقوق خصوصی، دوره 38، شماره 4.
غفاری، هدی (1391)، نسبت میان حاکمیت شرع و حاکمیت قانون در نظام قضایی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش حقوق، سال چهاردهم، شماره 36.
فلاح‌زاده، علی‌محمد، ابریشم‌کش، محمدامین (1393)، سنجش سازوکار برتر نظارت بر مقررات دولتی در ایران؛ نقدی بر نظارت موازی رئیس مجلس و دیوان عدالت اداری بر مقررات دولتی، فصلنامه دانش حقوق عمومی، شماره 9.
قطبی، میلاد (1394)، جایگاه و صلاحیت‌های دیوان عدالت اداری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران با نگاهی به نظرات شورای نگهبان، تهران: انتشارات پژوهشکده شورای نگهبان.
کدخدایی، عباسعلی؛ ویژه، محمدرضا (1388)، شورای نگهبان و دعاوی مربوط به ابطال تصمیمات دولتی خلاف قانون اساسی، مجموعه مقالات همایش دیوان عدالت اداری، صلاحیت قضایی و دادرسی اداری، تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.
مولابیگی، غلامرضا؛ محمدی، حسین و حیدرنژاد، ولی‌الله (1398)، نظام حقوقی حاکم بر رسیدگی به آراء خلاف بیّن شرع و قانون در دیوان عدالت اداری (شرح و تحلیل ماده 79 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری)، پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره 50.
واعظی، مجتبی (1388)، نقش دیوان عدالت اداری در دادرسی شرعی مقررات اداری، مجله مطالعات حقوقی، دوره اول، شماره سوم.