جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

معیارهای نقد ادبی در قلمرو جغرافیایی عباسی در طبقات ابن سلام، ابن قتیبه و ابن معتز

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عرب، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار زبان و ادبیات عرب، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2024.304574.3293
چکیده
روش تحقیق در این مقاله، کتابخانه ای و توصیفی- تحلیلی است، مهم ترین دستاوردهای این پژوهش را می توان در موارد زیر خلاصه کرد ابن سلام در پاره ای موارد در تقسیم بندی خود تحت تأثیر علمای حدیث قرار گرفته است. او در بخشی از کتاب طبقات خود ،ترتیب تاریخی و در مواردی دیگر عامل مکان یا موضوع را مبنای دسته بندی شاعران قرار می دهد. ابن سلام پس از تقسیم بندی شاعران به شاعران دوره جاهلی و دوره اسلامی، در طبقه بندی هر دوره معیارهایی مانند کیفیت شعر، تعداد اشعار، نظرات علما درباره آنها و شباهت های شعری آنها با یکدیگر را در نظر گرفته است. ابن قتیبه معیار اساسی را در نقد ادبی ، بررسی خود اثر می داند نه زمان صاحب اثر. او به صراحت مبنای قضاوت خود را زیبایی و نیکویی شعر بیان کرده و نقد ادبی را به سمت نقدی بی طرف سوق داده است .منطق فقیه به نقد ادبی ابن قتیبه رنگ خاصی می دهد، زیرا کلام او آشکارا به دسته بندی محتوا و قوت استدلال تمایل دارد.ابن معتز ویژگی های فنی را سبب گرد آمدن شاعران در یک طبقه قرار می دهد. او متاثر از دیدگاه ابن قتیبه، ملاک جودت و نیکی را از اصول زیبایی شناسانه خود قرار داده و توجه خاصی به طبع و تکلف شعری دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The standards of literary criticism in the Abbasid geographical territory in the categories of Ibn Salam, Ibn Qutiba and Ibn Mu'taz

نویسندگان English

Seyyed Maryam Mousavi 1
Marzieh Gholi Tabar 2
Seyyed Ata Allah Eftekhari 2
1 PhD student of Arabic language and literature, North Tehran branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor of Arabic Language and Literature, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The research method in this article is library and descriptive-analytical. The most important achievements of this research can be summarized in the following cases. Ibn Salam has been influenced by scholars of hadith in some cases in his division. In a part of his book of categories, he uses historical order and in other cases the factor of place or subject as the basis for categorizing poets. Ibn Salam, after dividing the poets into Jahili period and Islamic period poets, in the classification of each period, he considered criteria such as the quality of poetry, the number of poems, the opinions of scholars about them and their poetic similarities with each other. Ibn Qutaiba considers the basic criterion in literary criticism to be the study of the work itself, not the time of the author. He has clearly expressed the basis of his judgment on the beauty and goodness of poetry and has pushed literary criticism towards a neutral criticism. The logic of the jurist gives a special color to Ibn Qutaiba's literary criticism, because his words clearly tend to categorize the content and the strength of the argument. Ibn Mo'taz places the technical features as the reason why poets gather in the same class. Influenced by Ibn Qutiba's point of view, he made the criterion of goodness and goodness one of his aesthetic principles and paid special attention to the quality of poetry.

