جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

تحلیل تاب آوری کالبدی شهرهای نفت خیز در برابر زلزله (نمونه موردی: شهر دوگنبدان)

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنا‌مه‌ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران .
3 دانشیار گروه جغرافیا و برنا‌مه‌ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4 استادیار گروه جغرافیا و برنا‌مه‌ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/jgeoq.2025.502587.4227
چکیده
یکی از مهم‌ترین عوامل طبیعی که جامعه انسانی را تهدید می کند و سالانه خسارات جانی و مالی فراوانی را به بار می آورد، زلزله می باشد. اما با اقدامات پیشگیرانه و تاب آور نمودن شهرها (بخصوص تاب آوری کالبدی) می‌توان میزان این خسارات‌ها کاهش و یا از بین برد. شهر دوگنبدان نیز همانند بسیاری از شهرهای کشور در معرض وقوع زمین لرزه می‌باشد. در همین راستا تحقیق حاضر به دنبال بررسی وضعیت تاب آوری کالبدی شهر دوگنبدان می باشد. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی تحلیلی می باشد. برای وزن دهی به شاخص‌های تحقیق از روش AHP استفاده شده است و برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم GIS استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد محله فرسوده و قدیمی شهر از نظر تاب آوری وضعیت بسیار نامناسبی دارد. همچنین پهنه‌های با تاب آوری پایین در سطح شهر پراکنده می باشند و در یک محدوده شهر متمرکز نیستند که لازم است مدیریت شهری با اولویت بندی پهنه‌ها خطر و غیرتاب آور شهر، نسبت به اقدامات پیشگیرانه در این زمینه اقدام کنند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the physical resilience of oil-rich cities against earthquakes (Case study: Dogonbadan city)

نویسندگان English

masoud Zafari 1
Keramat allah ziyari 2
saeed zanganeh Shahraki 3
seysd Abbas Rajaei 4
1 PhD student in Geography and Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Professor, Department of Geography and Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

One of the most important natural factors that threatens human society and causes significant human and financial losses every year is earthquakes. However, by taking preventive measures and making cities more resilient (especially physical resilience), the amount of these losses can be reduced or eliminated. Dogonbadan city, like many cities in the country, is also exposed to earthquakes. In this regard, the present study seeks to investigate the physical resilience of Dogonbadan city. This study is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of method. The AHP method was used to weight the research indicators, and GIS software was used to analyze the data. The results of the study show that the old and dilapidated neighborhood of the city is in a very poor state in terms of resilience. Also, areas with low resilience are scattered throughout the city and are not concentrated in one area of ​​the city, which requires urban management to take preventive measures in this regard by prioritizing the dangerous and non-resilient areas of the city.

