جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

سنجش تحقق شهر اصیل اسلامی در مناطق شهری(مطالعه موردی: شهراردبیل)

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گروه جغرافیا، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران
2 استادیار، گروه جغرافیا، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران
3 دانشیار، گروه جغرافیا، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران
10.22034/jgeoq.2025.301263.3260
چکیده
تولیدات انسانی نتیجه جهان‌بینی و اعتقادات اواست، به ویژه اینکه در شهرهای اسلامی ظاهر شهر توسط مردم ایجاد می‌شود و برای ظهور شهر اصیل ‌اسلامی، همپوشانی سه جنبه: فکری، عملی ، رفتاری یک ضرورت است. در این مقاله قصد داریم علاوه بر پرداختن به این موضوع، جایگاه شهر اردبیل را در بین این جنبه‌ها مشخص کنیم. این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این سوال است که مناطق مختلف شهری اردبیل تا چه حد با معیارهای شهر اصیل اسلامی مطابقت دارد؟ پژوهش حاضر از نظر روش توصیفی- تحلیلی و از نظر هدف کاربردی است و داده های آن به دو صورت اسنادی و میدانی گردآوری شده است. جامعه آماری این پژوهش را شهروندان اردبیل تشکیل می‌دهند. با استفاده از فرمول نمونه گیری کوکران، 383 نفر به عنوان نمونه آماری پژوهش انتخاب و به روش نمونه گیری طبقه بندی شدند. سپس ، نمونه گیری از پنج منطقه اردبیل انجام شد و از مدل ویکور برای تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده شد و مشخص گردید که هر یک از مناطق شهری اردبیل از نظر نزدیکی با عناصر دخیل در ظهور شهر اصلی اسلامی نسبت‌های متفاوتی دارد. به طور کلی موقعیت شهر اردبیل از نظر نزدیکی با شاخص‌های شهر اصیل اسلامی با میانگین 424/0 Q بین متوسط و عالی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Assessing the realization of the Original Islamic city in urban areas (Case study: Ardabil city)

نویسندگان English

esmail dalir 1
mohammadtaqi masoumi 2
RASOOL SAMADZADEH 3
1 PhD Student in Geography and Urban Planning, Department of Geography, Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geography, Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran
3 Associate Professor, Department of Geography, Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran
چکیده English

Human production is the result of his worldview and beliefs, especially since in Islamic cities the appearance of the city is created by the people in this field. For the emergence of the Original Islamic city, the overlap of three aspects: intellectual, practical, behavioral is a necessity. In this article, in addition to addressing this issue, we intend to determine the position of the city of Ardabil among these aspects. This study seeks to answer the question to what extent the different urban areas of Ardabil meet the criteria of the Original Islamic city? The present research is descriptive-analytical in terms of method and applied in terms of purpose and its data have been collected in both documentary and field forms. The statistical population of this research consists of the citizens of Ardabil. Using Cochran's sampling formula, 383 people were selected as the statistical sample of the study and classified by sampling method. Then, sampling was done from five regions of Ardabil and VIKOR model was used to analyze the data and it was found that each of the urban regions of Ardabil has different ratios in terms of proximity to the elements involved in the emergence of the Original Islamic city. In general, the position of Ardabil city in terms of proximity to the indicators of the Original Islamic city with an average of Q 0.424 is between excellent and average

