جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

امکان سنجی و تحلیل تناسب اراضی چند معیاری جهات توسعه فیزیکی ‏شهرکرمانشاه برپایه معیارهای ژئومورفولوژیکی با استفاده از مدل‌های منطق ‏فازی و فرایند ترکیبی تحلیل سلسله مراتبی

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسندگان
1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه پیام نور. تهرا ن.ایران
2 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا، دانشگاه خوارزمی. تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2025.235974.2564
چکیده
شناخت و تعیین تناسب و استعداد زمین برای توسعه کالبدی و شهری از اقدامات اولیه در برنامه ریزی های فضایی و محیطی ‏است. در عصر حاضر توسعه شهرها شتاب بیشتری گرفته است و برخورد اراضی شهری با عوارض ژئومورفولوژیکی مرتبأ در حال ‏افزایش است. بنابراین نظر به اینکه جمعیت زیاد و در قبال آن فضا کم می شود، فشار بر فضای باقیمانده فزونی می‌گیرد. هر ‏چه به آینده می‌نگریم بیشتر درمیابیم که اگر حساب شده عمل نکنیم و با شتاب راه خود را ادامه دهیم ممکن است آثار و ‏پیامدهای زیانباری در محیط زیست و اقتصاد شهری بوجود آید.روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است. هدف ازاین تحقیق ارائه ‏الگوی بهینه توسعه کالبدی شهربا تهیه نقشه به منظورمکانیابی جهات توسعه شهر کرمانشاه میباشد. برای رسیدن به این ‏هدف با استفاده از پارامترهای انسانی و محیطی( ژئومورفولوژی شهری )و سایر اطلاعات مورد نیاز شهری و با استفاده از ‏مدلAHP‏ (فرایند تحلیل سلسله مراتبی) و منطق ‌فازی در سیستم اطلاعات جغرافیایی (‏GIS‏) نقشه‌های مربوط به ‏محدودیت پارامترهای ژئومورفولوژی و طبیعی شهر کرمانشاه تهیه شد. ‏براساس نتایج بدست آمده از بررسی نقشه‌ نهایی این است که بخش‌های شمال، جنوب شهر کرمانشاه با محدودیت توسعه ‏فیزیکی مواجه می‌باشد. از دیگر نتایج این تحقیق اینکه مناسب‌ترین مکانها برروی نقشه‌ نهایی برای توسعه فیزیکی آینده شهر ‏کرمانشاه، بخشهای شرقی و غربی محدوده تشخیص داده شده است.‏
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Feasibility study and analysis of the suitability of multi-criteria lands for physical ‎development of Kermanshah city based on geomorphological criteria using fuzzy logic ‎models and combined process of hierarchical analysis

نویسندگان English

nader shohani 1
Mostafa Shahinifar 2
somaye zangene 1
1 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Payame Noor University, Tehran, Iran
2 PhD student, Department of Geography, Kharazmi University. Tehran, Iran
چکیده English

Understanding and determining the appropriateness and talent of the land for physical and ‎urban development is one of the primary measures in spatial and environmental planning. ‎Today's urban development is accelerating, and the impact of geomorphological effects on ‎urban lands is steadily increasing. Therefore, as the population increases and the space ‎decreases, the pressure on the remaining space increases. The more we look to the future, the ‎more we realize that if we do not act accordingly and continue on our way in a hurry, there ‎may be harmful effects on the environment and the urban economy. The research method is ‎descriptive-analytical. The purpose of this study is to provide an optimal model of physical ‎development of the city by preparing a map to locate the development directions of ‎Kermanshah. To achieve this goal using human and environmental parameters (urban ‎geomorphology) and other information required by the city and using the AHP model ‎‎(hierarchical analysis process) and fuzzy logic in the Geographic Information System (GIS) ‎related maps It was prepared according to the limitations of geomorphological and natural ‎parameters of Kermanshah city.Based on the results of the final map, the northern and ‎southern parts of Kermanshah are facing limited physical development. Another result of this ‎research is that the most suitable places on the final plan for the future physical development ‎of Kermanshah city, the eastern and western parts of the area have been identified.‎

کلیدواژه‌ها English

AHP
Estimation of the ground
Fuzzy model
&lrm
ابراهیم زاده، عیسی؛ رفیعی، قاسم (۱۳۸۸)، تحلیلی بر الگوی گسترش کالبدی-فضایی شهر مرودشت با استفاده از مدل‌های آنتروپی شانون و هلدرن و ارایه الگوی گسترش مطلوب آتی آن، پژوهشهای جغرافیای انسانی (پژوهش‌های جغرافیایی).
