جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

دالان زنگزور و آینده موقعیت ژئوپلیتیک ایران

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسندگان
عابد گل کرمی 1
سجاد مصطفی پور 2
مجتبی جهانگیری زرکانی 3
1 گروه آموزشی جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان
2 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2024.440319.4086
چکیده
منطقه قفقاز جنوبی به‌علت قابلیت‌های ژئواکونومیک و موقعیت ژئوپلیتیک برای جمهوری اسلامی ایران دارای اهمیت راهبردی است. از این‌رو، هر عمل و عاملی از سوی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای آن که منجر به تغییر جغرافیای منطقه شود، می‌تواند بر مزیت‌های ژئوپلیتیک ایران اثرگذار باشد و توازن قدرت را به ضرر آن تغییر دهد. حال این پژوهش با روش تحلیلی – توصیفی به واکاوی شکل‌گیری کریدور زنگزو و اثرات آن بر روی ژئوپلیتیک ایران می‌پردازد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد، در صورت برتری آذربایجان و تحقق کریدور زنگزور، ضمن تغییر جغرافیایی و ژئوپلیتیک منطقه، پیامدهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی برای کشور ایران رقم خواهد زد که آینده موقعیت ژئوپلیتیک کشور را تحت تاثیر قرار داده و از مزیت‌های برتری ایران به نفع رقبا در منطقه و محیط بین‌الملل می‌کاهد. از سوی دیگر این منطقه می‌تواند عرصه‌ای برای حضور نیروهای فرامنطقه‌ای رقیب و دشمن ایران شود. و اینها می‌تواند ایران را از اهداف ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک‌اش در دستیابی به منطقه‌ای امن و متوازن در قفقاز جنوبی باز دارد. بنابراین، دالان زنگزور می‌تواند مقدمه‌ای برای تهدید امنیت و منافع ملی ایران باشد که کنش و تصمیم راهبردی جمهوری اسلامی ایران را در جلوگیری از بستن مرز تاریخی ایران و ارمنستان را ضروری می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
ژئوپلیتیک
منطقه قفقاز جنوبی
دالان زنگزور
جمهوری اسلامی ایران

عنوان مقاله English

Zangezur Corridor and the future of Iran's geopolitical location

نویسندگان English

Abedََ Golkarami 1
Sajad Mostafapour 2
Mojtaba Jahangiri Zarkani 3
1 Department of Geography, Faculty of Literature and Human Sciences, Lorestan University
2 3. PhD student of International Relations, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Master's student in political geography, Khwarazmi University,Tehran, Iran
چکیده English

The South Caucasus region is of strategic importance for the Islamic Republic of Iran due to its geo-economic capabilities and geo-political location. Therefore, any action and factor by its regional and extra-regional actors that leads to a change in the geography of the region can affect Iran's geopolitical advantages and change the balance of power to its detriment. This research analyzes the formation of the Zangzo corridor and its effects on Iran's geopolitics with descriptive-analytical method. The results of the research show that in the case of the superiority of Azerbaijan and the realization of the Zangzor Corridor, along with the geographical and geopolitical changes of the region, it will have political, economic and security consequences for the country of Iran, which will affect the future of the country's geopolitical position and is one of the advantages of Iran's superiority. It reduces in favor of competitors in the region and the international environment. On the other hand, this region can become an arena for the presence of extra-regional forces that are rivals and enemies of Iran. And these can prevent Iran from its geopolitical and geoeconomic goals in achieving a safe and balanced region in the South Caucasus. Therefore, the Zangzor Corridor can be a prelude to the threat to the security and national interests of Iran, which necessitates the strategic decision of the Islamic Republic of Iran to prevent the closing of the historical border between Iran and Armenia.