کلیدواژه‌ها English

Original Islamic city
Vikor model
assessment
urban areas
Ardabil
احمدی­ دیسفانی، یداله؛ علی­آبادی، محمد (1390). کنکاشی در باب شکل شهر سنتی از منظر اندیشه اسلامی، باع نظر، دوره 8، شماره19، صص 30-17.
استرابی ­آشتیانی، حمیده؛ اعتصام، ایرج؛ ماجدی، حمید (1400). تبیین الگوهای کاهش آسیب­پذیری هویت    فرهنگی، اجتماعی شهرک اکباتان تهران، جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه­ای، دوره11، شماره 44، صص 259-241.
امیر فخریان، مصطفی؛ رهنما، محمد­رحیم؛ پوراحمد، احمد؛ شکوهی، محمد اجزاء (1394). بررسی انسجام درونی محله­های شهری در شهرهای اسلامی و تقابل آن با پروژه­های نوسازی شهری، نمونه محله عامل شهر مشهد، جغرافیا و توسعه فضای شهری، دوره2، شماره1، صص143-125.
امین ­پور، احمد؛ مدنی، رامین؛ حیاتی، حامد (1396). بررسی چگونگی تجلی آموزه­های اسلامی در کالبد مسکن نمونه موردی خانه سنتی در اقلیم گرم وخشک ایران، مدیریت شهری، شماره48، صص 458-435.
ایازی، سید­علی­نقی (1387). تبیین اسلامی پیرامون شهر و شهرنشینی با تاکید بر متون دینی، نخستین همایش آرمان شهر اسلامی، دانشگاه اصفهان.
بابائی­سالانقوچ، احسان (1393). تبیین یک چهارچوب مفهومی برای شهراسلامی، روش­شناسی علوم انسانی، شدوره20، شماره80، صص140-109.
بلخاری، حسن (1390). جسم اسلامی­شهر-شهر و شهرسازی اسلامی، سوره اندیشه، شماره50، ص 216.
بهرامی، محمد؛ کیانی­سلمی، صدیقه؛ صدرزاده­خوئی، امید (1394). بررسی عوامل موثر بر رضایت­مندی شهری شهروندان اصفهانی به همراه ساخت، روایی سنجی و اعتبار یابی مقیاس سنجش، جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای)، دوره5، شماره20، صص99-83..
بیات، بهرام (1393). رویکرد اسلامی به شهر، ویژگی­های شهر اسلامی، نظریه­های اجتماعی متفکران مسلمان، دوره4، شماره1، صص167-137.
پورجعفر، محمد­رضا؛ پورجعفر، علی (1394). انواع شهراسلامی و اشاراتی به نحوه شاخص سازی در راستای شهری آرمانی اسلامی، فصلنامه معماری اسلامی، دوره3، شماره3، صص17-3.
جبارپور، محمد؛ عباسی، روح الله؛ سیده، سیدحسن (1397). فرا تحلیل کیفی شاخص­ها و مولفه­های شهر اسلامی، مبتنی بر متون دینی، معرفت فرهنگی اجتماعی، دوره7، شماره3، صص151-125.
جواهری، محمد­رضا (1395). شاخص­های جامعه سالم از منظر قرآن، راهبردهای ارتقاء سلامت، طنین­سلامت، دوره4، شماره2، صص60-51.
حاجی­زاده علمداری، کوروش؛ اعتصام، ایرج؛ مختابادی­امرئی، سید مصطفی (1399). تحلیل شاخص­های زمینه­گرایی در آثار معماری سنتی ایران (نمونه مطالعاتی:خانه صادقی اردبیل)، جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای)، دوره10، شماره40، صص251-235.
حبیبیان، هما (1394). تطبیق شاخص­های شهرسازی اسلامی در فضای شهری نمونه موردی راسته بازار مظفریه شهر همدان، مطالعات محیطی هفت حصار، دوره3، شماره11، صص79-5.
خاتمی، سید مهدی (1398). بازاندیشی در مفهوم شهر اسلامی، تحلیلی پیرامون برداشت­های مختلف از مفهوم شهر اسلامی و تبیین ضرورت خوانش اخلاقی، نقش جهان، دوره9، شماره3، صص166-157. 
خارستانی، اسماعیل (1393). نقش شادی و نشاط در سبک زندگی اسلامی، پژوهش­های اجتماعی اسلامی، دوره20، شماره103، صص126-107.
 دانش، جابر (1389). مبانی شکل­گیری و اصول سازمان­یابی کالبدی شهراسلامی، شهر ایرانی اسلامی، دوره1، شماره1، صص31-15.
رحیمی، حسین (1384). در جستجوی شهر اسلامی پایدار، پیک­نور، شماره2، ص93.
 رستمی­نصب، عباسعلی؛ علوی، سید­حمید­رضا؛ کریمی، منیره (1386). بررسی اثربخشی آموزش شادی با رویکرد اسلامی بر بهزیستی روان­شناختی و جهت­گیری مذهبی دانش آموزان مقطع متوسط دوره دوم شهر کرمان، فصلنامه مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، دوره2، شماره4، صص66-47.
سنایی، عباسعلی؛ احمدوند، زینب (1387). برخی از اصول­حاکم بر مناسبات شهرسازی و شهروندی در متون­اسلامی، مجموعه مقالات نخستین همایش آرمان شهر اسلامی، دانشگاه اصفهان. 
