جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

نقش گفتمان مقاومت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران (با تأکید بر راهبرد عملیاتی شهید سلیمانی در منطقه غرب آسیا)

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل، واحد رفسنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، رفسنجان، ایران.
2 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد رفسنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، رفسنجان ، ایران.
3 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد رفسنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، رفسنجان، ایران.
10.22034/jgeoq.2026.566177.4390
چکیده
گفتمان مقاومت به‌عنوان یکی از بنیانی‌ترین مؤلفه‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، بر عدالت‌خواهی، سلطه‌ستیزی و پاسداری از امنیت جمعی امت اسلامی استوار است. این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی، به بررسی نقش این گفتمان در جهت‌گیری‌های منطقه‌ای ایران در غرب آسیا می‌پردازد و راهبردهای شهید حاج قاسم سلیمانی را به‌عنوان تجسم عینی و عملیاتی این گفتمان تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در اندیشه رهبر معظم انقلاب، مقاومت نه یک راهبرد مقطعی، بلکه یک «اصل پایدار» و ستون هویتی سیاست خارجی ایران است؛ اصلی که در عملِ میدانی و دیپلماسی شبکه‌ای شهید سلیمانی به اوج کارآمدی رسیده و توانسته است محور مقاومت را به یک منظومه منسجم و اثرگذار منطقه‌ای بدل سازد. نقش وی در شکست تروریسم تکفیری، تعمیق عمق راهبردی ایران و تثبیت نظم جدید امنیتی غرب آسیا، مؤید قدرت نرم و هویتی این گفتمان است. این نتایج در چارچوب نظریۀ سازه‌انگاری قابل تبیین است؛ زیرا سیاست خارجی ایران بر ارزش‌ها و هویت شیعی–اسلامی استوار بوده و کنش آن در برابر هویت سلطه‌محور غرب معنا می‌یابد. بر این اساس، گفتمان مقاومت نه‌فقط یک راهبرد سیاسی، بلکه یک الگوی هویتی و تمدنی است که مسیر سیاست خارجی ایران را در غرب آسیا تعیین و تثبیت کرده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Resistance Discourse in the Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran (With Emphasis on Martyr Soleimani's Operational Strategy in the West Asian Region)

نویسندگان English

Ebrahim Salari 1
Ali Bagherizadeh 2
Ebrahim Anoosheh 3
1 PhD student in International Relations, Rafsanjan Branch, Islamic Azad University, Rafsanjan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Political Science, Rafsanjan Branch, Islamic Azad University, Rafsanjan, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Political Science, Rafsanjan Branch, Islamic Azad University, Rafsanjan, Iran.
چکیده English

The discourse of resistance, as one of the most fundamental components of the foreign policy of the Islamic Republic of Iran, is based on seeking justice, anti-hegemony, and safeguarding the collective security of the Islamic nation. This study, with a descriptive-analytical approach, examines the role of this discourse in Iran's regional orientations in West Asia and analyzes the strategies of Martyr Hajj Qassem Soleimani as an objective and operational embodiment of this discourse. The findings show that in the thought of the Supreme Leader of the Revolution, resistance is not a sectional strategy, but a "permanent principle" and the identity pillar of Iran's foreign policy; a principle that has reached the peak of effectiveness in the field practice and network diplomacy of Martyr Soleimani and has been able to transform the axis of resistance into a coherent and effective regional system. His role in defeating Takfiri terrorism, deepening Iran's strategic depth, and establishing the new security order in West Asia confirms the soft power and identity of this discourse. These results can be explained within the framework of structuralist theory; Because Iran's foreign policy is based on Shiite-Islamic values ​​and identity, and its action makes sense against the hegemonic identity of the West. Accordingly, the discourse of resistance is not only a political strategy, but also an identity and civilizational model that has determined and established the path of Iran's foreign policy in West Asia.

