جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

کارکردهای فرهنگی ملی و مذهبی وقف درکرمان در دوران صفویه

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری،گروه تاریخ تمدن ملل اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بافت، کرمان، ایران
2 استادیار تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بافت، کرمان، ایران
3 استادیار، گروه تاریخ، واحد بافت، دانشگاه آراد اسلامی، بافت، ایران
چکیده
وقف با انگیزه‌ی نیکوکاری سابقه‌ی طولانی در تاریخ ایران دارد و نهاد وقف منشأ خدمات مذهبی، علمی و فرهنگی گردیده است. کرمان نیز از قدیم‌الایام به عنوان کانون سیاسی، علمی و فرهنگی در جنوب شرق ایران مطرح بوده و به همین دلیل توجه به امر تعلیم و تربیت و ایجاد مراکز آموزشی مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش به بررسی کارکردهای فرهنگی ملی و مذهبی وقف درکرمان در دوران صفویه می‌پردازد. اهداف تحقیق شامل شناخت نقش وقف در تأسیس مراکز علمی و تعلیم و تربیت، و سمت‌و‌سو دادن به امور مذهبی و فرهنگی جامعه می‌شود. فرضیه های تحقیق به بررسی تأثیر وقف بر توسعه آموزشی و هدایت اندیشه حاکم را تأیید می‌کنند. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و داده‌ها از منابع اسنادی مانند وقف‌نامه‌ها، اسناد تاریخی و آثار معماری کرمان استخراج شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد وقف با تأمین منابع پایدار برای زیرساخت‌های شهری، آموزشی و مذهبی، به توسعه اقتصادی، کاهش نابرابری‌ها، ترویج تشیع و تقویت هویت فرهنگی کمک کرده و به پایداری تمدن اسلامی در کرمان منجر شده است. این نهاد نه تنها ابزاری برای رفاه عمومی بلکه عامل کلیدی در انسجام اجتماعی و فرهنگی بوده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

National and religious cultural functions of endowments in Kerman during the Safavid era

نویسندگان English

Jalaluddin Shamsuddin Nejad 1
Iraj Jalali 2
Ebrahim Khorasani Parizi 3
1 PhD student, Department of History of Civilization of Islamic Nations, Islamic Azad University, Baft Branch, Kerman, Iran
2 Assistant Professor of Iranian History, Islamic Period, Islamic Azad University, Baft Branch, Kerman, Iran
3 Assistant Professor, Department of History, Baft Branch, Islamic Azad University, Baft, Iran
چکیده English

Endowment with charitable motives has a long history in Iranian history, and the endowment institution has become the source of religious, scientific, and cultural services. Kerman has also been considered a political, scientific, and cultural center in southeastern Iran since ancient times, and for this reason, attention has been paid to education and the establishment of educational centers. This research examines the national and religious cultural functions of endowment in Kerman during the Safavid era. The objectives of the research include understanding the role of endowment in establishing scientific and educational centers, and directing the religious and cultural affairs of the society. The research hypotheses confirm the study of the impact of endowment on educational development and guiding the ruling thought. The research method is descriptive-analytical, and data were extracted from documentary sources such as endowment letters, historical documents, and architectural works of Kerman. The findings show that endowment has contributed to economic development, reduced inequalities, promoted Shiism, and strengthened cultural identity by providing sustainable resources for urban, educational, and religious infrastructures, and has led to the sustainability of Islamic civilization in Kerman. This institution has been not only a tool for public welfare but also a key factor in social and cultural cohesion.

