جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

ارزیابی فعالیت زمین ساختی ناحیه گلپایگان با استفاده از شاخص عدم تقارن حوضه زهکشی

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
نفیسه حاج نوروزی 1
محسن پورکرمانی 2
مهران آرین 3
زهرا ملکی 4
علی سلگی 4
1 دانشجوی دکتری زمین شناسی تکتونیک، گروه علوم زمین، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد، گروه زمین شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استاد، گروه علوم زمین، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 دانشیار، گروه علوم زمین، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jgeoq.2024.286990.3091
چکیده
به نظر می‌رسد مطالعه و بررسی لندفرم های توپوگرافیکی و الگوی سیستم شبکه ی زهکشی، بر اساس شاخص های ژئومورفیک، می‌تواند وضعیت عملکرد تکتونیک فعال را ارزیابی کند. با این وجود، ساختار اولیه‌ی زمین، نوع سنگ و عوامل محلی تعیین کننده‌ی میکروکلیما مورد توجه قرار نگیرند. ضریب عدم تقارن (AF) برای اندازه گیری عدم تقارن حوضه زهکشی استفاده می‌شود. این پژوهش با هدف ارزیابی فعالیت زمین ساختی ناحیه گلپایگان با استفاده از شاخص عدم تقارن حوضه زهکشی انجام شده است. گستره‌ی این پژوهش در ناحیه‌ی گلپایگان و در زون ساختاری سنندج-سیرجان قرار دارد. نتایج به دست آمده از پژوهش نشان می‌دهد حوضه های قودجان، شاه عنایت، هزار جریب غربی، چهل خانه، وانشان غربی و وانشان در رده 1 تکتونیکی طبقه بندی شده و بقیه حوضه در رده های 2 (متوسط) تا رده 3 ( فعالیت نسبی تکتونیکی پائین) را نشان می دهند. مقادیر محاسبه شده شاخص تقارن توپوگرافی عرضی با مقادیر محاسبه شده شاخص عدم تقارن همخوانی خوبی دارد و مقادیر مربوط به شاخص عدم تقارن به خوبی مقادیر تقارن توپوگرافی عرضی را تأیید می کند.
کلیدواژه‌ها
توان حرکتی
عدم تقارن حوضه زهکشی
گسل‌های جنبا

عنوان مقاله English

Evaluation of the tectonic activity of Golpayegan region using the drainage basin asymmetry index

نویسندگان English

Nafiseh Hajnorouzi 1
Mohsen Pourkermani 2
Mehran Arian 3
Zahra Maleki 4
Ali Solgi 4
1 PhD student in Tectonic Geology, Department of Earth Sciences, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Professor, Department of Geology, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Professor, Department of Earth Sciences, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
4 Associate Professor, Department of Earth Sciences, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

It seems that the study and investigation of topographical landforms and the pattern of the drainage network system, based on geomorphic indicators, can evaluate the status of active tectonic performance. However, the basic structure of the earth, the type of rock and the local factors that determine the microclimate are not taken into consideration. Asymmetry factor (AF) is used to measure the asymmetry of the drainage basin. This research was conducted with the aim of evaluating the tectonic activity of Golpayegan area using the asymmetry index of the drainage basin. The scope of this research is located in the Golpayegan area and in the structural zone of Sanandaj-Sirjan. The results obtained from the research show that Gudjan, Shah Enayat, Hazar Jarib Gharbi, Chehlkhane, Vanshan Gharbi and Vanshan basins are classified in tectonic class 1 and the rest of the basin in class 2 (moderate) to class 3 (relative tectonic activity) below) are shown. The calculated values ​​of the transverse topographic symmetry index are in good agreement with the calculated values ​​of the asymmetry index, and the values ​​related to the asymmetry index confirm well the values ​​of the transverse topographic symmetry.