ابره دری، سیدحسین (1386). دیدگانی فازی در پردازش داده‌های مرتبط با پیش نشانگرهای زلزله، اولین همایش پیش نشانگرهای زلزله، صص5-23.
اداره کشاورزی شهرستان کرمانشاه (1365). بررسی خاک‌های منطقه کرمانشاه.
پورقاسمی، حمیدرضا؛ مرادی، حمیدرضا؛ فاطمی عقدا، سیدمحمود؛ مهدوی‌فر، محمدرضا؛ محمدی، مجید (1388). رزیابی خطرزمین لغزش با استفاده از روش تصمیم گیری چند معیاره فازی، علوم و مهندسی آبخیزداری، جلد3، شماره47، صص51-62.
پورمحمدی، محمدرضا؛  جمالی، فیروز؛  اصغری زمانی، اکبر (1387).  ارزیابی گسترش فضایی _ کالبدی شهر زنجان با تأکید بر تغییر کاربری زمین طی دوره 1384- 1355(1975-2005)، نشریه پژوهش های جغرافیایی شماره 63.
تبیین پراکنش و فشردگی فرم شهری در آمل با رویکرد فرم شهری پایدار
تقوایی، مسعود؛ قیومی محمدی، حمید؛ نصیری، یوسف (1392).  تحلیل فضایی توسعه فیزیکی شهر اقلید با استفاده ازروش AHP ،  مجله تجقیقات جغرافیای، دوره ۲۸ شماره ۳ صفحات ۳۱-۵۴.
حسین زاده دلیر، کریم؛ هوشیار، حسن (1385). دیدگاه‌ها، عوامل و عناصر موثر بر توسعه فیزیکی شهرهای ایران، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای سال ششم.
خمر، غلامعلی؛  نمازی؛عبدالرشید (1396).   پیش‌بینی و شبیه‌سازی الگوی توسعة فضایی - کالبدی شهر چابهار در چشم‌انداز سال 1420 با بهره‌گیری ااز الگوی سلولهای خودکار،  نشریه برنامه‌ریزی فضایی، سال هفتم شماره 2 (پیاپی 25).
روستایی، شهرام؛ جباری، ایرج (1386). ژئومورفولوژی مناطق شهری، انتشارات سمت،چاپ اول، صص68-100.
زند مقدم ،محمدرضا (1397)بررسی نقش عوامل ژئومورفیک درتعیین کاربری اراضی شهری و روند گسترس فیزیکی شهر با استفاده از نرم افزار ((G.I.S مطالعه موردی مهدی شهر استان سمنان ، مجله جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ایی) دوره 8، شماره 3، تابستان صفحه 307.
زیاری، کرامت اله؛ جانبابا نژاد؛ محمد حسین (1388)  دیدگاه‌ها و نظریات شهر سالم مجله شهرداریها، سال نهم شماره 95
زیاری؛ کرامت اله ،قائمی‌راد، طیبه(1395)تحلیل توان جغرافیای اکولوژیکی بر توسعه فیزیکی شهر رشت مجله جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ایی)دوره 6، شماره 3، صفحه 125-136
دهقانپور فراشاه ، علیرضا ؛ سلمانی ندوشن؛ محمد علی ، رضایی ،حجت (1399) رزیابی و تحلیل تغییرات رشد فیزیکی شهر یزد و پیش بینی آن با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی طی دوره 2016-1973 ، مجله جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ایی)  دوره 11، شماره 1 صفحه 259-273
سازمان آب منطقه غرب (1377). گزارش جمع بندی مطالعات تخصصی، مطالعات مهندسی رودخانه قره سو.
