جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

موانع و چالش‌های توسعه دیپلماسی اقتصادی ایران (در دوره پهلوی و جمهوری اسلامی) و افغانستان و راهکارهای رفع آنها

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی گرایش مسائل ایران، واحد زاهدان، دانشگاه ازاد اسلامی، زاهدان، ایران.
2 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
3 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد زاهدان، دانشگاه ازاد اسلامی، زاهدان، ایران.
10.22034/jgeoq.2024.480299.4133
چکیده
کشور افغانستان دارای اشتراکات بسیاری در زمینه‌های مختلف با کشور ایران است. اما به رغم این اشتراکات، چالش‌ها و موانع گوناگونی در مسیر همگرایی این دو کشور وجود دارد. در سال های ابتدایی حکومت پهلوی، دولت ایران و افغانستان به دلیل تلاش برای تثبیت موقعیت خود اختلافات اساسی خود را به زمان دیگری موکول کردند و به همین منظور پیمان سعدآباد (پیمان عدم تعرض) را امضاء کردند. اما روابط دو کشور به دلیل نزدیکی بیش از حد ترکیه به ایران دوام نیاورد. در دورۀ پهلوی دوم در زمینه اقتصادی، روابط دو کشور رشد قابل توجهی داشت اما روابط دو کشور با اختلاف بر سر حق آبه هیرمند با چالش تازه ای مواجه شد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران فراز و نشیب هایی در روابط دو کشور وجود داشت در سالهای ابتدایی انقلاب و همچنین در دوره ظهور طالبان در افغانستان روابط دو کشور قطع گردید. پس از تشکیل دولت منتخب در افغانستان جمهوری اسلامی ایران ضمن حمایت از دولت این کشور، در بازسازی افغانستان نقش مهمی را ایفا کرد. اما بازهم با وجود عمیق بودن روابط اجتماعی بین دو کشور، دیپلماسی اقتصادی کارآمدی در هیچ کدام از دوره‌های بعد و قبل از انقلاب بر روابط دو کشور حاکم نبوده است. به نظر می‌رسد عدم وحدت نظر و هماهنگی مسئولین کشور در تعیین استراتژی اقتصادی، تاثیر عوامل ایدئولوژیکی و نقش آفرینی کشورهای دیگر همچون چین، پاکستان وآمریکا در روابط دو کشور و تنش آبی دو کشور؛ از عوامل اصلی ناکارآمدی دیپلماسی اقتصادی ایران و افغانستان بوده است که رفع
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Obstacles and challenges to the development of economic diplomacy in Iran (in the Pahlavi period and the Islamic Republic) and Afghanistan and solutions to overcome them

نویسندگان English

Morteza Shibany Asl 1
Abdolrasoul Hasanifar 2
Ahmadreza Taheri 3
1 PhD student in political science, Zahedan Branch, Islamic Azad University, Zahedan, Iran
2 Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
3 Assistant Professor, Political Science Department, Zahedan Branch, Islamic Azad University, Zahedan, Iran.
چکیده English

Afghanistan has many commonalities with Iran in various fields. But despite these commonalities, there are various challenges and obstacles in the path of convergence of these two countries. In the early years of the Pahlavi regime, the governments of Iran and Afghanistan postponed their fundamental differences to another time due to their efforts to stabilize their position, and for this purpose they signed the Saad Abad Treaty (Non-Aggression Pact). But the relations between the two countries did not last because Türkiye was too close to Iran. During the second Pahlavi period in the economic field, the relations between the two countries grew significantly, but the relations between the two countries faced a new challenge with the dispute over the rights of Abe Hirmand. After the victory of the Islamic revolution in Iran, there were ups and downs in the relations between the two countries. In the early years of the revolution and also during the period of the emergence of the Taliban in Afghanistan, the relations between the two countries were cut off. After the formation of the elected government in Afghanistan, the Islamic Republic of Iran, while supporting the government of this country, played an important role in the reconstruction of Afghanistan. However, despite the deep social relations between the two countries, efficient economic diplomacy has not dominated the relations between the two countries in any of the periods after and before the revolution. It seems that the lack of unity of opinion and coordination of the country's officials

