جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

بررسی ابعاد جغرافیایی هیدروپلتیک رودخانه های مرزی جهت تامین آب مورد نیاز در زیرساخت های شهری در منطقه خاورمیانه

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران
2 دانشیار، گروه معماری منظر، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران
3 استاد تمام، گروه معماری مرمت، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران
10.22034/jgeoq.2025.352229.3789
چکیده
آب عنصری است که وجود آن برای تولید مواد غذایی توسعه اقتصادی بقای موجودات زنده ضروری است. امروزه مسائلی نظیر رشد جمعیت، ارتقاء سطح زندگی و بهداشت، گسترش شهرنشینی گسترش ،صنایع کشاورزی موجب افزایش مصرف آب شده است. قــرار گرفتن منطقه خاورمیانه در کمربند خشک جهان موجب شده تا این منطقه علیرغم دارا بودن ۵ درصد جمعیت جهان تنها ۱ درصد آبهای شیرین قابل دسترس را در اختیار داشته باشد که این مسئله رقابتها و منازعاتی را برای استفاده هرچه بیشتر از این منابع محدود به دنبال دارد.تغییرات اقلیمی و بروز دوره های طولانی خشکسالی، ایجاد طرح های توسعه به ویژه در بخشهای کشاورزی و صنعت در مناطق مرزی، رشد جمعیت شهری مهمترین عواملی هستند که در ایجاد و تشدید درگیریها بر سر رودهای مشترک مرزی نقش مهمی دارند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی اختلافات هیدروپلتیکی رودخانه های مرزی در منطقه خاورمیانه می پردازد تا مهمترین زمینه ها و دلایل بروز و تشدید اختلافات کشورهای منطقه بر سر رودهای مشترک مرزی را مورد مطالعه و تحلیل قرار دهد. همچنین برای رسیدن به این عوامل با استفاده از نرم افزار VOS viewer کلیدواژه جستجو شدند تا از صحت این عوامل مطمئن شویم. یافته های پژوهش نشان میدهد، منافع متفاوت کشورهای بالادست و پایین دست، عدم مدیریت صحیح، سدسازیهای گسترده، تغییرات آب و هوایی، دخالت قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای مهمترین دلایل بروز اختالف بر سر منابع آب مشترک مرزی هستند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the geographical hydropolitical dimensions of border rivers to provide water needed for urban infrastructure in the Middle East region

نویسندگان English

Mahsa Arab 1
Mehdi Khakzand 2
Fatemeh Mehdizadeh Saradj 3
1 Phd student., Architecture, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology
2 Associate Professor, Department of Architecture (Landscape), School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology
3 Professor, Department of Conservation of historic buildings and sites, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology
چکیده English

The existence of water is essential for food production, economic development, and the survival of living organisms. Today, issues such as population growth, improving living standards and health, expanding urbanization, and expanding agricultural industries have led to increased water consumption. The location of the Middle East region in the world's dry belt has caused this region to have only 1% of the world's available fresh water, despite having 5% of the world's population, which has led to competition and conflicts for the maximum use of these limited resources. Climate change and the occurrence of long periods of drought, the creation of development plans, especially in the agricultural and industrial sectors in border areas, and the growth of urban population are the most important factors that play an important role in creating and intensifying conflicts over shared border rivers. This article uses a descriptive-analytical method to examine the hydropolitical differences of border rivers in the Middle East in order to study and analyze the most important areas and reasons for the emergence and intensification of disputes between countries in the region over shared border rivers. Also, to achieve these factors, keywords were searched using the VOS viewer software to ensure the accuracy of these factors. Research findings show that the different interests of upstream and downstream countries, lack of proper management, extensive dam construction, climate change, and the interference of regional and transregional powers are the most important reasons for disputes over shared transboundary water resources.

