جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

نقش نظارت بر مصوبات دولت بر توسعه پایدار با تاکید بر اصول ۸۵ و ۱۳۸ قانون اساسی

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه حقوق عمومی ، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم
3 استادیار گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2025.465664.4115
چکیده
در بستر حقوق عمومی جمهوری اسلامی ایران، ضرورت حفظ سلسله‌مراتب هنجارهای حقوقی و تضمین مطابقت مصوبات اجرایی با قوانین مصوب مجلس، یکی از الزامات اساسی برای صیانت از حاکمیت قانون به شمار می‌رود. بر این اساس وظیفه نظارت بر مصوبات هیأت وزیران، مطابق با اصول ۸۵ و ۱۳۸ قانون اساسی، به رئیس مجلس شورای اسلامی محول گردیده است تا از طریق سازوکار هیأت بررسی و تطبیق مصوبات دولت، مانع از تثبیت مقررات مغایر با قوانین گردد. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از منابع اسنادی و کتابخانه‌ای، کوشیده است ضمن تبیین مبانی و معیارهای نظارت و فرآیند الغاء اثر، چالش‌ها و نقاط ضعف نظام اجرایی موجود را واکاوی نماید. پرسش محوری این است که مهم‌ترین عوامل موجه اعمال نظارت رئیس مجلس در الغاء اثر مصوبات هیأت دولت—به‌ویژه در موارد مغایرت این مصوبات با قوانین مصوب مجلس و یا تعارض نظر رئیس مجلس با تصمیمات مراجع نظارتی دیگر مانند دیوان عدالت اداری—کدام است و رویکردهای مطلوب برای مواجهه با این تعارضات و تضمین حاکمیت قانون چیست؟یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از مصوبات هیأت دولت به دلیل مغایرت‌های شکلی یا ماهوی و یا عدم رعایت الزامات مالی و قانونی، از سوی رئیس مجلس لغو یا ملغی‌الاثر می‌شوند. همچنین، ضعف در هماهنگی نهادی، تأخیرها و ابهامات حقوقی موجود کارآمدی فرآیند را محدود ساخته است. در نهایت، ضمن تأکید بر راهکارهایی چون شفاف‌سازی سازوکار نظارت، اعمال رویکردهای هوشمند فناورانه، و بازنگری مقررات آیین‌نامه‌ای، پیشنهاد می‌گردد فرآیند تطبیق و نظارت به شیوه‌ای یکپارچه، هوشمند و پیش‌دستانه تقویت گردد
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The role of monitoring government approvals on sustainable development with emphasis on principles 85 and 138 of the Constitution

نویسندگان English

Hassanali Shojaian 1
Seyed Ahmad Habibnezhad 2
Mehdi Shabannia Mansour 3
1 PhD student in Public Law, Faculty of Law, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Public Law, Farabi Faculty, University of Tehran, Qom
3 Assistant Professor, Department of Public Law, Faculty of Law, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Accordingly, the duty of supervising the decisions of the Council of Ministers, in accordance with principles 85 and 138 of the Constitution, has been assigned to the Speaker of the Islamic Consultative Assembly in order to prevent the consolidation of regulations contrary to the laws through the mechanism of the Board for Reviewing and Implementing Government Decisions. This research, with a descriptive-analytical approach and the use of documentary and library resources, has attempted to explain the principles and criteria of supervision and the process of annulment of the effect, as well as to examine the challenges and weaknesses of the existing executive system. The central question is what are the most important factors justifying the Speaker of the Parliament’s supervision in canceling the effect of government board resolutions—especially in cases where these resolutions conflict with laws passed by the Parliament or where the Speaker of the Parliament’s opinion conflicts with decisions of other supervisory authorities, such as the Administrative Court of Justice—and what are the desirable approaches to confronting these conflicts and ensuring the rule of law? The research findings show that a significant portion of government board resolutions are canceled or nullified by the Speaker of the Parliament due to formal or substantive discrepancies or failure to comply with financial and legal requirements. Also, weakness in institutional coordination, existing delays, and legal ambiguities have limited the efficiency of the process.