کلیدواژه‌ها English

Economic diplomacy
Pahlavi period
Islamic Republic period
Iran
Afghanistan and challenges and solutions
ادوای, مظهر. (1395). صادرات و قاچاق نفت و فرآورده ‏های نفتی ایران به افغانستان در دورۀ پهلوی دوم (1320 - 1357ش). پژوهشنامه خراسان بزرگ7(22), 84-73 .
آقاجری، محمدجواد و کریمی ، مرتضی. (1394). نقش بازیگران منطقه ­ای در فرایند دولت­ سازی افغانستان در دوران طالبان و پساطالبان، مطالعات روابط بین ­الملل، دوره 8، زمستان، شماره 30 .
آرشیو اسناد وزارت امور خارجه، ۴۳-۸-۱۷۰٫۴-۱۳۲۵ ش؛ ۲۲-۸-۱۷۰/۴- ۱۳۲۵ ش.
آرشیو سازمان اسناد ملی، شماره بازیابی ۲۴۰-۲۵۶۸۳: ۵۷؛ شماره بازیابی۲۴۰-۷۰۹: ۱۰.
امیری‌نیا، داریوش. (1384). بررسی چالش‌های جغرافیایی موثر در توسعه روابط ایران و افغانستان، پایان نامه کارشناسی ارشد.
بیژن، عارف و رحمانی‌واسوکلایی، محسن. (1395). نقش اکو در توسعه روابط اقتصادی کشورهای عضو، سیاست، سال 1، بهار، شماره 9 .
بهنود، مسعود. (1377).  275 روز بازرگان، تهران: علم.
تیشه­یار، ماندانا. (1391). نگاهی به ملاحظات جمهوری اسلامی ایران درباره حضور ناتو در افغانستان، مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، دوره 18، تابستان، شماره 78 .
جالینوسی، احمد و خانی، اعظم. (1391). جایگاه افغانستان و قرقیزستان در راهبرد آمریکا در منطقه هارتلند جدید،  مطالعات منطقه ­ای: آمریکاشناسی-اسرائیل ­شناسی، سال 14، زمستان،شماره .1
جمالی، جواد؛ سینایی، وحید. (1397). دیپلماسی اقتصادی ج.ا.ایران در افغانستان و مدیریت اختلافات آبی دو کشور، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، پاییز ، دوره 8 ، شماره 28 .
حافظ‌نیا، محمدرضا؛ مجتهدزاده، پیروز و علی‌زاده، جعفر. (1385). هیدروپلیتیک هیرمند و تأثیر آن بر روابط سیاسی ایران و افغانستان، تابستان، فصلنامه علوم انسانی، شماره 45.
خوش‌سیما، امیر و محجوبی، عماد. (1400). شناسایی مسائل مدیریت منابع آب مرزی از دیدگاه دیپلماسی آب )مطالعه موردی: رودخانه هریرود(فناوری‌های پیشرفته در بهره‌برداری آب، دی 1400، دوره 1، شماره 1، صفحه 48-69 
دوویلد، پاپ؛ بوبزان، باری؛ ویور، الی. (1386). چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، ترجمۀ علیرضا طیب، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
دهقانی‌فیروزآبادی، جلال و دامن‌پاک‌جامی، مرتضی. (1394). جایگاه دیپلماسی اقتصادی در سیاست خارجی دولت یازدهم، فصلنامه سیاست خارجی، شماره 24.
رخشانی، محمدعلی. (1385). مرزبندی‌های سیستان در تاریخ معاصر ایران، زاهدان، تفتان.
رنجبرحیدری، وحید. (1400). دیپلماسی نوین؛ مطالعه موردی ایران، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، پائیز 1400، دوره 11، شماره 40.
زرقانی، سیدهادی. (1385). عوامل موثر در امنیت مرزی با تاکید بر مرز شرقی ایران و افغانستان، مجله علوم جغرافیایی، شماره 1، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی – تهران – دانشگاه تربیت مدرس.
سرگزی، زهرا. (1393). جایگاه هیرمند در جغرافیای سیاسی و اقتصادی سیستان در دورة پهلوی، پژوهشنامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پاییز و زمستان، سال سوم، شمارة دوم.
