جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

ارائه راهکارهایی برای طرح مسکن معاصر با الهام از شاخص‌های مسکن بومی، مطالعه‌ی موردی: مسکن روستایی در منطقه‌ی بلوچستان

نوع مقاله : مقاله علمی -پژوهشی کاربردی

نویسندگان
1 دکتری معماری. استادیار دانشکده هنر و معماری دانشگاه سیستان و بلوچستان. زاهدان، ایران
2 دکتری معماری اسلامی. استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
چکیده
هدف این تحقیق، بررسی و تحلیل شاخص‌های معماری بومی در این منطقه، برای تدوین راهکارهایی برای ارتقای کیفیت مسکن روستایی معاصر بلوچستان است. روش تحقیق، شامل مطالعات کتابخانه‌ای، تحلیل داده‌های پرسشنامه‌ای و مصاحبه‌های میدانی بوده است. برای تقرب به موضوع، مطالعات میدانی از دو دسته به صورت جداگانه، یکی، خبرگان و متخصصان معماری و دوم، افراد محلی به ویژه دانشجویان انجام گردید. به‌منظور توصیف داده‌ها از روش‌های آمار توصیفی شامل آمار‌های فراوانی، میانگین، انحراف معیار و ضرایب چولگی و کشیدگی و در بخش آمار استنباطی برای تجزیه و تحلیل مشاهدات و اطلاعات تحقیق آزمون‌‌های تی تک نمونه ای، رتبه بندی فریدمن با استفاده از نرم‌افزار تحلیل آماری SPSS و در سطح معناداری 05/0 انجام شده است. تجزیه و تحلیل یافته‌ها، برای بررسی صحت و سقم فرضیات پژوهش از اهمیت خاصی برخوردار است. با توجه به نظرسنجی های انجام شده می توان شاخصه های معماری بومی روستایی منطقه بلوچستان را هماهنگی و ارتباط مسکن بومی با طبیعت، احساس مالکیت دائم ساکنین مسکن بومی، وجود حریم و محرمیت در خانه و حرمت دادن به مهمان، سادگی خانه های بومی و سنتی و قابلیت امکان برگزاری مراسم مثل دید و بازدید اعیاد، عروسی، عزا بر شمرد که این شاخصه ها از اهمیت زیادی برخوردار هستند و می توانند در طراحی مسکن آینده این خطه مد نظر قرار گیرند. همچنین پاسخ دهندگان برای بهبود مسکن آینده این ناحیه توصیه هایی از قبیل زیربنای خانه افزایش یابد، خانه دارای باغچه و فضای سبز گردد، فضای داخلی خانه نسبت به خانه های گذشته پرنورتر شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Proposing Strategies for Contemporary Housing Design Inspired by Vernacular Housing Indicators — Case Study: Rural Housing in the Baluchestan Region

نویسندگان English

Karim i Bakhsh Torshab 1
Mohammad Ali Ghasri 2
1 1. Ph.D. in Architecture, Assistant Professor, Faculty of Art and Architecture, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
2 2. Ph.D. in Islamic Architecture, Assistant Professor, Faculty of Art and Architecture, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
چکیده English

The vernacular architecture of Iran—particularly in the Baluchestan region—has rarely been studied in depth, despite its unique characteristics. The aim of this research is to examine and analyze the indicators of vernacular architecture in this region to develop strategies for enhancing the quality of contemporary rural housing in Baluchestan. The methodology includes library research, questionnaire data analysis, and field interviews. Field studies were conducted in two separate groups: experts and architects, and local residents—especially university students. Descriptive statistics such as frequency, mean, standard deviation, skewness, and kurtosis were used to interpret the data. For inferential statistics and hypothesis testing, one-sample t-tests and Friedman ranking tests were conducted using SPSS software at a significance level of 0.05. The analysis of findings played a key role in validating the research hypotheses. According to survey results, the main characteristics of Baluchestan’s rural vernacular architecture include harmony with nature, residents’ sense of permanent ownership, privacy and segregation in the home, hospitality and guest respect, simplicity of traditional homes, and the ability to host social gatherings such as holiday visits, weddings, and funerals. These features are highly valued and can be considered in future housing designs for the region. Respondents also made several recommendations for improving future housing, including increasing the building area, incorporating gardens and green spaces, enhancing natural light inside the house compared to older homes, adding courtyards and water ponds, and enlarging guest rooms. These suggestions play a significant role in improving housing quality.