کلیدواژه‌ها English

Abbasid era
criteria of literary criticism
Tabaqat
Ibn Salam
Ibn Qutiba
آمدی، حسن بن بشر(بی تا)، الموازنة بین ابی تمام و البحتری، تحقیق سید احمد صََقر، ط1، دار المعارف.
ابن حزم ظاهری، ابی محمد علی بن احمد،1101ق/1132م، الفصل فی الملل و الاهواء و النحل، چاپ محمد ابراهیم نصر، عبدالرحمن عمیره، بیروت، دارالجیل.
ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، بی تا، مقدمه،بیروت، دارالأرقم.  
 ابن خلکان، ابوالعباس،1111م ، وفیات الأعیان، بیروت ،دار الکتب العلمیه.
ابن رشیق القیروانی، أبوعلی الحسن ،1103ق و1133م، العمدة فی محاسن الشعر و آدابه، تحقیق محمد قرقزان، ط1، بیروت، دارالمعرفه.
ابن سلام الجُمََحی، بی تا، طبقات فحول الشعراء، شرح محمود محمد شاکر ،مصر ،مطبعة المدین.
ابن طباطبا، ابوالحسن محمد ،1132م ، عیار الشعر، تحقیق الدکتور عبدالعزیز بن ناصر المانع، دار العلوم للطباعة، الریاض.
............................................، 1123م ، عیار الشعر، تحقیق طه الحاجری و محمد زغلول، مصر .
ابن عماد ،1121م ، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، تحقیق عبدالقادر الأرناووط، ط1،بیروت، دار الفکر العربی.
ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم ،2000م ، الشعر والشعراء،بیروت، دار الکتب العلمیة.  
ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم ، 1132م ، تأویل مختلف الحدیث، بیروت ،دار الکتب العلمیة.
ابن ندیم، محمد بن اسحاق ،1313ه ، الفهرست ،مصر ،المطبعة الرحمانیة.
ابوملحم، علی، 1131م ، رسائل الجاحظ الأدبیه، ط1،بیروت، دار مکتبة الهلال.
احمد ابراهیم، طه ،1101ق و 1131م، تاریخ النقد الأدبی عند العرب، ط1،بیروت ،دار الکتب العلمیة.
احمد ابراهیم، طه ، 1103ه و 1133م، تاریخ النقد الأدبی من العصر الجاهلی الی القرن الرابع الهجری، بیروت،دار القلم.
احمد شادی، عبدالرحمن ،1123م، أسس النقد عند الآمدی، نشریه زبان و ادبیات، سال سوم، شماره1.
ازهری، محمد بن احمد ،1131م، تهذیب اللغة، ج1، مصر ،چاپ عبدالسلام محمد هارون.
ابنمعتز، عبدالله، البدیع، به کوشش کراچکوفسکی، لندن، 1132م.
ابنمعتز، عبدالله، دیوان اشعار الامیر ابی العباس، به کوشش محمد بدیع شریف، قاهره، 1113م.
ابنمعتز، عبدالله، رسائل ابنالمعتز، به کوشش محمد عبدالمنعم خفاجی، قاهره، 1332ق/1113م.
ابنمعتز، عبدالله، طبقاتالشعراء، به کوشش عبدالستار احمد فراج، مصر ،1312ق/1123م.
ابنمعتز، عبدالله، فصول التماثیل فی تباشیر السرور، قاهره، 1311ق/1122م.
امینی، الشیخ عبدالحسین، 1311ه، الغدیر، ط1، بیروت، دار الکتاب العربی.
بدوی طبانه، احمد ،1131م، أسس النقد الادبی عند العرب، ط3، القاهره، مکتبة نهضه مصر.
برسلر، چالز،1331، درآمدی بر نظریه ها و روش های نقد ادبی، ترجمه مجتبی عابدینی فرد، چ1، تهران ،انتشارات نیلوفر.
بروکلمان، بی تا، تاریخ الأدب العربی، ترجمه عبدالحلیم نجار، ط2، قم ،دار الکتب الاسلامیة.
حاتمی، پروین، 1311ش، دیدگاه ناقدان عربی عصر عباسی درباره تأثیر محیط و حالت های روحی بر شعر، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه رازی، کرمانشاه.
الحسین، قصی، 1121ق و 2003م، النقد الادبی و مدارسه عند العرب، بیروت، دار و مکتبة الهلال.
حسینی، عبدالله ،1331، نقش قدامة بن جعفر در تحول نقد ادبی، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران.
زغلول، سلام محمد، بی تا، تاریخ النقد الأدبی، ج1و2، مصر، دار المعارف.
سلیمی، علی، 1331ش، النقد والناقدون فی الأدب العربی، ط1، کرمانشاه، انتشارات دانشگاه رازی.
سلیمی، علی، 1333ش، نگاهی به نقد عربی قدیم ودگرگونی های آن، فصلنامه علمی پژوهشی علوم انسانی، دانشگاه الزهراء، شماره 22.
عاکوب، علی العیسی، 1111ق و 1111م، التفکیر النقدی عند العرب، ط1، دمشق، دار الفکر.
عمرو جاحظ، البخلاء، به کوشش احمد عوامری بک و علی جارم بک، بیروت، 1103ق/1133م.
عباس، احسان ،1103ق و 1133م، تاریخ النقد الأدبی عند العرب، ط2، عمان، دار الشروق.
المقدسی، انیس، 1133م، أمراء الشعر العربی فی العصر العباسی، ط2، بیروت ، المطبعة الامرکانیة.
میر صادقی، میمنت، 1313، واژه نامه هنر شاعری، چ1، تهران،کتاب فروشی مهناز.
هویدی، صالح، بی تا، النقد الادبی الحدیث قضایاه و مناهجه، ط1، لیبیا ، منشورات جامعه السابع من إبریل.
یوسف، خالد ،1101ق و 1131م، فی النقد الادبی و تاریخه عند العرب، ط1، بیروت، المؤسسة الجامعیة للدراسات و النشر و التوزیع.