سیستانی، محمد اعظم. (1367). سیسستان سرزمین ماسه‌ها و حماسه‌ها جلد اول و دوم، کابل: مطبعه دولتی.
سینایی، وحید. (1390). هیدروپلیتیک, امنیت و توسعه همکاری های آبی در روابط ایران, افغانستان و ترکمنستان. روابط خارجی، 3(10)، 185-211. https://sid.ir/paper/166954/fa
شفیعی، اسماعیل و عیدوزایی، نعیم. (1392). نقش  حمایت  خارجی  در  احیای  طالبان  در  افغانستان، مطالعات شبه ­قاره، سال 5، پاییز ، شماره 16 .
شیپری، مریم و آقایی، صدیقه. (1399). وضعیت اقتصادی و تجاری میرجاوه در عصر پهلوی دوم. فصلنامه علمی پژوهش‌های تاریخی. سال دوازدهم، تابستان، صفحه 71-86.
عزتی، عزت­الله و شکری، شمس‌الدین. (1393). خراسان بزرگ محور ترانزیت، امنیت و توسعه شرق کشور، خراسان بزرگ، سال 5، پاییز، شماره 16.
کاویانی‌راد، مراد. (1392). مجموعه مقالات اکولوژی سیاسی، انتشارات مؤسسه پژوهشی مطالعات راهبردی.
کریمی‌پور، یدالله. (1379). مقدمه ای بر ایران و همسایگان، انتشارات جهاد دانشگاهی ، تهران ، تربیت معلم.
لطفی، حیدر. (1396). تحلیل ژئوپلیتیکی روابط افغانستان و ایران؛ چالش‌ها و فرصت‌ها، فصلنامه علمی پژوهشی خراسان بزرگ، پاییز و زمستان، سال اول، شمارۀ
محتشم‌دولتشاهی، طهماسب. (1375). مبانی علم اقتصاد: اقتصاد خرد، اقتصاد کلان، تهران: خجسته
محسن‌زادگان ،امیر؛ حسینی‌کرانی، سیدرسول. (1390). تاثیر دیپلماسی بر قدرت ملی ایران در عرصۀ جهانی، نشریه مطالعات راهبردی جهانی شدن ، تابستان،شماره3.
میان‌آبادی، حجت. (1392). ملاحظات سیاسی و امنیتی و حقوقی در مدیریت رودخانه‌های مرزی، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، پاییز ، دوره نخست، شماره 9 .
نجفی، محمدعلی و عبداللهی، اسماعیل. (1389). چشم انداز توسعه روابط اقتصادی ایران و افغانستان، با تاکید بر ولایت هرات، تهران، مؤسسه اندیشه سازان نور.
ون برژیک، پتر. (1394). کاوشی نو در دیپلماسی اقتصادی. مجله اقتصادی (دوماهنامه بررسی مسائل و سیاستهای اقتصادی) ترجمه علی عرب‌صالحی‌نصرآبادی. دوره 15، شماره 3 و 4.
یوسف‌زهی، ناصر و فرزانه‌پور، حسین. (1396). تأملی انتقادی به چالش‌های امنیتیِ روابط اقتصادی ایران و افغانستان، دانشگاه بیرجند
یوسفی، ناصر؛ فرزانه‌پور، حسین؛ بخشی، احمد. (1397). آسیب‌شناسی روابط بازرگانی ایران و افغانستان از منظر رهیافت اقتصاد سیاسی، پژوهشنامه علوم سیاسی، بهار، سال سیزدهم، شماره 2.
Baine, N. & S. Woolcock (2011), The New Economic Diplomacy: Decision Making and Negotiation in International Economic Relations, Aldershot: Ashgate Publishing Ltd.
Baranay, P. (2009). Modern Economic Diplomacy. http://www.dec.lv/mi/ Baranay_ Pavol_engl.pdf.
Bayen, N. & Woolcock, S. (2011), The New Economic Diplomacy; Decision-making and Negotiation in International Economic Relations, Hampshire: Ashgate.
Leguey-Feilleux, J.-R. (2017). Global governance diplomacy: The critical role of diplomacy in addressing global problems: Rowman & Littlefield.
Hervé, K, I., Koske, N. Pain & F. Sédilot (2007), "Globalisation and the Macroeconomic Policy Environment", Economics Department Working Papers, No.5, Paris; OECD