جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

واکاوی ژئواکونومیکی نفت ایران و تاثیر تحریم‌های پسابرجام بر آن

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
کیومرث یزدان پناه درو 1
سید عباس احمدی 1
حمیدرضا عزیزپور 2
1 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، پردیس کیش دانشگاه تهران
10.22034/jgeoq.2024.417072.4066
چکیده
با وجود محدودیت‌های زیاد برای صادرات نفت ایران به دلیل تحریم‌های پسابرجامی، همچنان نفت به‌عنوان یک منبع درآمدی مهم برای کشور تلقی می‌شود. با توجه به اهمیت راهبردی نفت در سبد سیاست‌گذاری مالی کشور، تحقیق حاضر به بررسی ژئواکونومیک نفتی ایران و تاثیر تحریم‌های پسابرجام بر آن پرداخته است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است و با استفاده از منابع دست اول و آمارنامه‌های معتبر، اقدام به تبیین تاثیر تحریم‌ها بر صنعت نفت ایران شده است. در واقع، پرسش تحقیق این است که از منظر ژئواکونومیکی، تحریم‌های پسابرجامی چه تاثیری بر صنعت نفت ایران داشته است. یافته‌های تحقیق، نشان داد که از منظر ژئوپلیتیک باعث شده است تا قدرت بازیگری ایران در میدان‌های نفتی مشترک و نیز بازار انرژی، تنزل یابد؛ به‌گونه‌ای که کشورهایی چون عربستان سعودی و روسیه (با وجود تحریم‌های پس از حمله به اوکراین)، نقش هژمون را در بازارهای نفتی اعمال می‌کنند. از منظر ژئواکونومیک نیز کاهش صادرات نفت ایران، رابطه‌ی مستقیمی با کاهش تولید داخلی داشته است. به‌گونه‌ای که قدرت بازیگری و بازدارندگی کشور را در مقیاس‌های مختلف، کاهش داده است. پس از اعمال تحریم‌های شدید علیه ایران هنگام خروج یکجانبه آمریکا از معاهده برجام در سال 2018، وابستگی به نفت تشدید یافته است و متعاقباً وضعیت تولید داخلی نیز افت قابل توجهی را نشان می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
صنعت نفت
تحریم
پسابرجام
ژئواکونومی
ایران

عنوان مقاله English

Geo-Economic Analysis of Iran's Oil and the Impact of Post JCPOA Sanctions

نویسندگان English

Qiuomars Yazdanpanah Dero 1
Seyed Abbas Ahmadi 1
Hamidreza Azizpour 2
1 Associate Professor of Political Geography, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Ph.D. student of Political Geography, Kish Campus, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Despite the many restrictions on Iran's oil exports due to the post-IPO sanctions, oil is still considered an important source of income for the country. Considering the strategic importance of oil in the country's financial policy portfolio, the present research has investigated Iran's petroleum geo-economics and the impact of post-JCPOA sanctions on it. The research method is descriptive-analytical, and by using first-hand sources and reliable statistics, the impact of sanctions on Iran's oil industry has been explained. The findings of the research showed that from a geopolitical point of view, Iran's acting power in the joint oil fields as well as the energy market has declined; In such a way that countries like Saudi Arabia and Russia (despite the sanctions after the attack on Ukraine), exert the hegemonic role in the oil markets. From the geo-economic point of view, the decrease in Iran's oil exports has had a direct relationship with the decrease in domestic production. In a way that has reduced the acting and deterrence power of the country in different scales. After the imposition of severe sanctions against Iran when the United States unilaterally withdrew from the JCPOA in 2018, dependence on oil has intensified, and subsequently the state of domestic production shows a significant drop.