کلیدواژه‌ها English

Waqf
Safavid
Kerman
Islamic civilization
cultural development
احمدی، مسلم، عابدی، عباس. 1398. وقف و توسعه مراکز علمی؛ بازشناسی نقش وجایگاه وقف در نظام علمی ایران عصرصفویه. اولین همایش ملی کارکرد وقف در توسعه انسانی با تاکید بر وقف علمی.ص70
اسدپور، حمید ، ولی عرب، مسعود ، قنبری مرداسی، جمیله ، زاهد زاده، سعید . 1396. سنت نبوی وقف و جایگاه آن در حیات اجتماعی شوشتر از عهد صفوی تا قاجاریه. پژوهش های تاریخی، اجتماعی و سیاسی ص26.
اکبرپوراسکلکی، امیرحسین، پاک‌نهاد، عباس . 1400. اهمیت تعاون در اقتصاد ایران با نگاهی به سایر کشورهای اسلامی. گنجور.ص100
امیدیانی، حسین. 1384. نقش وقف در فرآیند توسعه. اسوه.ص12
باغستانی کوزه گر، محمد. 1402. نقش کنش گری های اقتصادی زنان در تاریخ ایران و جهان اسلام بر توسعه پایدار شهری (موردپژوهی: موقوفات زنان). نشریه الهیات شهر 2. 101-126.
پورصفرعلی‌صیقلانی، فخرالدین . 1395. نقش پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) در گسترش وقف از منظر متون دینی. قدس.ص116
پیربابائی، محمدتقی ، ایرانشاهی، رحیم . 1399. واکاوی نقش فرهنگ وقف در تکوین ارسن های شهری بر اساس نظریه ساخت یابی. نشریه فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی 2. 17-36.
‌چلبی، اولیاء ، قادری‌نهاد، علی ایلچی‌بی. 1399. ایران عصر صفوی در سیاحتنامه اولیاء چلبی (سفر سوم چلبی به ایران دوره صفوی 1065ق. / 1655م). یاس بخشایش.ص54
خلیلی، مهدی. 1399. وقف، به وقت امروز (جامعه‌شناسی تغییرات اجتماعی وقف). آفرینندگان
رجبی مندی، جواد،  خسروی، حسین، اسلامی،  سهراب. 2022. مقایسه ویژگی های مجتمع های وقفی آموزشی در دوره ایلخانیان و تیموریان ایران.ص62 ..
رنجبر، محمدعلی، شهریاری، بهمن. 1398. وقف بر صوفیه در دوره ایلخانی رابطه گرایش های دینی ایلخانان ایران با کاهش و افزایش وقف بر صوفیه (736- 656 ق). پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی . 81-106.
زارعی، علی، فرزین، سامان ،کمالی زاد، ژاله ، جویره، عطیه. 1399. توسعه حیات شهری اصفهان در دوره شاه سلطان حسین صفوی و تاثیرات سنت وقف بر آن. جامعه شناسی تاریخی 2. 243-278.
سلطانیان، ابوطالب، رحیمی، پریسا . 1402. بررسی اوضاع وقف از دیدگاه سفرنامه های دوره صفوی. هفتمین همایش بین المللی مطالعات دینی، علوم انسانی و اخلاق زیستی در جهان اسلام.ص67
شهیدی‌پور، محمدرضا. 1400. مبانی وقف و ابتدا. مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص).ص20
صفت‌گل، منصور . 1389. ساختار نهاد و اندیشه‌های دینی در ایران عصر صفوی (تاریخ تحولات دینی ایران در سده‌های ...). موسسه ‌خدمات ‌فرهنگی ‌رسا.ص60
ظهوریان، یوسف، اسدبیگی، اردشیر، دلبری، شهربانو، روحی. علیرضا ،2022. ویژگی های مراکز آموزشی شیعه در عصر تیموریان و صفویان : نگاهی تطبیقی تاریخی، 2146-2146.
کاتوزیان، ناصر . 1379. تحوّل نهاد وقف و دور نمای آینده آن. نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 48(0)، تابستان 1379.ص50
مومنی‌کرمانی، ملامحمد ، باستانی‌پاریزی، محمدابراهیم. 1384. صحیفه الارشاد (تاریخ افشار کرمان - پایان کار صفویه). نشر علم.ص17
یوسف‌جمالی، محمدکریم . 1385. تاریخ تحولات ایران عصر صفوی (از شیخ صفی تا شاه عباس اول). دانشگاه آزاد اسلامی (نجف آباد).ص42