جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

عوامل اجتماعی مؤثر بر آگاهی از مخاطرات زیست‌محیطی و تعهد شهروندی محیط‌زیست مدار(مورد مطالعه: شهروندان شهر کرمانشاه)

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
یونس فلاحی نژاد 1
شهلا کاظمی پور 2
علی بقایی سرابی 3
1 گروه جامعه شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه جامعه شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 گروه جامعه شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2025.534007.4297
چکیده
مسائل محیط‌زیستی از مهم‌ترین چالش‌های معاصر در سطح جهانی و ملی به شمار می‌روند و افزایش آگاهی عمومی در این حوزه می‌تواند نقش مؤثری در کاهش مخاطرات زیست‌محیطی و شکل‌گیری رفتارهای مسئولانه شهروندان ایفا کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر آگاهی از مخاطرات زیست‌محیطی و تعهد به وظایف شهروندی محیط‌زیست‌مدار در میان شهروندان کرمانشاه، با استفاده از رویکردی ترکیبی (کیفی و کمی) انجام شده است. از بعد کیفی، روش تحلیل مضمون و مصاحبه با متخصصان حوزه جامعه‌شناسی و محیط‌زیست و از بعد کمی، پیمایش توصیفی با استفاده از پرسشنامه میان ۳۸۴ نفر از شهروندان بالای ۱۸ سال شهر کرمانشاه انجام گرفت. نمونه‌گیری در بخش کمی بر اساس فرمول کوکران و در بخش کیفی با روش اشباع نظری صورت گرفت. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS و MAXQDA در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی انجام شد. یافته‌های پژوهش نشان داد متغیرهای آگاهی از مخاطرات زیست‌محیطی، دینداری، سرمایه فرهنگی، سرمایه اجتماعی و وضعیت اشتغال تأثیر مثبت و معناداری بر میزان تعهد به شهروندی محیط‌زیست‌مدار دارند، در حالی‌که فردگرایی تأثیر منفی دارد. همچنین سن و سرمایه اقتصادی نیز به‌صورت غیرمستقیم بر تعهد زیست‌محیطی اثرگذارند. نتایج بخش کیفی نیز بر نقش آموزش، رسانه، تعاملات اجتماعی و سیاست‌گذاری در افزایش آگاهی و کنش زیست‌محیطی تأکید داشت. این پژوهش با بهره‌گیری از سنت نظری جامعه‌شناختی و تحلیل تجربی، شناخت بهتری از پیوند میان عوامل اجتماعی و رفتارهای زیست‌محیطی ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
آگاهی زیست‌محیطی
کنش محیط‌زیستی
شهروندی محیط‌زیست‌مدار
مخاطرات زیست‌محیطی

عنوان مقاله English

Social Factors Influencing Environmental Risk Awareness and Pro-Environmental Citizenship Commitment (Case Study: Citizens of Kermanshah)

نویسندگان English

Younes Fallahinejad 1
Shahla Kazemipour 2
Ali Baghaei Sarabi 3
1 Department of Sociology, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Sociology, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Department of Sociology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Abstract:

Environmental issues are among the most pressing global and national challenges of our time. Raising public awareness in this area can significantly contribute to reducing environmental risks and promoting responsible behavior among citizens. This study investigates the social factors influencing environmental risk awareness and commitment to pro-environmental citizenship among residents of Kermanshah, Iran, using a mixed-methods approach. Qualitative data were collected through thematic analysis of interviews with experts in sociology and environmental studies, while the quantitative phase employed a descriptive survey of 384 citizens over the age of 18, selected using Cochran’s formula. Data were analyzed using SPSS and MAXQDA software through descriptive and inferential statistics. The findings revealed that variables such as environmental risk awareness, religiosity, cultural capital, social capital, and employment status had a significant positive impact on environmental citizenship commitment, whereas individualism had a negative effect. Moreover, age and economic capital were found to influence environmental commitment indirectly. The qualitative results further highlighted the importance of education, media outreach, social engagement, and policy frameworks in enhancing environmental awareness and action. Drawing on sociological theory and empirical analysis, this research offers a deeper understanding of the relationship between social structures and environmentally responsible behavior.