کلیدواژه‌ها English

Oil industry
Sanction
post JCPOA
Geo-economy
Iran
اسدی، بیژن (1399)، خلیج فاس و مسایل آن، تهران، انتشارات سمت.
اشرف، احمد (1401)، موانع تاریخی سرمایه­داری در ایران، انتشارات زمینه.
شاهینى سهیل (1398)، چالش‏هاى اقتصادى ایران و آمریکا در بعد از انقلاب، تهران: نشر آگه.
شریف‌زاده، مریم (1401)، بررسی قراردادهای بین‌المللی نفت و گاز با توجه به اثرات تحریم‌، تهران: نشر آریان قلم.
کاشانی، جواد (1399)، منابع نفت و گاز مشترک از منظر حقوق بین­الملل، تهران: مؤسسه­ی مطالعات و پژوهش­های حقوقی شهردانش.
مهدیان، حسین (1398)، ژئوپلیتیک انرژی ایران، تهران: نشر انتخاب‏‫.
میرترابی، سعید (1400)، مسائل نفت ایران، تهران: نشر قومس
یزدان پناه درو، کیومرث، قره­بیگی، مصیب (1400)، ژئوپلیتیک قدرت مبتنی بر نفت در اقتصاد سیاسی ایران، فصلنامه­ی آمایش سیاسی فضا. سال 3، شماره­ی 3، صص ۱۷۹-۱۹۲.
Brandt, A.R. (2023). "Peak oil demand: The role of fuel efficiency and alternative fuels in a global oil production decline". Environmental Science & Technology. 47(14): 80–91.
Fam, M.L., Konovessis, D., Ong, L.S. and Tan, H.K. (2023). "A review of offshore decommissioning regulations in five countries: Strengths and weaknesses". Ocean Engineering. 160(3): 244–263.
Hendrix, C.S. (2023). "Oil prices and interstate conflict". Conflict Management and Peace Science. 34(6): 575–596.
Hirsch, R.L. (2023). Peaking of World Oil Production and Its Mitigation". AIChE Journal. 52(1): 2–8.
Hook, P. and Aleklett, S. (2023). A review on coal-to-liquid fuels and its coal consumption, International Journal of Energy Research. 34(1): 848–864.
Jobs, A. Abisman, H. and Takeyh, R (2023). The Rise and Fall of Top Incomes in Iran. Iranian Economic Review. 21(4): 941–968.
Lujala, P. (2023). "Deadly Combat over Natural Resources: Gems, Petroleum, Drugs, and the Severity of Armed Civil Conflict". The Journal of Conflict Resolution. 53(1): 50–71.
Ma, R., Xiong, T. and Bao, Y. (2023). "The Russia-Saudi Arabia oil price war during the COVID-19 pandemic". Energy Economics. 102(4): 105-115.
Mina, P. (2021). Oil Agreements in Iran (1901–1978): their history and evolution, Encyclopedia Iranica.
Nashawi, S., Malallah, A. and Al-Bisharah, M. (2023). "Forecasting World Crude Oil Production Using Multicyclic Hubbert Model". Energy Fuels. 24(3): 178–189.
Okic, D. (2023). "The 2022 oil bust: Causes and consequences". Energy Policy. 85(4): 162–169.
Overland, I. (2023). "The geopolitics of renewable energy: Debunking four emerging myths". Energy Research & Social Science. Elsevier BV. 49(3): 36–40.
Pienkos, P.T. and Darzins, A. (2023). "The promise and challenges of micro-algal-derived biofuels". Biofuels, Bioproducts and Biorefining. 3 (4): 431-445.
Quéré, C. (2020). "Contributions to accelerating atmospheric CO2 growth from economic activity, carbon intensity, and efficiency of natural sinks". Proceedings of the National Academy of Sciences. 104 47): 188–197.
Steeves, D. (2022). Reinventing Iran’s constitution: The Struggle for Reform in Iran, University of Chicago Press.
Vakulchuk, R., Overland, I. and Scholten, D. (2023). "Renewable energy and geopolitics: A review". Renewable and Sustainable Energy Reviews. 122(1): 109-119.
Van Dijk, J.P. (2022). Unravelling the Maze of Scientific Writing Through the Ages: On the Origins of the Terms Hydrocarbon, Petroleum, Natural Gas, and Methane. Amazon Publishers.
Wachtmeister, H., Henke, P. and Höök, M. (2022). "Oil projections in retrospect: Revisions, accuracy and current uncertainty". Applied Energy. 220(4): 138–153.
Westphal, K. (2021). "The GeGaLo index: Geopolitical gains and losses after energy transition". Energy Strategy Reviews. 26(3): 72-83.