جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

تعیین سطوح توسعه یافتگی در مناطق روستایی شهرستان های استان آذربایجانشرقی براساس شاخص های توسعه

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسندگان
1 استادیار گروه جغرافیا ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری و روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
10.22034/jgeoq.2024.248808.2724
چکیده
شناخت و بررسی امکانات و توانایی ها و در پی آن تعیین سطوح توسعه یافتگی نواحی روستایی نخستین گام در فرایند برنامه ریزی و توسعه چنین نواحی به شمار می رود. برای موفقیت در برنامه ریزی و رسیدن به توسعه اولین گام، بررسی و شناخت واقعی از سطح برخورداری، توانمندی ها، محدودیت ها و عدم تعادل های منطقه ای می باشد. تحقیق حاضر توصیفی و ‌تحلیلی بوده‌ و هدف اصلی آن تعیین سطوح برخورداری و طبقه بندی مناطق روستایی شهرستان های استان می باشد. جامعه‌ آماری تحقیق‌حاضر، شامل مناطق روستایی 19 شهرستان استان آذربایجانشرقی براساس داداه های آماری سال 1395 بوده و برای‌ جمع‌آوری داده‌های موردنیاز تحقیق از دو روش کتابخانه‌ای و میدانی استفاده‌ شده است. برای تجزیه‌ و تحلیل ‌داده‌های‌ پژوهش از تعداد 44 متغیر در قالب شاخص های« زیربنایی »، «آموزشی- فرهنگی- مذهبی و ورزشی» و «بهداشتی ودرمانی»، انتخاب و به منظور تعیین سطوح توسعه یافتگی مناطق روستایی شهرستان های استان از تکنیک طبقه بندی تاکسونومی عددی استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در میان شهرستان های استان، مناطق روستایی شهرستان میانه ناهمگن بوده و از بین 18 شهرستان همگن، مناطق روستایی هیچکدام از شهرستان های استان در سطوح بسیار توسعه یافته و توسعه یافته قرار نگرفته اند، شهرستان های سراب و کلیبر در سطح حد متوسط توسعه، شهرستان های مرند- تبریز- مراغه- شبستر- بستان آباد- هشترود- اهر و ورزقان در سطح محروم، و شهرستان های چاراویماق- ملکان- اسکو- آذرشهر- هریس- بناب- عجب شیر و جلفا در سطح بسیار محروم قرار دارند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Determining the levels of development in rural areas of the cities of East Azerbaijan province based on development indicators

نویسندگان English

kiomars khodapanah 1
arasto yari 2
1 Assistant Professor, Department of Geography, Payam Noor University, Tehran, Iran
2 Professor of the Department of Geography and Urban and Rural Planning, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran
چکیده English

Recognition and study of facilities and capabilities and then determining the levels of development of rural areas is the first step in the process of planning and development of such areas. To succeed in planning and achieving development, the first step is to study and recognize the real level of enjoyment, capabilities, limitations and regional imbalances. The present study is descriptive and "analytical" and its main purpose is to determine the levels of enjoyment and classification of rural areas of the province. The statistical population of the present study includes rural areas of 19 cities of East Azarbaijan province based on statistical data of 2016 and to collect the data required for the research, two methods of library and field have been used. To analyze the research "data" from 44 variables in the form of indicators "infrastructure", "educational-cultural-religious and sports" and "health and treatment", selected and to determine the levels of development of rural areas of the province Numerical taxonomy classification technique has been used. Findings show that among the cities of the province, the rural areas of Miyaneh city are heterogeneous and among the 18 homogeneous cities, the rural areas of none of the cities of the province are at very developed and developed levels, Sarab and Kalibar cities are at the level of The average level of development, Marand-Tabriz-Maragheh-Shabestar-Bostan Abad-Hashtrood-Ahar and Varzeqan counties are at a deprived level, and Charavimaq-Malekan-Esco-Azarshahr-Harris-Bonab-Ajab Shir and Jolfa counties are at a very deprived level have.

کلیدواژه‌ها English

classification
numerical taxonomy
level of development
development indicators
rural areas
استعلاجی، علیرضا؛ شریعت پناهی، مجیدولی و رسولی مجتبی(1396). سطح بندی سکونتگاه های روستایی و ارائه الگوهای بهینه خدمات رسانی با استفاده از تکنیک کمی تاکسونومی عددی(مطالعه موردی شهرستان ساوه)، فصلنامه جغرافیا برنامه ریزی منطقه ای، 7 (3)، 76-65.
امانپور، سعید؛ مختاری، صادق؛ حسینی، سید رضا و ویسی، الهام(1394). تحلیل فضایی و سنجش سطح توسعه‌یافتگی نواحی روستایی­)مطالعه موردی: شهرستان‌های استان چهارمحال و بختیاری(،­ مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، سال 4 (2)،110-97.
آزادی، یونس و بیک محمدی، حسن(1391). تحلیل و طبقه بندی سطوح توسعه یافتگی نواحی روستایی شهرستا نهای استان ایلام. مجله برنامه ریزی فضایی، 2 (1)، 62-41.
تودارو، مایکل(2001). توسعه اقتصادی در جهان سوم ، ترجمه. غلامعلی فرجادی ، برنامه انتشارات و سازمان بودجه ، چاپ هشتم.
تیموری، سمانه؛ شکور، علی و گندمکار، امیر(1395). سطح بندی سکونتگاه های روستایی بر اساس توان انسانی از دیدگاه آمایش سرزمین(مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان شیراز)، فصلنامه برنامه ریزی منطقه ای، 6 (21)، 102-93.
جمشیدی، زهرا و عزمی، آئیژ(1400). رتبه بندی روستاهای دهستان دینور شهرستان صحنه استان کرمانشاه، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای، 11 (2)، 279- 259.
جمشیدی، زهرا و عزمی، آئیژ(1400). رتبه بندی روستاهای دینور شهرستان صحنه استان کرمانشاه، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای، 11 (1)، 279-259.
جمعه­پور، محمود(1392). مقدمه­ای بر برنامه­ریزی توسعه روستایی: دیدگاهها و روش ها.
رسولی، مجتبی؛ استعلاجی، علیرضا و شریعت پناهی، مجیدولی(1396). سطح بندی سکونتگاه های روستایی و ارائه الگوی بهینه خدمات رسانی با استفاده از تکنیک تاکسونومی عددی(مطالعه موردی شهرستان ساوه) فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای، 7 (3)، 324-311.
رضوانی، محمد رضا(1383). مقدمه ای بر برنامه ریزی توسعه روستایی در ایران، تهران، انتشارات نشر قومس.
قربان زاد کهنه سری، محسن؛ حسنی مهر، سیده صدیقه؛ شهماری، رفعت و اصغری، حسین(1399). تحلیل توسعه یافتگی روستاها با استفاده از مدلAHP (مورد مطالعه: دهستان پسیخان بخش مرکزی رشت)، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای، 11 (1)، 412-401.
مهدوی، داوود و امیری، آرمین(1395). ارزیابی و سطح بندی روستاهای شهرستان کیار براساس میزان بهره مندی از شاخص های خدماتی و زیرساختی، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای، 6 (4)، 131-109.