سازمان مسکن و شهرسازی استان کرمانشاه (1382). طرح تجدید نظر طرح جامع شهر کرمانشاه، گزارش اقلیمی و جغرافیایی مهندسان مشاور شهرسازی طرح و آمایش.
سامی، ابراهیم؛ سجادی، زیلا؛ فنی، زهره (1394). گسترش بی رویه شهری و تأثیر آن در فرسوگی محلات مرکزی (مطالعه موردی: محله 1-7 مراغه)، نشریه فضای جغرافیایی، دوره 15 شماره 51.
سرایی، محمد حسین؛ جمشیدی؛ زهرا (1396).  بررسی الگوه‌های رشد کالبدی شهر ارومیه و ارائه یک الگوی بهینه به منظور افزایش فشردگی، مجله پژوهشهای جغرافیای برنامه ریزی شهری دوره 5 شماره 2.
سرشماری عمومی نفوس و مسکن (1395). مرکز آمار ایران.
سرور، رحیم (1383). استفاده از روش (AHP) در مکانیابی‌های جغرافیایی (مطالعه موردی: مکانیابی جهت توسعة آتی شهر میاندواب،.پژوهشهای جغرافیایی، شماره38، صص 19-49.
سرور، هوشنگ؛ خیری زاده، منصور (1396). ارزیابی توسعه فیزیکی درون زا و برون زا شهر مراغه وارائه الگوی بهینه، نشریه برنامه ریزی و آمایش فضا، دوره بیست و یکم شماره 3.
سیف الدینی، فرانک؛ زیاری، کرامت الله؛ پوراحمد، احمد؛  نیک پور، عامر (1391). نشریه پژوهش های جغرافیای انسانی، دوره 44، شماره 2.
شکویی، حسن (1385). دیدگاههای نو در جغرافیای شهری، انتشارات سمت تهران.
شوهانی،نادر(1399) نقش مادر شهر ناحیه ای ایلام بر تحولات نظام شهری وتاثیرآن بر سطح بندی ‏مراکزسکونتگاهی شهری استان ایلام ‏مجله جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ایی) دوره 10، 2-1.
صبری حیدرمنش؛ صادق بشارتی فر(1398) مدل‌سازی مکان‌‌‌یابی پارک‌های شهری با استفاده از مدل فرایند تحلیل شبکه‌ای (ANP) در محیط GIS (مطالعه موردی: شهر بندر امام خمینی (ره)،مجله جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ایی) دوره 9، شماره 3.
عابدینی، موسی؛ مقیمی ابراهیم (1391). نقش تنگناهای ژئومورفولوژیکی در توسعه کالبدی کلان شهر تبریز به منظور کاربری بهینه، مجله جغرافیا و برنامه ریزی محیطی سال 23 شماره 1.
علی اکبری، اسماعیل؛ طالشی، مصطفی؛ عماالدین، عذرا (1396). الگوی توسعه کالبدی یکپارچه و پیرامون با استفاده از ظریفت های گردشگری مناطق پیرامونی، نشریه برنامه ریزی توسعه کالبدی سال دوم شماره یک.
غفاری، سیدرامین (1382). اولویت بندی بحران در سکونت‌گاههای روستایی با روش (AHP)(مطالعة موردی: دهستان بازفت، .فصلنامه مهندس مشاور، شماره 12، صص 100-107.
فرجی سبکبار، حسنعلی (1384). مکانیابی واحدهای خدمات بازرگانی بااستفاده ازروش(AHP) (مطالعة موردی بخش طرقبه شهرستان مشهد) پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 51، صص125-138.
فصلنامه علمی –پزوهشی فضای جغرافیایی  سال 18 شماره 64 .