سیدبرنجی، سیده­کهربا و همکاران (1399). بررسی نقش بناهای تاریخی در بازآفرینی پایدار و ارتقاء هویت شهری (مورد پژوهی: میدان مرکزی و تاریخی رشت)، جغرافیا (برنامه ریزی منطقه­ای)، دوره10، شماره40، صص 15-1.
صارمی، حمیدرضا (1387). ساختار شهر اسلامی، تهران: موسسه فرهنگی اطلاع رسانی و مطبوعاتی سازمان شهرداری ها و دهیاری­های کشور.
صارمی، حمیدرضا (1390). تحلیل جایگاه شهر و زیبایی در هنر اسلامی، مطالعات شهر ایرانی اسلامی، دوره1، شماره4، صص 111-101.
صارمی، حمیدرضا (1395). تجلی اصل وحدت در کثرت در مرکز محله شهر اسلامی، مطالعه موردی شهر کرگان، دوره7، شماره26، صص29-21.
ضرغام بروجنی، حمید؛ صداقت، مریم (1397). گردشگری در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، تهران: انتشارات مهکامه.
عبدالستار، عثمان محمد (1376). مدینه اسلامی. ترجمه علی چراغی. تهران: انتشارات امیر­کبیر.
علی­آبادی، محمد (1391). جایگاه عقل در مفهوم پایداری شهر، نگاهی دیگر به مبانی نظری معماری و شهرسازی اسلامی، مطالعات معماری ایرانی، دوره1، شماره1، صص37-25.
غلامی، سعید؛ مشکینی، ابوالفضل؛ دویران، اسماعیل (1392). طراحی فضایی محلات شهری با تاکید بر اصول دین اسلام در شهر ایرانی اسلامی، هویت شهر، دوره9، شماره22، صص52-41.
فلسفی، محمد­تقی (1368). الحدیث، روایات تربیتی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
قرائتی، محسن (1393). سیمای مسکن و شهر اسلامی. قم: مرکز فرهنگی درس­هایی از قرآن.
کاستللو، وینسنت فرانسیس (1371). شهرنشینی در خاورمیانه. ترجمه پرویز پیران. تهران: انتشارات نی.
کیخا، نجمه (1383). مفهوم و سازوکارهای تحقق عدالت اجتماعی، فصلنامه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم (ع)، شماره26، صص186-163.
مجلسی، محمد­باقر (1396ق). بحارالانوار، جلد71. تهران: مکتب الاسلامیه
مروتی، سهراب؛ دارابی، فرشته (1393). ارائه مدل ارزیابی شهر اسلامی با رویکردی بر شاخص­های بارز شهر اسلامی در قرآن کریم، مدیریت شهری، دوره 13، شماره34، صص169-153. 
مکارم شیرازی، ناصر (1383). والاترین بندگان. قم: انتشارات نسل جوان.
موحد، علی (1391). بازشناسی هویت کالبدی در شهرهای اسلامی (مطالعه موردی: شهر ری)، برنامه­ریزی منطقه­ای، دوره2، شماره5، صص51-37.
نقی­زاده، محمد (1379). صفات شهر اسلامی از نگاه قرآن کریم. مجله صحیفه مبین. شماره22، صص 40-4.
نقی­زاده، محمد (1387). تاملی در مدیریت شهرها با تکیه بر اسلامیت شوراها، مدیریت شهری، شماره19، صص28-19.
نقی­زاده، محمد (1392). جایگاه مسجد در طراحی شهر اسلامی، کتاب ماه هنر، شماره179، صص40-20.
نقی­زاده، محمد (1394). تبیین جایگاه علوم انسانی در ترسیم فضای شهری متناسب با الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، مجموعه مقالات کنگره بین المللی علوم انسانی اسلامی، موسسه آموزش و پژوهش امام خمینی(ره) قم .
هاشمیان­فر، سید­علی؛ حقیقتیان، منصور؛ قرشی، اکرم (1400). رابطه بین هم کنشی و سرمایه اجتماعی و اقتصادی در بین شهروندان شهر اصفهان، فصلنامه علمی-پژوهشی جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه­ای، دوره 11، شماره44، صص416-397.
یزدانی، محمدحسن و همکاران (1394). امکان­سنجی بهبود کیفیت محیط شهرهای گردشگری از طریق پیاده­ راه­سازی (نمونه موردی شهر سرعین)، طرح پژوهشی معاونت پژوهشی و فناوری دانشگاه محقق اردبیلی.
Aghdaie, M. Hashemkhani Zolfani, S. Kazimieras Zavadskas, E. (2014). Synergies of data mining and Multiple attribute decision maing. Procedia – Social and Behavioral  Sciences. 110, 767- 776.
Opricovic, S.Tzeng (2004). Compromise solution by MCDM methods: A comparative analysis of VIKOR and TOPSIS. European Journal of Operational Research 156, 445 – 455.