جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

نقش زندان‌ها در ایجاد نظم و امنیت قلمرو جغرافیایی در عصر اول و دوم عباسی

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
گروه تاریخ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2025.312974.3385
چکیده
از زندان یکی ازسخت‌ترین مجازات‌هایی بود که درعصراول و دوم عباسی برای مخالفان از هر گونه و گروهی در نظر گرفته می شد. گروه‌های سیاسی، عقیدتی، کارگزاران حکومتی، شورشیان و سایر گروه های اجتماعی واعضای خاندان عباسی که به دلیل عدم همراهی با خلیفه ویا آنانکه نسبت به منصب خلافت چشم طمع داشتند در زمره مخالفان حکومت قلمداد می شدند ومورد خشم خلیفه قرارمی گرفته، دستگیر، زندانی، شکنجه و بسیاری هم به قتل می رسیدند . این مقاله از میان گروه های مخالف مذکور در صدد است تا به زندانیان از خاندان عباسی بپردازد ومعلوم سازد که این زندانیان چه کسانی بوده، چه مجازات هایی در مورد آنان اعمال گردید ورفتار با این زندانیان چه تناسبی با فتاوی فقهای مذاهب مختلف اسلامی داشت. این پژوهش به شیوه توصیفی_تحلیلی و به صورت کتابخانه ای با استفاده از منابع معتبر تاریخی انجام شده است. یافته های این مقاله نشان می دهد که زندانیان از خاندان عباسی دو گروه بودند: نزدیکان خلیفه و خلفای معزول. دلیل اصلی زندانی شدن افراد طمع نسبت به منصب خلافت، مخالفت با موضوع ولایتعهدی، دخالت فرمانده‌هان ترک و توطئه وزیران بود. این زندانیان پس از دستگیری و زندانی شدن، بدون رعایت حقوق انسانی آن ها شکنجه شده و بعضاً به قتل می رسیدند. رفتار حکومت با زندانیان هیچگونه تناسبی با فتاوی فقهای مذاهب مختلف اسلامی نداشت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The role of prisons in creating order and security in the geographical territory in the first and second Abbasid eras

نویسندگان English

Noorali Ahmadi Falehi
Younes Farahmand
Fahimeh Mokhbar Dezfuli
Department of History, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Imprisonment was one of the harshest punishments that was considered for opponents of any kind and group in the first and second Abbasid eras. Political, ideological groups, government officials, rebels and other social groups and members of the Abbasid dynasty who were considered opponents of the government due to their lack of support for the caliph or those who coveted the position of caliphate were arrested, imprisoned, tortured and many were killed. Among the aforementioned opposition groups, this article seeks to address the prisoners of the Abbasid dynasty and to find out who these prisoners were, what punishments were imposed on them and how the treatment of these prisoners was in line with the fatwas of jurists of different Islamic schools. This research was conducted in a descriptive-analytical manner and in a library format using reliable historical sources. The findings of this article show that the prisoners of the Abbasid dynasty were of two groups: the relatives of the caliph and the deposed caliphs. The main reason for the imprisonment of those who were greedy for the position of caliphate, opposed the issue of succession, the interference of Turkish commanders and the conspiracy of ministers. After being arrested and imprisoned, these prisoners were tortured and sometimes killed without respecting their human rights. The government's treatment of the prisoners was not in any way proportional to the fatwas of jurists of different Islamic schools.