قدیری، محمود؛ خشنود، فریبا (1397).  تحلیلی بر الگو و عوامل گسترش فضایی شهر آبدانان
قزلباش؛ لیلا (1379). نقش ویژگی‌های ژئومورفولوژیکی در مکان یابی و توسعه فیزیکی سه شهر کرمانشاه، اسلام آباد و سنقر"، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه رازی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
قنبری،نوذر (1394) شناسایی اقدامات اولویت دار در برنامه ریزی توسعه گردشگری روستایی(نمونه موردی مطالعه: شهرستان کرمانشاه) دوره 6، شماره 1.
قنواتی ، عزت ا... ؛ سرخی، ولی ( 1385). مکانیابی محل دفن بهداشتی مواد زائد با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) مطالعه موردی: شهر آبدانان، فصلنامه ی سرزمین .سال سوم. شماره11، صص67-77.
کرم، عبدالامیر (1384). تحلیل تناسب زمین برای توسعة کالبدی در محور شمالغرب در محیط سیستم (MCE) شیراز با استفاده از رویکرد ارزیابی چند معیاری اطلاعات جغرافیایی، پژوه های جغرافیایی. سال 37. شماره 54 ، صص93-106.
کرم، امیر (1387). کاربرد روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در ارزیابی زمین برای توسعه کالبدی بر پایه عوامل طبیعی ( مطالعه موردی: مجموعه شهری شیراز)، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، جلد 8، شماره 11، صص33-54.
کرم، امیر؛ یعقوب نژاد اصل، نازیلا (1392). کاربرد منطق فازی در ارزیابی تناسب زمین برای توسعه کالبدی شهر، مطالعه موردی:کلانشهر کرج"، انجمن جغرافیای ایران، سال یازدهم، شماره 36، صص231-249.
کیانی، اکبر؛ رئیسی، احمد (1396).  بررسی توسعه فیزیکی-کالبدی شهر فهنوج بر اساس راهبرد شهر هوشمند، نشریه جغرافیا و برنامه ریزی سال 21 شماره 59.
لطفی، صدیقه؛ حبیبی، کیومرث (1390). تحلیل تناسب زمین جهت توسعه کالبدی با استفاده از روش تحلیل تصمیم چند معیاره اطلاعات جغرافیایی (نمونه مورد مطالعه: شهر بابلسر)، نشریه چشم انداز جغرافیایی دوره 6 شماره 7 .
مجتبی زاده خانقاهی حسین ؛ خزاعی، نسا(1394) بررسی تطبیقی ناهنجاری‌های اجتماعی در فضاهای کالبدی شهری موردمطالعه: شهرهای زنجان و کرمانشاه ، دوره 5، شماره 4
مجله شهرداریها سال نهم شماره 95.
مختومی، ائمه کعبه (1392). بررسی روند تکوین شهر بندر ترکمن وتعیین مناطق بهینه توسعه آن، پایان نامه کارسناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
مصطفی‌خانی، پرستو (1384). بررسی سایزموتکتونیکی منطقه کرمانشاه، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز، دانشکده علوم طبیعی.
معتمد، احمد؛ مقیمی، ابراهیم (1378). کاربرد ژئومورفولوژی در برنامه ریزی ، انتشارات سمت، چاپ اول، ص87.
مقیمی، ابراهیم (1385). ژئومورفولوژی شهری، انتشارات دانشگاه تهران چاپ اول.
نادرصفت، محمدحسین (1387). ژئومورفولوژی مناطق شهری، انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ دوم، ص131.
نادری، فتح الله (1391). کاربرد منطق فازی در پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوزه آبخیزداری چرداول ایلا"، پژوهش‌های آبخیزداری، شماره 94، صص74-85.
نصیری هندخاله، اسماعیل؛ پاهنگ، بنفشه؛ گل محمدی، زهرا (1395). رویکرد نظریه توسعه پایدار شهری در تعریف شهر سالم رویکرد نظریه توسعه پایدار شهری در تعریف شهر سالم، کنفرانس ملی یافته های نوین پژوهشی و آموزشی عمران، معماری شهرسازی و محیط زیست ایران، تهران، ص1.