کلیدواژه‌ها English

Movement power
drainage basin asymmetry
side faults
پورکرمانی،م.، سلگی،ع. (1388).مورفوتکتونیک.انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم وتحقیقات،187 صفحه.
رشیدنژاد عمران، ن. (۱۳۸۱). پترولوژی و ژئوشیمی سنگ های متاولکانو سدیمنتری و پلوتونیک منطقه موته (جنوب دلیجان) با نگرشی ویژه به خاستگاه کانی سازی طلا، رساله دکتری ، دانشگاه تربیت مدرس ، تهران، 404 صفحه.
نبوی، م. ح. (۱۳۵۵). دیباچه ای بر زمین شناسی ایران، تهران: انتشارات سازمان زمین شناسی کشور، ۱۰۹ صفحه.
Baharvand, S., Pardhan, B., & Soori, S. (2020). Evaluation of active tectonics using geomorphic indices in a mountainous basin of Iran. Earth and Environmental Science Transactions of the Royal Society of Edinburgh, 111(2), 109-117.
Berberian, M., & Walker, R. (2010). The Rudbār M w 7.3 earthquake of 1990 June 20; seismotectonics, coseismic and geomorphic displacements, and historic earthquakes of the western ‘High-Alborz’, Iran. Geophysical Journal International, 182(3), 1577-1602.
Dey, S., Kaushal, R. K., & Jain, V. (2019). Spatiotemporal variability of Neotectonic activity along the Southern Himalayan front: a geomorphic perspective. Journal of Geodynamics, 129, 237-246.
El Hamdouni, R., Irigaray, C., Fernández, T., Chacón, J., & Keller, E. A. (2008). Assessment of relative active tectonics, southwest border of the Sierra Nevada (southern Spain). Geomorphology, 96(1-2), 150-173.
Gasimli, V. (2015). Geo-economics. Center for Strategic Studies under the President of the Republic of Azerbaijan.
Ghorbani, M. (2021). The geology of Iran: tectonic, magmatism and metamorphism. New York, NY, USA:: Springer International Publishing.
Keller E. A. and Pinter N (2002). Active Tectonics: Earthquakes, Uplift, [Book]. - New Jersey : Prentice Hall.
Kokaly, R. F., Clark, R. N., Swayze, G. A., Livo, K. E., Hoefen, T. M., Pearson, N. C., ... & Klein, A. J. (2017). Usgs spectral library version 7 data: Us geological survey data release. United States Geological Survey (USGS): Reston, VA, USA, 61.
Koleini, M. (2012). Engineering geological assessment and rock mass characterization of the Asmari formation (Zagros range) as large dam foundation rocks in southwestern Iran (Doctoral dissertation, University of Pretoria).
Kuzucuoğlu, C., Celâl Şengör, A. M., & Çiner, A. (2019). The tectonic control on the geomorphological landscapes of Turkey. Landscapes and landforms of Turkey, 17-40.
Moore, J. C., & Byrne, T. (1987). Thickening of fault zones: A mechanism of melange formation in accreting sediments. Geology, 15(11), 1040-1043.
Morriss, M. C., & Wegmann, K. W. (2017). Geomorphology of the Burnt River, eastern Oregon, USA: Topographic adjustments to tectonic and dynamic deformation. Geomorphology, 278, 43-59.
Naeimi, A., Alavi, S. A., & Madanipour, S. (2022). Structural analysis and the late Cenozoic tectonic evolution of the SE Alborz Mountains in northern Iran: insights into the Arabia-Eurasia collision. Geopersia, 12(2), 241-264.
Niassarifard, M., Shabanian, E., Azad, S. S., & Madanipour, S. (2021). New tectonic configuration in NW Iran: Intracontinental dextral shear between NW Iran and SE Anatolia. Tectonophysics, 811, 228886.
Ramkumar, M., Santosh, M., Rahaman, S. M. A., Balasundareshwaran, A., Balasubramani, K., Mathew, M. J., ... & Kumaraswamy, K. (2019). Tectono‐morphological evolution of the Cauvery, Vaigai, and Thamirabarani River basins: Implications on timing, stratigraphic markers, relative roles of intrinsic and extrinsic factors, and transience of Southern Indian landscape. Geological Journal, 54(5), 2870-2911.
Rao, K. R., & Rao, K. R. (2019). Geo-political Factors. In Wind Energy for Power Generation: Meeting the Challenge of Practical Implementation (pp. 829-1071). Springer International Publishing.
Rose, D., & Allen, R. (2018). Ancient civilizations of the world. Scientific e-Resources.
Smith, H., & Oleynik, M. (2017). Iran. Bradt travel guides.
Talbot, C. J., & Alavi, M. (1996). The past of a future syntaxis across the Zagros. Geological Society, London, Special Publications, 100(1), 89-109.
Thiele, O., Alavi, M., Assefi, R., Hushmand-zadeh, A., Seyed Emami, K., Zahedi, M., 1968. Explanatory text of the Golpaygan quadrangle map scale 1: 250000. Geological Survey of Iran, Geological Quadrangle E7, 24p.
Tillman, J.E., Poosti, A., Rossello, S., Eckert, A., (1981). Structural evolution of Sanandaj Sirjan Ranges near Esfahan, Iran. American Association of Petroleum Geologists Bulletin 65, 674-687.