جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

تبیین‌ نقش جغرافیای طبیعی و‌ تخیلات انسانی در فرایند شکل‌گیری‌ هنر و معماری ‌با تاکید بر الگوها و مصادیق‌ معماری‌ ایرانی

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی معماری، واحد ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، جلفا، ایران
2 استادیار، گروه هنر و معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
3 استادیار گروه هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
10.22034/jgeoq.2024.259066.2827
چکیده
تجلی حقیقت در عالم ابتدا باید صورت خیالی پیدا کند و هنرمند برای ساختن صورت در عالم ماده می بایست ابتدا تصویر آن را در عالم خیال بسازد.از این رو هدف تحقیق تحلیل مفاهیم معنا و خیال در ارتقاء خلاقیت در فرآیند طراحی معماری می باشد. به روش توصیفی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی تحت رویکردی تفسیری به شناسایی متغییرهای اساسی موجود در نظریات مطرح درباره ادارک شهودی، خلاقیت در معماری پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد؛ سیر نزولی «معنا، خیال، به‌عنوان یک فرآیند، می‌تواند در طراحی معماری مورد توجه قرار گیرد. با کمک این فرآیند، حوز‌ه‌های معنایی و شهودی در معماری، همچون ارزش‌ها، نمادها و مفاهیم ذهنی طراح که با فرهنگ، اجتماع و درونیات فطری او مرتبط هستند؛ مورد توجه قرار می‌گیرند و به‌واسطه خیال در ایده معماری می‌نشینند. این فرآیند را می‌توان شامل سه مرحله اصلی دانست: توجه و دستیابی به مفاهیم و معانی، تبدیل این معانی به‌صورت‌های خیالی و طراحی اولیه، بازآفرینی این صورت-ها در عالم محسوس به‌ گونه‌ای که هم با عالم خیال و هم با محدودیت‌های عالم محسوس منطبق باشد. آفرینش دست نگاره های خیالی را می توان نوعی آغاز روند طراحی خلاقانه و ذهنی نیز حساب کرد. در این آثار اصل بر راز معنایی و خیالی استوار است و اثر از ژرفای ناشناخته طبیعت و یا عمق ذهنیات طراح بر می آید. در این‌ نوشتار ضمن‌ تبیین‌ نقش‌ «خیال» در فرایند شکل‌گیری‌ هنر و معماری‌، این‌ مفهوم در الگوها و مصادیق‌ معماری‌ ایرانی‌ بررسی‌ شد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explaining the role of natural geography and human imagination in the formation process of art and architecture with an emphasis on the models and examples of Iranian architecture.

نویسندگان English

Mohammad Hossein eslampour 1
Nima Valizadeh 2
Shabnam Akbari Namdar 3
1 PhD student in Architecture, Aras Branch, Islamic Azad University, Jolfa, Iran
2 Assistant Professor, Department of Art and Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
3 Assistant Professor, Department of Art and Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
چکیده English

Therefore, the purpose of the research is to analyze the concepts of meaning and imagination in promoting creativity in the architectural design process. Using a descriptive method and using qualitative content analysis under an interpretative approach, it has identified the basic variables in the theories about intuitive perception, creativity in architecture. The results show; The descending course of "meaning, imagination, as a process, can be considered in architectural design. With the help of this process, semantic and intuitive areas in architecture, such as values, symbols and mental concepts of the designer, which are related to his culture, society and innate inner self; They are noticed and they sit in the idea of architecture through imagination. This process can be considered to include three main stages: paying attention and obtaining concepts and meanings, transforming these meanings into imaginary forms and initial design, recreating these forms in the tangible world in a way that matches the world Imagination and the limitations of the tangible world. the creation of imaginary manuscripts can also be considered as the beginning of the creative and mental design process. In these works, the principle is based on the semantic and imaginary mystery, and the work comes from the unknown depth of nature or the depth of the designer's mind. In this article, while explaining the role of "imagination" in the formation process of art and architecture, this concept was examined in Iranian architectural models and examples.