کلیدواژه‌ها English

Environmental threats
earthquake
physical resilience
Doganbadan city
محمدی, ‌جمال, حسینی‌خواه, حسین و محمدی‌دوست, ‌سلیمان. (1395). سنجش میزان رضایت از کیفیت زندگی در نواحی شهری با استفاده از تکنیک روش تشابه به گزینه ایده آل فازی (مطالعه موردی: شهر دوگنبدان). آمایش محیط, 35(9), 1-22.‎
روستایی, شهریور؛ حقی، حسین و جداری، امیر. (1398). ارزیابی میزان تاب آوری کالبدی محیط های شهری در برابر زلزله (نمونه موردی کلانشهر تبریز). پژوهش اجتماعی, 11(43), 121-141.‎
انجرانی ناصر، بیگدلی راد وحید، پاکزاد شادی. (1401). واکاوی ارتباط واقعیت‌ها و تصورات در تاب آوری شهری از منظر کالبدی در منطقه یک قزوین. دانش پیشگیری و مدیریت بحران، ۱۲ (۲) :۲۲۸-۲۱۷.
ابراهیم زاده, عیسی, کاشفی دوست, دیمن و حسینی, سید احمد. (1398). ارزیابی تاب آوری کالبدی شهردر برابر زلزله (نمونه موردی: شهر پیرانشهر). مخاطرات محیط طبیعی, 8(20), 131-146.‎
آراسته، مژگان، باغبان، امیر و باغبان، ساجده (1399). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر تابآوری شهری با رویکرد آینده نگاری (مطالعه موردی: کلانشهر مشهد)، نشریه علمی – پژوهشی برنامهریزی توسعه کالبدی، سال پنجم، شماره 2(سری جدید)، پیاپی 18، 63-78.
نیک پور, عامر و یاراحمدی, منصوره. (1400). شناسایی و تبیین پیشران های موثر در زمینه تاب آوری کالبدی (مطالعه موردی: نورآباد ممسنی). برنامه ریزی توسعه کالبدی، 8 (1)، 85-98.
محمدی سرین دیزج، مهدی و احدنژادروشتی، محسن (1400). تحلیل تاب آوری فیزیکی-کالبدی نواحی شهری در برابر زلزله با ارائه سناریو (مورد مطالعه: شهر زنجان).‎ نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال بیست و یکم، شماره 60، صص 65-85.
بیدار، میلاد (1395). بررسی ابعاد تاب آوری شهری (نمونه موردی: شهر سنندج)، پایان نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: دکترپوراحمد، دانشگاه تهران، دانشکده جغرافیا.
زیاری, کرامت الله, ابراهیمی پور, پورجعفر, صالحی. (1399). تبیین راهبردهای افزایش تاب‌آوری کالبدی در برابر سیلاب مطالعه موردی: رودخانه چشمه کیله شهر تنکابن.فصلنامه شهر پایدار, 3(1), 89-105.‎
طلوعی, پدرام, بابایی سمیرمی, فرزام, ارجمندی, حسنی, عزیزی‌نژاد. (1399). طراحی الگوی تاب‌آوری با رویکرد ارزش‌آفرینی در مدیریت شهری.فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی, 12(4), 105-127.‎
لطفی, صدیقه., نیک پور, عامر, و اکبری. (1399). سنجش و ارزیابی ابعاد کالبدی تاب‌آوری شهری در برابر زلزله (مطالعه موردی: منطقه 7 شهر تهران).فصلنامه علمی و پژوهشی نگرش های نو در جغرافیای انسانی, 12(4), 19-36.‎
لنگرنشین، علی، ارغان، عباس و کرکه آبادی، زینب(1398). سنجش شاخص ها و الگوهای اثرگذار در تابآوری بافت های شهری ( محلات تجریش، جنت آباد شمالی و فردوسی شهر تهران). دوفصلنامه علمی پژوهشی مدیریت بحران، 11 (13)، 245-270.
نصیری هنده خاله اسماعیل. (1398). رتبه بندی تاب آوری کالبدی-فضایی مناطق شهری (مطالعه موردی: کلان شهر کرج).مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی, 14(3), 641-660.‎
خسروی, استعلاجی، پیری, صباغی. (1401). تحلیل و ارزیابی تاب آوری بافت فرسوده شهری (محدوده مورد مطالعه: منطقه 7 تهران).فصلنامه آینده پژوهی شهری, 2(2), 56-78.‎
ملکی، سعید؛ امان پور، سعید؛ شجاعیان، علی و رضوی، سیده معصومه. (1399). بررسی و سنجش میزان تاب آوری در ابعاد کالبدی و اجتماعی در برابر زلزله (مطالعه موردی شهر ایذه).مطالعات ساختار و کارکرد شهری, 7(22), 81-111.‎
کمالی, ماندانا؛ طبیبیان, منوچهر و الهی, مسعود. (1400). تحلیلی بر تاب آوری کالبدی مساکن اجتماعی در برابر زلزله با استفاده از فن سیستم پشتیبان تصمیم گیری فازی غیر ساختاری (NSFDSS) (نمونه موردی مسکن مهر زنجان).مطالعات مدیریت شهری, 13(47), 1-19.‎
عشقی چهاربرج، علی؛ نظم فر، حسین و غفاری، عطا. (1396). ارزیابی تاب‌آوری کالبدی شهر در برابر زلزله‌های احتمالی؛ نمونه موردی: منطقه یک شهرداری تهران. برنامه ریزی توسعه کالبدی, 4(4)، 11-26.‎
Bodoque, J. M., Amérigo, M., Díez-Herrero, A., García, J. A., Cortés, B., Ballesteros-Cánovas, J. A., & Olcina, J. (2016). Improvement of resilience of urban areas by integrating social perception in flash-flood risk management. Journal of Hydrology. Pp 665–676. Retrieved from :
Etinay, N., Egbu, C., & Murray, V. (2018). Building urban resilience for disaster risk management and disaster risk reduction. Procedia engineering, 212, 575-582.
United Nations. (2017). World Population Prospects: The 2017 Revision. Retrieved from https://www.un.org/development/desa/publications/worldpopulation-prospects-the-2017-revision.html
Jedwab, R., Christiaensen, L., & Gindelsky, M. (2017). Demography, urbanization and development: Rural push, urban pull and…urban push? Journal of Urban Economics, 98, 6–16.
Ribeiro, P. J. G., & Gonçalves, L. A. P. J. (2019). Urban resilience: A conceptual framework. Sustainable Cities and Society, 50, 101625.
Parizi, S. M., Taleai, M., & Sharifi, A. (2021). Integrated methods to determine urban physical resilience characteristics and their interactions. Natural Hazards, 1-30.
Wardekker, A., Wilk, B., Brown, V., Uittenbroek, C., Mees, H., Driessen, P., & Runhaar, H. (2020). A diagnostic tool for supporting policymaking on urban resilience. Cities, 101, 102691.
Masnavi, M. R., Gharai, F., & Hajibandeh, M. (2019). Exploring urban resilience thinking for its application in urban planning: a review of literature. International journal of environmental science and technology, 16(1), 567-582.
Holling CS, .2004. From complex regions to complexworlds. Ecology and society 9,1, pp.11. http://www.ecologyandsociety.org/vol9/iss1/art11/.
Meerow, S., Newell, J. P., & Stults, M. (2016). Defining urban resilience: A review. Landscape and urban planning, 147, 38-49.
Mitchell, T., & Harris, K. (2012). Resilience: A risk management approach. ODI background note, 1-7.
Chen, L., Zhang, T., Ge, M., Liu, Y., Xing, Y., Liu, L., Li, F., Cheng, L. (2020). The Nrf2-Keap1 pathway: A secret weapon against pesticide persecution in Drosophila Kc cells. Pestic. Biochem.