کلیدواژه‌ها English

Prison
punishment
relatives of the caliphs
deposed caliphs
geographical territory
ابن اثیر، علی بن محمد الشیبانی(1965)،الکامل فی التّاریخ،تحقیق کارلوس جوهانز، بیروت، دارصادر
ابن الجوزی، ابوالفرج عبدالرحمن‏بن‏علی (1992م)، المنتظم فی تاریخ الملوک والامم، تحقیق محمدعبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، داراکتب العلمیة
ابن حبیب، محمدبن حبیب (بی‌تا)، اسماء المغتالین مِن الاشراف فی الجاهلیة والاسلام، تحقیق عبداسلام هارون، قاهرة، مکتبة الخانجی، مطبعة لجنة التّألیف والنّشر
.ابن طباطبا، محمد بن علی معروف به ابن طقطقی(1966)، الفخری فی الآداب السّلطانیة و الدّول الاسلامیة، بیروت، دارصار
ابن عابدین، محمدامین بن عمر (1979)، حاشیة رد المختار علی الدّر المختار، شرح و تنویر الابصار فی‏الفقه علی مذهب الامام ابی حنیفة النعمان، بیروت، دارالفکر
ابن قتیبة، ابومحمد عبداللة بن مسلم (1949م)، المعارف، تحقیق ثروت عکاشة، القاهرة، دارالمعارف
ابن قدامة، عبدالله بن احمدبن محمد (1283ه. ق)، المغنی فی الفقه، مکتبة الرّیاض الحدیثة.
ابوالفدا، عمادالدین اسماعیل (بی‌تا)، المختصر فی اخبار البشر، به کوشش محمد عبداللّطیف الخطیب، مصر، المطبعة الحسینیة.
ابویوسف، یعقوب بن ابراهیم (بی‌تا)، الخراج، بیروت، دارالمعرفة.
الازدی، یزیدبن محمد(1967م)، تاریخ الموصل، تحقیق علی حبیبة، به کوشش محمد توفیق عویضة، قاهرة، مؤسسة دارالتّحریر للطّبع والنّشر.
البلاذری، احمد بن یحیی (1978م)، انساب الاشراف (القسم الثالث)، تحقیق عبدالعزیز الدّوری، بیروت، دار فرانتس اشتاینر.
البلاذری، احمد بن یحیی (1979م)، انساب الاشراف (القسم الرابع)، تحقیق احسان عباس، بیروت، دار فرانتس اشتاینر
التنوخی، المحسن بن علی (1978م)، الفرج بعدالشّدة، تحقیق عبود الشّالجی، بیروت، دارصار
التنوخی، المحسن بن علی (1971م)، نشوار المحاضرة و اخبار المذاکرة، تحقیق عبور الشّالجی، بی‏جا.
التّمیمی، ایمن سلیمان خالد(1997)، السّجون فی العصر العباسی، الجامعة الاردنیة
الجاحظ، عمرو بن بحر (1938م)، البیان و التّبیین، تحقیق عبدالسّلام هارون، دار الجیل، دار الفکر، بیروت
الجهشیاری، محمد بن عبدوس (1988م)، الوزراء و الکتّاب، تحقیق حسن الزّین، بیروت، دارالفکر الحدیث
الخطیب البغدادی، احمدبن علی (بی‌تا)، تاریخ بغداد، بیروت، دارالکتاب العربی
خلیفة بن خیاط (1977م)، تاریخ خلیفة بن خیاط، تحقیق اکرم ضیاء العمری، جامعة بغداد دارالقلم، دمشق، مؤسسة الرسالة
الدّوری، عبدالعزیز (1988م)، العصر العباسی الاول، بیروت، دارطلیعة.
دینوری، ابوحنیفة احمدبن داود (1960م)، الاخبار الطّوال، تحقیق عبدالمنعم عامر و جمال الدّین الشّیال، القاهرة، داراحیاء الکتب العربیة عیسی بن الحلبی
ذهبی، محمد بن احمد (1985م)، سیر اعلام النّبلاء، بیروت، مؤسسة الرّسالة
ذهبی، محمدبن احمد (1992م)، تاریخ اسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، تحقیق عمر عبدالسّلام التّدمری، بیروت، دارالکتاب العربی.
السّیوطی، جلال الدّین عبدالرّحمن (1969م)، تاریخ الخلفاء، تحقیق محمد محیی الدّین عبدالحمید، القاهرة، مطبعة الفجالة.
الصّابی، ابوالحسن هلال بن المحسن (1958م)، الوزراء او تحفة الامراء فی تاریخ الوزراء، تحقیق عبدالسّتار احمد فراج، دار احیاء الکتب العربیة، مطبعة عیسی البابی الحلبی.
الصّولی، ابوبکر محمدبن یحیی (1979م)، اشعار اولاد الخلفاء و اخبارهم، تحقیق جی هیورث، بیروت، دارالمسیرة.
طبری، محمدبن جریر (1967م)، تاریخ الرّسل و الملوک، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، القاهرة، دارالمعارف.
طبری، محمدبن جریر (1375ش) تاریخ الرّسل و الملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج 14، تهران، انتشارات اساطیر
عُریب، ابن سعید القرطبی (بی‌تا)، صلة تاریخ الطّبری، بی‏جا، دارصادر المعارف.
ماوردی، علی بن محمد بن محمدالبصری(1983)، نصیحة الملوک، تحقیق خضر محمد خضر، الکویت، مکتبة الفلاح.
مجهول، العیون والحدائق فی اخبار الحقائق 1972، ج 4، تحقیق عمرالسّعیدی، دمشق، المعهد الفرنسی للّدراسات العربیة.
مجهول، الامامة و السّیاسة(بی‌تا)، تحقیق طه الزّینی، نجف، دار الاندلس.
المسعودی، علی بن الحسین (1938م)، التّنبیه والاشراف، تحقیق عبدالله صادق، القاهرة، دارالصّاوی للطبع.
المسعودی، علی بن الحسین (1979م)، مروج الذّهب و معادن الجواهر، بیروت، نشرالجامعة اللّبنانیة.
مسکویه، ابوعلی احمدبن محمد (بی‌تا)، تجارب الامم، چهار جلدی، القاهرة، دارالکتاب الاسلامی.
المقدسی، مطهربن طاهر (بی‌تا)، البدء و التّاریخ، پورت سعید مصر، الثقافة الدینیة.
یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب (بی‌تا)، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر.
یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب (1985م)، مشاکلة النّاس لزمانهم، تحقیق ویلیام میلوارد، بیروت، دارالکتاب الجدید.