کلیدواژه‌ها English

Supervision
cancellation of effect
board for reviewing and implementing government decisions
principle of rule of law
  1. امامی، محمد؛ استوار سنگری، کورش، ۱۴۰۲، حقوق اداری، جلد دوم، چاپ هفتم، نشر میزان، تهران.
  2. پروین، منیره؛ پتفت، محمد، ۱۳۹۴، نظام حقوقی نظارت رئیس مجلس بر مصوبات دولت، انتشارات میزان، تهران.
  3. حبیب‌نژاد، سید احمد؛ و همکاران، ۱۴۰۱، نظارت پارلمانی، چاپ اول، انتشارات کتابخانه موزه و اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران.
  4. حسینی‌نژاد، حسین، ۱۳۹۸، چیستی حاکمیت قانون در نظام حقوقی اساسی ایران، چاپ اول، مؤسسه دنیای حقوق، تهران.
  5. کدخدایی، عباس؛ رحمانی‌نژاد، امیر، ۱۳۹۶، شرح جامع نظارت تطبیقی مجلس، چاپ اول، انتشارات میزان، تهران.
  6. گرجی ازندریانی، سید یوسف؛ رضایی، محمدرضا، ۱۳۹۳، تحلیل تطبیقی کارکرد نظارتی مصوبات هیأت دولت، چاپ اول، انتشارات پژوهش حقوق عمومی، تهران.
  7. گرجی ازندریانی، سیدیحیی؛ رضایی، محمدرضا، ۱۳۹۳، نظارت رئیس مجلس شورای اسلامی بر مصوبات دولت، انتشارات مجلس، تهران.
  8. ویژه، محمدرضا، ۱۳۹۶، مبانی نظری و ساختار دولت حقوقی، چاپ دوم، تهران: جنگل، جاودانه.
  9. مقالات:
  10. بالوی، محسن؛ سعید، سعید، ۱۳۹۵، «نقد فقدان شفافیت در ارسال مصوبات دولت به مجلس»، مجله دیدگاه‌های نوین حقوق عمومی، شماره ۴.
  11. پروین، خیراله؛ پتفت، آرین، ۱۳۹۴، «حدود نظارت تقنینی بر مصوبات هیئت وزیران با تأکید بر اصول ۸۵ و ۱۳۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات حقوق عمومی، دوره ۴۵، شماره ۱.
  12. دادوند، مهسا؛ اولیا، بهرام، ۱۴۰۱، «نقد آثار حقوقی ابطال مصوبات مغایر در رویه هیأت تطبیق»، فصلنامه پژوهش‌های حقوق عمومی، دوره ۸، شماره ۲.
  13. درویشی، امیرحسین؛ کاظم‌زاده نظری، مجتبی، ۱۳۹۷، «بررسی تأثیر زمان‌بندی اعمال نظارت رئیس مجلس بر حقوق مکتسبه اشخاص»، دوفصلنامه پژوهش‌های نوین حقوق اداری، دوره ۵، شماره ۱.
  14. راجی، حسن؛ برومند، سروش، ۱۳۹۲، «تحلیل نظرات تفسیری شورای نگهبان درباره آیین‌نامه‌های دولت»، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، شماره ۱۲.
  15. طباطبائی مؤتمنی، محمدحسین، ۱۴۰۲، «تحلیل تطبیقی شفافیت فرآیند بررسی مصوبات دولت»، فصلنامه دیدگاه‌های نوین حقوق اداری، شماره ۷.
  16. فتا‌حی زفرقندی، علی؛ قنواتی، مسعود؛ عزیزی، صادق، ۱۴۰۱، «بررسی اثر الزام به تعیین محل تأمین اعتبار مالی در مصوبات دولت»، فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی ایران، دوره ۱۹، شماره ۲، صص ۴۰۴-۴۲۰.
  17. گرجی ازندریانی، علی‌اکبر؛ رضایی، مرتضی، ۱۳۹۳، «حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه‌گانه در جمهوری اسلامی ایران»، حقوقی دادگستری، شماره ۸۵.
  18. گرجی ازندریانی، سید یحیی؛ رضایی، محمدرضا، ۱۳۹۳، «تحلیل تطبیقی کارکرد نظارتی مصوبات هیأت دولت»، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، دوره ۱۵، شماره ۱.
  19. هداوند، مهدی؛ مشهدی، محمد، ۱۳۹۵، «شیوه‌نامه تدوین مقررات مصوبات دولت: آسیب‌شناسی تشریفات قانونی»، فصلنامه حقوق اداری، دوره ۴، شماره ۲.
  20. ویژه، محمدرضا، ۱۳۹۶، «حدود و آثار نظارت رئیس مجلس بر مصوبات دولت»، دوفصلنامه پژوهش‌های حقوق و سیاست عمومی، شماره ۱۵، پاییز و زمستان ۱۳۹۶.
  21. حبیب‌نژاد، سید احمد؛ قاسمی، حسین، ۱۴۰۳، «تحلیف مقامات سیاسی از منظر حقوق عمومی ایران»، فصلنامه دانش حقوق عمومی، شماره ۳.
  22. Finer, Herman, 1997, The Theory and Practice of Modern Government, Methuen & Co., London.
  23. Frick, Martin, 2010, Principles of Good Administration and Administrative Law, Springer, Berlin.
  24. Rawls, John, 2005, A Theory of Justice: Original Edition, Harvard University Press, Cambridge.
  25. Vizheh, Mohammadreza, 2017, Oversight of Administrative Regulations in Iran, Mizan Publications, Tehran.
  26. Articles
  27. Finer, Herman, 1997, The Theory and Practice of Modern Government, Methuen & Co., London.
  28. Frick, Martin, 2010, Principles of Good Administration and Administrative Law, Springer, Berlin.
  29. Rawls, John, 2005, A Theory of Justice: Original Edition, Harvard University Press, Cambridge.
  30. Vizheh, Mohammadreza, 2017, Oversight of Administrative Regulations in Iran, Mizan Publications, Tehran.