کلیدواژه‌ها English

Symbol
tangible world
mental concepts


ابراهیمی‌ دینانی‌، غلامحسین‌. (1381). ادراک خیالی‌ و هنر. خیال، ٢ (١)، ٦-١١.
احمدی‌ دیسفانی‌، یداله‌. (1392). بازکاوی‌ نقش‌ عقل‌ و خیال در آموزش، نشریه‌ علمی‌ باغ نظر، ٢١(١٣٠)، ٤٥-٦٠
آصفی مازیار، ایمانی الناز، (1396)، بررسی تحلیلی تأثیر کاربرد نرم افزارهای دیجیتال بر ارتقاء خلاقیت در آموزش طراحی معماری، 7-11، 77-92. https://dorl.net/dor/20.1001.1.17359562.1396.11.4.7.5.
اکبری‌، علی‌ و فلامکی‌، محمد منصور. (1396). مدیریت‌ «خیال» و «خاطره» در فرایند طراحی‌ معماری‌. پژوهش‌های‌ انسان‌شناسی‌ ایران، ۴۱(۷)، ۷۱۱-۳۳۱.
‏الهی‌منش‌، رضا و رودگر، محمد. (1393). مثال و خیال؛ جایگاه عوالم‌ واسط‌ در هستی‌شناسی‌ و معرفت‌شناسی‌ عرفانی‌ و هنر. حکمت‌ معاصر، ٥ (١)، ١-٢٨.
امیرعشایری، سواره، بلیلان اصل، لیدا، ستارزاده، داریوش، و حبیب، فرح. (1399). تبیین نقش هندسه و خیال در خلق اثر معماری. کیمیای هنر، 9(36 )، 75-91.  https://sid.ir/paper/385286/fa
امینی، سارا، فلامکی، محمدمنصور، و کرامتی، غزال. (1398). گونه شناسی خیال در فرایند طراحی معماری. باغ نظر، 16(72 )، 53-64. https://sid.ir/paper/517005/fa
انجم شعاع, امینه. (1399). پرورش خلاقیت دانشجویان معماری با بهره گیری از رویکرد پژوهش محور (IBL). مطالعات هنر اسلامی, 16(38), 61-75. doi: 10.22034/ias.2019.209881.1091
پلنگی, منیره, محمدنژاد, زینب. (1397). ادراک خیال به مثابه رابطه ای دوسویه میان نفس و عالم خیال از دید سهروردی. جاویدان خرد, 15(34), 39-56. doi: 10.22034/iw.2019.85270
تافلر الوین (1393)، موج سوم، ترجمه: شهیندخت خوارزمی، تهران: انتشارات نشر نو
حسینی دهشیری، افضل السادات.(1385). خلاقیت چیست. دو ماهنامه فرهنگی و هنری بیناب، (10)10 ، 40-47.
‏حکمت‌، نصراﷲ. (1384). حکمت‌ و هنر در عرفان ابن‌ عربی‌ (عشق‌، زیبایی‌ و حیرت). تهران: فرهنگستان هنر.
ذبیحی، محمد. (1383). اتحاد مفهومی و مصداقی ذات و صفات واجب تعالی از دیدگاه ابن سینا. اندیشه دینی، 6(13)، 29-45.  https://sid.ir/paper/381620/fa
سیدهاشمی، سیدمحمداسماعیل، و مجدانی، زلیخا. (1394). مقایسه آرا ابن میمون و علامه طباطبائی در توحید ذات و صفات. آینه معرفت، 15(44 )، 1-23. https://sid.ir/paper/394247/fa
طالبی، مهناز، موسوی,میر سعید، پوشنه، کامبیز. (1400). تحلیلی بر اثربخشی تکنیک‌های آموزش خلاقیت بر طراحی معماری با تأکید بر فرایند ایده‌یابی و ‏ایده‌پردازی، ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، 2(11)، 71-100.
طباطبایی لطفی, زکیه السادات, پیربابائی, محمدتقی. (1397). الگوهای ادراک و تعامل در معماری اسلامی با الهام از آراء عبدالقاهر جرجانی در بلاغت. الهیات هنر, 1396(11), 131-160.
عظیمی، مریم. (1398). تبیین جایگاه معنا و خیال در فرآیند طراحی معماری. پژوهش های معماری اسلامی، 7(3 (پیاپی 24) )، 77-91. https://sid.ir/paper/248377/fa.
قاسمی, سعید, صحاف, خسرو, جلائیان قانع, نوید. (1403). در جست‌وجوی خیال از منظر حکمت و نقش آن در هنر و معماری ایرانی. باغ نظر, 21(130), 45-60. doi: 10.22034/bagh.2024.398725.5379
محمودی, امیر سعید, باستانی, مهیار. (1397). روش‌های خلق ایده و کانسپت در فرآیند طراحی معماری. نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی, 23(1), 5-18. doi: 10.22059/jfaup.2018.238916.671776
مفتونی، نادیا، و فرامرزقراملکی، احد. (1386). جایگاه خیال در نظام فلسفی فارابی. مقالات و بررسیها، 40(دفتر 83)، 97-112. https://sid.ir/paper/13750/fa
میردامادی، سیدمجید. (1394). تحلیل و بررسی رابطه ذات و اوصاف حق تعالی. پژوهشنامه کلام، 2(2)، 65-85. https://sid.ir/paper/506059/fa
ندیمی‌، هادی‌. (۸۷۳۱). حقیقت‌ نقش‌. فرهنگستان علوم، ١٤ (٦)، ١٩-٣٤.
نیک‌روش، ریحانه‌ و صابرنژاد، ژاله‌. (1398). بازشناخت‌ جایگاه خیال در معماری‌ با تکیه‌ بر مثنوی‌ معنوی، ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، ۶۵(۵۱)، ۱۸۲-130.
هاشم‌نژاد، حسین‌. (۵۹۳۱). منشأ هنر از منظر صدرالمتالهین‌، فلسفه، ٤٤ (١)، ١٠٩-١٢٦.
 Abdullah, S.M.A., Toulan, N.M.F. & Amen, A.AH. (2024), Effective schematic design phase in design process. Int J Technol Des Educ (2024). https://doi.org/10.1007/s10798-024-09890-w.
Dijokiene, D.; Navickiene, E.; Riaubiene, E. (2022), Self-Awareness of Soviet Lithuanian Architects in Their Creative Power and Social, Significance. Buildings, 12(1). 1-26.
Idi, D.B. (2015). Concept of creativity and innovation in architectural design process. International journal of innovation, management and technology, 6. 1-18
Jeffries, K. K. (2007). Diagnosing the creativity of designers: individual feedback within mass higher education. Design Studies, 28(5), 485-497.
Lee, J.H.; Ostwald, M.J. (2020), Creative Decision-Making Processes in Parametric Design. Buildings 2020, 10, 242-256.
Maccioni, L., Borgianni, Y., & Pigosso, D. C. (2021). Creativity in successful eco-design supported by ten original guidelines. International Journal of Design Creativity and Innovation 9 (4), 193-216. https://doi.org/10.1080/21650349.2021.1965033.
Wodehouse, A.; Casakin, H. (2022), Design Creativity in Architecture and Engineering. Buildings, 12(10), 1552. https://doi.org/10.3390/buildings12101552.