کلیدواژه‌ها English

Hydropolitics
water resources management
urban infrastructure
border river
water crisis
اردکانیان، ر. (1384). مشغله‌ای برای دو دهه، ویژه‌نامه مدیریت منابع آب. روزنامه ایران، دوشنبه ۱۷ مرداد ۱۳۸۴.
جعفری ولدانی، ا. (1388). استفاده از منابع آب رودهای مرزی ایران و عراق و حقوق بین‌الملل. مجله پژوهش حقوق و سیاست، 11(26)، 1–20.
حافظ‌نیا، م. ر. (1385). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک. پژوهشکده امیرکبیر.
حافظ‌نیا، م. ر. (1385). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک. انتشارات پاپلی.
حافظ‌نیا، م. ر.، و نیکبخت، م. (1381). آب و تنش‌های اجتماعی-سیاسی، مطالعه موردی: گناباد. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 17(65-66)، 1–15.
خاکی فیروز، م. (1384). فرهنگ آبادی‌های استان‌های کردستان، کرمانشاه، آذربایجان غربی و ایلام. سازمان جغرافیایی.
سعیدی، م.، و حسن‌زاده، م. (1384). کمینه‌سازی مصرف آب و تولید پساب در صنایع با استفاده از روش برنامه‌ریزی خطی و غیرخطی. نشریه انرژی ایران، 9(25)، 45–60.
طوفان، م. (1389). چالش‌ها و چشم‌انداز همکاری‌های منطقه‌ای در مهار ریزگردها. فصلنامه سیاست خارجی، 24(4)، 1–25.
عسگری، م. (1381). نسبت نوین بین منابع آبی و امنیت ملی. فصلنامه مطالعات راهبردی، 5(2)، 1–20.
عطافر، ع.، و شجاعی، م. (1390). نقش آب در موقعیت راهبردی ایران در خاورمیانه. فصلنامه مطالعات خاورمیانه، 18(1)، 1–15.
علیزاده، ج. (1383). هیدروپلیتیک هیرمند و تأثیر آن بر روابط سیاسی ایران و افغانستان [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس].
فروغی، پ. (1382). استفاده از آب‌های فرامرزی، امنیت بین‌المللی و مدیریت بحران در آسیای مرکزی (ق. ملکی، مترجم). فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 12(43)، 1–20.
فغانی، ح. (1378). ابعاد سیاسی امنیتی بحران آب در خاورمیانه عربی. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
فیرچایلد، ج. (1370). اصول جغرافیا (ح. حاتمی‌نژاد و پ. فرهادیان، مترجمان). کتاب سحاب. (اثر اصلی در سال‌های قبل منتشر شده است).
کردوانی، پ. (1390). منابع و مسائل آب در ایران. انتشارات دانشگاه تهران.
مختاری هشی، ح.، و قادری حاجت، م. (1387). هیدروپلیتیک خاورمیانه در افق سال 2025، مطالعه موردی: حوضه‌های دجله و فرات، رود اردن و رود نیل. فصلنامه ژئوپلیتیک، 4(1)، 1–25.
مجتهدزاده، پ. (1381). جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی. انتشارات سمت.
هاگت، پ. (1379). جغرافیا ترکیبی نو (ج. 2، ش. گودرزی‌نژاد، مترجم). انتشارات سمت. (اثر اصلی در سال‌های قبل منتشر شده است).
نامی، م. ح.، و محمدپور، ع. (1387). جغرافیای کشور عراق با تأکید بر مسائل ژئوپلیتیک. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
نامی، م. ح. (1390). جغرافیای سیاسی آب‌های مرزی ایران (رودخانه‌ها). نشر زیتون سبز.
نامی، م. ح.، و محمدپور، ع. (1389). بررسی هیدروپلیتیکی حوضه‌های غرب کشور. مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 14، 1–20.
نوروزی، غ. ر.، و آزادبخت، ب. (1387). جغرافیای آب‌های ایران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
Bancroft, T. (2001). Water shortage led to war. Pravda Publishers.
Calzolaio, V. (2008). Politics for fighting water scarcity and combating desertification: Consultant report. United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD). https://www.unccd.int/publicinfo/docs/MTR_20-10-2008_full_report.pdf
Food and Agriculture Organization (FAO). (2003). Agriculture, food and water: A contribution to the World Water Development Report.
Turton, A., & Henwood, R. (2002). Hydropolitics in the developing world. Centre for International Political Studies (CIPS), University of Pretoria.
Mollinga, P. P. (2001). Water and politics: Rational choice and South Indian canal irrigation. Futures33(8), 733–752. https://doi.org/10.1016/S0016-3287(01)00018-9