کلیدواژه‌ها English

Rural Housing
Baluchestan Region
Vernacular Housing
Contemporary Architecture
اسماعیل‌نژاد، م.، خسروی‌بنجار، م.، و خراشادی‌زاده، م. (1392). ارزیابی شاخص‌های آسایش دمایی و معماری همساز با اقلیم زاهدان. اولین همایش ملی معماری، مرمت، شهرسازی و محیط زیست پایدار، همدان.
اکرمی، غ. (1389). رازهای معماری روستایی. مسکن و محیط روستا، (131)، 2750.
اکرمی، غ.، و دامیار، س. (1396). رویکردی نو به معماری در رابطه‌ی ساختار آن با معماری پایدار. مسکن و محیط روستا، 22(1)، 2940.
افشاری، م.، و پوردیهیمی، ش. (1394). توالی معنا‌دار فعالیت‌ها در مسکن (نمونه موردی: ایل قشقایی). دوفصلنامه معماری ایرانی، مطالعات معماری ایران، (7)، 517.
الکساندر، ک. (1381). معماری و راز جاودانگی (م. قیومی بیدهندی، مترجم). تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
اویسی‌کیخا، ز.، کاوش، ح.، حیدری، ا.، و داوطلب، ج. (1399). گونه‌شناسی سازمان‌دهی فضایی مسکن بومی سیستان از نظر شکل‌گیری فضای باز و بسته. مسکن و محیط روستا، 39(171)، 6172.
ترشابی، ک.، اکرمی، غ.، و عینی‌فر، ع. (1400). انعطاف‌پذیری در مسکن بومی روستایی بلوچستان ایران. معماری اقلیم گرم و خشک، 9(13)، 103117.
جانب‌اللهی، م. (1375). مساکن بومی بلوچ. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، (43)، 92118.
حاجی‌ابراهیم زرگر، ا. (1390). درآمدی بر شناخت معماری روستایی ایران. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
حجت، ع. (1380). سنت و بدعت در آموزش معماری (پایان‌نامه دکتری معماری). دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.
دادگر، ف. (1396). نقش باد در شکل‌گیری شبکه معابر و فرم بنا از شمال تا جنوب سیستان و بلوچستان. همایش ملی بلوچستان ایران؛ معماری اقلیم گرم و خشک، (6)، 8198.
مقبلی، آ.، و شیرعلیان، ف. (1395). نقش‌مایه‌های به‌کاررفته در هنر سیستان و بلوچستان (مطالعه موردی: سفال، دست‌یافته‌ها، رودوزی‌ها و زیورآلات). مطالعات تطبیقی هنر، (11)، 8598.
ناری‌قمی، م.، و دامیار، س. (1391). رویکردها به معماری بومی در نظریه‌پردازان مدرن معماری. شهر و معماری بومی، (3)، 7995.
ولی‌بیگ، ن.، و رستگارژاله، س. (1397). مطالعه مقایسه‌ای مسکن بومی روستایی سیستانی و بلوچ از منظر بازشناسی کالبدی با رویکرد انسان‌شناسی فرهنگی. مسکن و محیط روستا.
Torshabi, K. B. (2023). The cultural capacities of indigenous housing: A case study of native housing in Central Baluchestan, Iran. Iranian Journal of Archaeological Studies, 13(2). https://doi.org/10.22111/IJAS.2023.45240.1265
Torshabi, K. B., & Hasanpur, M. (2024). Investigating the cultural ecosystem of the Sarhad area of Baluchestan based on housing indicators. Journal of Sistan and Baluchistan Studies, 4(2), 65–79. https://doi.org/10.22034/jsbs.2024.494363.1058