کلیدواژه‌ها English

Geopolitics
South Caucasus region
Zangezur Corridor
Islamic Republic of Iran
ابراهیمی، شهروز و مصطفی خیری. (1397). تحلیل منافع روسیه در منطقه قفقاز (مطالعه موردی: بحران قره­باغ)، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 11، شماره 2، صص 265-282.
افشردی، محمد حسین (1381). ژئوپلیتیک قفقاز و سیاست خارجی ج .ا.ا، تهران: انتشارات دوره عالی جنگ
افشردی، محمدحسین و موسی حامد بابائی. (1395). تاثیر عوامل ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی در انتخاب راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، شماره 64.
بوزاند، پاوستوس. (1383). تاریخ ارمنیان، ترجمه: گارون سارکسیان، نائیری.
جعفری ولدانی، اصغر، صفوی، سید یحیی، حکیم، حمید. (1394). تغییرات ژئوپلیتیکی قفقاز و تأثیر عوامل ثابت ژئوپلیتیکی حاصل از آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه آفاق امنیت، شماره 28.
حافظ­نیا، محمدرضا. (1396). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، چاپ پنجم، مشهد: انتشارات پاپلی.
رشیدی، احمد. (1402). کریدور میانی و منافع ایران در قفقاز جنوبی، فصلنامۀ مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 121.
زهرانی، مصطفی و تیمور فرجی لوحه سرا. (1392). منابع بین‌المللی تداوم بحران قره‌باغ، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 83.
صیادی، هادی و اردشیر سنایی. (1396). عوامل ژئوپلیتیک تأثیرگذار بر تغییر نگاه سیاست خارجی ایران از غرب به شرق با تأکید بر روسیه بین سال­های 1991-2016، فصلنامه مطالعات روابط بین­الملل، شماره 39، صص83-117.
عباس اف، علی، چاخاتریان، هاریتون. (1383).  مناقشه قره­باغ؛ آرمان­ها و واقعیت­ها، تهران: ابرار معاصر.
عزتی، عزت الله. (1384). ژئواستراتژی، تهران: انتشارات سمت.
غفاری، امید، ویسی­نژاد، امیدعلی، تقی پور، محمد. (1391). مناقشه قره­باغ و تاثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه امنیت‌پژوهی، شماره 39.
کاظم­زاده، حامد. (1387). مناقشات قومی در قفقاز شمالی و راهکارهایی برای سیاست قفقازی ایران، ایراس، دسترسی در: مناقشات-قومی-در-قفقاز-شمالی-و-راهکارهایی-برای-سیاست-قفقازی-ایران/80802/article/fa/ir.ensani
گریفیت، مارتین. (1388). دانشنامه روابط بین‌الملل و سیاست جهان، ترجمه: علیرضا طیب، تهران: نشر نی، ص ۵۷۴.
گل­کرمی، عابد، متقی، افشین، ربیعی، حسین. (1400). سیاست خارجی منطقه­ای ایران در خلیج فارس، تهران: انتشارات انجمن ژئوپلیتیک ایران.
مرکز پژوهش­های اتاق ایران. (1402). گذرگاه زنگزور؛ پیامدهای آن بر موقعیت ژئواکونومیک ایران، مدیریت اقتصاد کلان و آینده‌پژوهی.
هاشمی، غلامرضا. (1384). امنیت در قفقاز جنوبی، تهران: وزارت امور خارجه.
واعظی، محمود. (1389). سیاست و امنیت در قفقاز، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
De Waal T. (2021) In the South Caucasus, can new trade routes help overcome a geography of conflict? Available at: https://carnegieendowment. Org /files /de_ Waal_South_ Caucasus_ Connectivity .pdf
Baghirov, Orkhan, The Nakhchivan corridor will boost connectivity in the Caucasus, Euractiv, Jan 20201.
Eurostat. (2023). China-EU - international trade in goods statistics, https:// ec.europa.eu/ eurostat/ statistics-explained/SEPDF/cache/55157.pdf.
 Shokri Kalehsar, Omid. (2020). The Future of Iranian Natural Gas Exports to Turkey, https://nationalinterest.org/blog/middle-east-watch/future-iranian-natural-gas-exports-turkey-163387.
Lahneman, W. (2003). Changing Power Cycles and Foreign Policy Role-power Realignments: Asia, Europe, and North America. nternational Political Science Review / Revue internationale de science politique
Williamson, Roger, “South Caucasus: Perceptions and Challenges of the Region”, London: Wilton Park, 2006.
Kaufman, Stuart J., Modern Hatreds. (2001). The Symbolic Politics of Ethnic War. Ithaca, NY: Cornell University Press.
Anthony R , Branch. (2018). Armenia and the South Caucasus: A New Security Environment. Connections QJ 17, no. 2 (2018): 47-60.
Chkhaidze, Nicholas and Kuzio, Taras. (2023). A Weaker Russia and the West’s Opportunity in the South Caucasus,  RUSSIA & EURASIA STUDIES CENTRE.
Kalkschmied, Katja. (2023). China’s Infrastructure Investment in the South Caucasus before and after
Russia’s Invasion of Ukraine, CAUCASUS ANALYTICAL DIGEST No. 132.
Kaleji, Vali. (2023). Iran and the Role of Transit Corridors in the South Caucasus in the Context of the War against Ukraine, CAUCASUS ANALYTICAL DIGEST No. 132.
Valiyov, Javid. (2021). Turkey`s South Caucasus Policy after the 44-Day War, CAUCASUS STRATEGIC PERSPECTIVES, HIGHLIGHT OF JOURNAL.
Najafov, Zafar. (2022). Post-War Achievements of Azerbaijan’s Diplomacy, LEPL – DAVID
 AGHMASHENEBELI NATIONAL DEFENCE ACADEMY OF GEORGIA 2022.
Cornell, Svante E.(1999), “The Nagorno-Karabakh Conflict” ,Report No. 46, Department of East European Studies, Uppsala University.
Statistical Yearbook of Armenia 2015 (2015), “External Economic Activity”, Apr. 26, Available at: http://www.armstat.am/ file/doc/99493858.pdf, (Accessed on: 11/4/2016).
Ketanci, Aysegul (2022). “Importance of Zangezur Corridor for the region explained”. Analysis. 21 Dec. accessed date: 3/2/2023. Available at: https://www.aa.com.tr/en/analysis/3-questions-importance-of-zangezur-corridor-forthe-region-explained/2769019.
Gawliczek, P. and Iskandarov, K. (2023) ‘The Zangezur corridor as part of the global transport route (against the backdrop of power games in the South Caucasus region)’, Security and Defence Quarterly, 41(1), pp. 36–53. doi: 10.35467/sdq/161993.