کلیدواژه‌ها English

Environmental awareness
pro-environmental behavior
environmental citizenship
environmental risks
1.    حاجی‌زاده میمندی، م.، و فلک‌الدین، ح. (1396). بررسی عوامل فرهنگی مرتبط با کنش‌های محیط‌زیستی. فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی فرهنگی، 3(11)، 22-37
2.    صالحی، ص. (1387). بررسی عوامل زیربنایی نگرش‌ها و رفتارهای زیست‌محیطی. رساله دکتری، دانشگاه لیدز
3.    صالحی، ص. (1389). مردم و محیط‌زیست: مطالعه‌ای درباره نگرش‌ها و رفتارهای زیست‌محیطی در ایران. انتشارات آکادمیک لامبرت
4.    گراوندی، ش.، و افشارزاده، ن. (1390). مدل‌سازی توسعه پایدار زیست‌محیطی با استفاده از تئوری بنیانی (مورد مطالعه: روستای شروینه شهرستان جوانرود). مجله مسکن و محیط روستا، 136، 66-79
5.    فریتیوف، ک. (1386). پیوندهای پنهان: تلفیق گستره‌های زیست‌شناختی و اجتماعی حیات در علم پایداری (م. حریری اکبری، مترجم). تهران: نشر نی
6.    ساعی، ع.، کبیری، ا.، کسرایی، ح.، و صادقی، ح. (1390). سرمایه اجتماعی و حکمرانی خوب: تحلیل تطبیقی فازی بین کشوری از سال 2000 تا 2008. مسائل اجتماعی ایران، 2(2)، 63- 94
7.    اکبری، ا. (1383). نقش سرمایه اجتماعی در مشارکت: بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر مشارکت سیاسی و اجتماعی (مطالعه موردی: روستای فارسنج از توابع سقز). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران
8.    ازکیا، ح.، و غفاری، غ. (1383). توسعه روستایی با تأکید بر جامعه روستایی ایران. تهران: نشر نی
9.    محرم‌نژاد، ن.، و حیدری، ع. (1385). تدوین الگوی مدیریتی توسعه پایدار آموزش محیط‌زیست برای نسل جوان کشور. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 28(1)، 68-77
10.   فریتیوف، ک. (1386). پیوندهای پنهان (چاپ دوم). تهران: نشر نی
11.  Babcock, H. M. (2009). Responsible environmental behavior, energy conservation and compact fluorescent bulbs: You can lead a horse to water, but can you make it drink? Georgetown University Law Center, 37(4), 943–974.
12.  Barr, S. (2003). Strategies for sustainability: Citizens and responsible environmental behaviour. Area, 35(3), 227–240.
13.  Dunlap, R. E., Van Liere, K. D., Mertig, A. G., Catton, W. R., & Howell, R. E. (1992). Measuring endorsement of an ecological worldview: A revised NEP scale. Paper presented at the Annual Meeting of the Rural Sociological Society, University Park, PA.
14.  Heinz, M. et al. (1987). Factors affecting environmental behavior. Environmental Education Research, 3(2), 141–153.
15.  Kaiser, F. G., Wolfing, S., & Fuhrer, U. (1999). Environmental attitude and ecological behavior. Journal of Environmental Psychology, 19, 1–19.
16.  Kollmuss, A., & Agyeman, J. (2002). Mind the gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior? Environmental Education Research, 8(3), 239–260.
17.  Palmer, J.A., & Suggate,J.(2004). The effect of environmental education on children’s knowledge, attitudes and behaviour.Environmental Education Research,10(1),19–44.
18.  Sagaris, L. (2018). Citizen participation for sustainable transport: Lessons for change from Santiago and Temuco, Chile. Research in Transportation Economics, 69(3), 402–410.
19.  Schultz, P. W., & Zelezny, L. (1999). Values as predictors of environmental attitudes: Evidence for consistency across 14 countries. Journal of Environmental Psychology, 19(3), 255–265.
20.  Van Rooy, A. (2001). Review: Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community by Robert Putnam. Canadian Journal of Policy Research (ISUMA), 2(1), 127–130.
21.  Wallner, A., Hunziker, M., & Kienast, F. (2003). Do natural science experiments influence public attitudes towards environmental problems? Global Environmental Change, 13(3), 185–194.
22.  Zelezny, L. C., Chua, P. P., & Aldrich, C. (2000). Elaborating on gender differences in environmentalism. Journal of Social Issues, 56(3), 443–457.
23.  Jaggers, J., & Matti, S. (2010). Understanding public support for climate policy: An integration of moral conviction and political efficacy. Environmental Politics, 19(3), 346–363.
24.  Yale Center for Environmental Law & Policy. (2012). 2012 Environmental Performance Index (EPI). Yale University. Retrieved from http://www.epi.yale.edu/epi2012/
 
منابع اینترنتی
25. سازمان حفاظت محیط‌زیست. (1403). درگاه ملی سازمان حفاظت محیط‌زیست ایران. بازیابی‌شده در 7 ژوئیه 2024، از https://www.doe.ir/portal
26. نسیم‌نیوز. (1403). گردوغبار و چالش‌های زیست‌محیطی در کرمانشاه. بازیابی‌شده در 7 ژوئیه 2024، از https://www.nasim.news/