نگارش، حسین (1382). کاربرد ژئومورفولوژی در مکان‌گزینی شهرها و پیامدهای آن،  مجله جغرافیا و توسعه دوره 1شماره 1، صفحه 133-150.
Bulladar,R,D.(2003)Atlanta Megasprawelfourtum for Apllied Rerserrch and public   policy ,14,17-23.
Glaeser, Edward L. & Kahn, Matthew E., (2004). "Sprawl and urban growth," Handbook of Regional and Urban Economics, in: J. V. Henderson & J. F. Thisse (ed.), Handbook of Regional and Urban Economics.
AI Kheder, Sharaf,et al. (2006). Fuzzy Cellulat Automata Approach for Urban Growth Modelling , ASPRS 2006 Annual Conference Reno, Nevada, pp, 1-11.
Aly .M, et al. (2005). “Suitability assessments for New Minia City, Egypt: A GIS Approach to Engineering Geology". Journal of Environmental & Engineering Geoscience.3.pp259-269.
Badenko,Vladimir,Kurtener, Dmitry. (2004). Fuzzy Modelling in GIS Environment to Support Sustainable Land Use planning 7th AGILE Conference on Geographic Informaithon Science 29 April- 1 May (2004). Herakino,Greece Parallel Session 4.1 Geographic Knowledge Discovery . pp. 333-342.
Banai, R. (2005). "Land resource sustainability for urban developments: spatial support system prototype". Journal of environmental management's 36.pp.282-296.
Bojorquez – tapia, L. et al. (2001). "GIS-based approach for participatory decision making & land suitability assessments ".INT .J .Geographical information science. Vol, 15. No 2.pp.129-151.
Castells, M., (1975), "The question urban Paris", Black well: London.
Eastman, J.et al. (1995). "Raster procedure for multicriteria / multiobjective decisions". Photogram metric engineering & remote sensing.61. pp.539-547.
Gómez-Antonio, M., Hortas-Rico, M., Li, L., (2016), "The causes of urban sprawl inSpanish urban areas: A spatial approach", Spatial Economic Analysis, 2: 219-247.
Li, H., Wei, H. D., Korinek, K., (2018), "Modelling urban expansion in the transitionalgreater Mekong region", Urban Studies, 55 (8): 1729-1748.
Mackay, D Scotte, et at. (2006). Automated Parameterization of Land Surface Process Models Using Fuzzy Logic, Transaction in GIS , 2003, 7(1), pp.139-153.
Oueslati, W., Alvanides, S., Garrod, G., (2015), "Determinants of urban sprawl in Europeancities", Urban Studies, 52 (9): 1594-1614.
Phillis Y.A, L.A.A. (2001). “Sustainability: an ill-defined concept and its assessment using Fuzzy logic”. Ecological Economics. 37: P-P 435-456.
Saaty, T. (1980) "the analytical hierarchical process: planning, priority setting resource allocation" .NEW YORK .Mc Graw – Hill.
Sukoop, H. et al. (1995). "Urban ecology as basis of urban planning"academic publishing, Hague.p127-137
Svoray, T. et al. (2005). "Urban land use allocation in a Mediterranean ecoton: habitat heterogeneity model incorporated in a GIS, using a multi-criteria mechanism" .landscape & urban planning .72(2005).pp-337-351.
Wei, Y. D., (2016), "Towards equitable and sustainable urban space", Sustainability, 8 (8):804-817.
Weilenmann, B., Seidl, I., Schulz, T., (2017), "The socio-economic determinants of urban sprawl between 1980 and 2010 in Switzerland", Landscape and Urban Planning, 157: 468-482.WWW.Google Earth. com.
Z.Sui, Daniel. (1992). a Fuzzy GIS Modelling Approach for Urban Land Evaluation. Compute, Environ, And Urban Systems , 1992, vol.16, pp.101-115.