کلیدواژه‌ها English

Resistance discourse
Iranian foreign policy
West Asia
Martyr Hajj Qassem Soleimani
structuralism
ابراهیمی شهروز و ستوده علی اصغر (۱۳۹۱). امکان سنجی الگو دهی انقلاب اسلامی ایران بر جنبش های دینی- مردمی اخیر در خاورمیانه فصلنامه علمی پژوهی مطالعات انقلاب اسلامی سال ،نهم شماره ۲۸ صفحات ۱۲۶-۱۱۱
ابن ابی الحدید، عزالدین ابوحامد، شرح نهج البلاغه، مصحح: من ابوالفضل ابراهیم، قمکتابخانه عمومی آیت الله مرعشی نجفی، ۱۳۷۷
ابو مخلف کوفی لوط بن یحیى وقعة الطف، مدرسین، ۱۴۱۷ ق.مصحح: محمدهادی یوسفی غروی، قم، جامعه
ابوالحسن شیرازی، حبیب اله و رضا پارسه (۱۳۹۳). ائتلاف سه گانه ایران، سوریه و حزب الله وتأثیر آن بر منافع آمریکا در خاورمیانه. فصلنامه علمی پژوهشی سیاست جهانی. دوره ۳، ش اول ش الف بهار، صص.73-114
ابوالفتحی، محمد؛ نوری، مختار (۱۳۹۲) تحولات انقلابی در خاورمیانه و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، دو فصلنامه مطالعات بیداری اسلامی
احدی، محمد و بوالحسنی، خسرو و قاصدنظامیان، جواد(1402). منافع ملی جمهوری اسلامی ایران متاثر از سیاست خارجی ترکیه، فصلنامه راهبرد سیاسی، دوره: 7، شماره: 2.
اخوان کاظمی، بهرام (۱۳۹۱) نقد و ارزیابی تحلیل گفتمانی لاکلا و کاربرد آن در سیاست، سیاست، شماره ٢٤
ادیب زاده ،مجید ،۱۳۸۷ ،زبان گفتمان و سیاست خارجی، تهران: نشر اختران.
استوکر، گری و مارش، دیوید (۱۳۸۴) روش و نظریه در علوم سیاسی، مترجم امیرمحمدحاجی‌یوسفی، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی
اسدی، ناصر .(۱۳۹۰) دیپلماسی اجبار بررسی مقایسه‌ای سیاست ایالات متحده در قبال عراق، لیبی و ایران تهران دانشگاه امام صادق (ع)
اشرف نظری، علی ؛ صحرایی، علیرضا (1394). هستی شناسی رهیافت سازه انگاری و بازخوانی چشم اندازهای تحلیلی آن: دیرینه شناسی مناظره های فکری، روش شناسی علوم انسانی، شماره 83، ص 63-92.
اشیری، سعید (۱۳۹۷) گفتمان فرهنگ ساز در اندیشه آیت الله خامنه ای ،کرمان ،انتشارات: دانشگاه شهید باهنر.
اکبری، حسین (۱۳۹۶). تقابل گفتمان مقاومت و گفتمان نظام سلطه. تهران: دانشگاه جامع امام وحسین (ع).
امام خمینی، روح ا الله ۱۳۹۳ ، صحیفه نور،مجلدات، تهران، نشر معراج
امیری، سروش (۱۳۹۷) «نسبت دگرگونی‌های منطقه غرب آسیا با امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان ،اسلام شماره ۲۷، تابستان، صص۱۲۰-۹۵
امیری، سروش؛ کیانی، جواد (1398)؛ گفتمان مقاومت شهید قاسم سلیمانی و روابط بین‌الملل؛ فصل‌نامه علمی مطالعات دفاع مقدس؛ دوره 5 شماره 2 شماره پیاپی 18؛ صفحه22- 1
امیری، سروش؛ کیانی، جواد (1399). گفتمان مقاومت شهید قاسم سلیمانی در دیپلماسی و روابط بین‌الملل، فصلنامه مطالعات دفاع مقدس، شماره 2، ص 9-30.
ایوانز ، گراهام و جفری نونام(1381)، فرهنگ روابط بین الملل ترجمه حمیرا مشیر زاده و حسین شریفی، تهران: نشر میزان
آدمی، علی ؛ کشاورز مقدم، الهام(1394). جایگاه مجموعه امنیتی محور مقاومت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات سیاسی جهان اسلام، شماره 14، ص 1-20.
بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با کارگزاران حج،همراهی می۱۳۹۳/۶/۱۶.
بیانات مقام معظم رهبری در سالگرد شهادت شهید قاسم سلیمانی، ۱۳۹۹/۹/۲۶ Farsi.khamenei.ir.
بیانات مقام معظم رهبری قابل دسترسی در http://farsi.khamenei.ir
بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با خانواده شهید سلیمانی و دست اندرکاران برگزاری اولین سالگرد شهید حسینه امام خمینی(ره) ۱۶ آذر ماه ۱۳۹۹
پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله سید على خامنه ای (۱۳۷۸/۴/۲۷) بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در روز نیمه شعبان»، قابل دسترسی در farsi. Khmenei.ir
باقری دولت آبادی، علی ؛ شفیعی سیف آبادی، محسن (1399). بررسی تاکتیک‌های جنگ روانی امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران پس از ترور سردار شهید قاسم سلیمانی، سیاست دفاعی، شماره 110، ص 149-175.
باقری شهلا و علی ،احمدی، محمود (۱۳۹۸) گفتمان مقاومت و تأثیر آن بر نوع دوستی و ایثارگری اجتماعی، همایش منطقه ای پژوهش‌های کاربردی در علوم انسانی و علوم اسلامی
برنز، اریک (۱۳۷۳) میشل فوکو ترجمه بابک ،احمدی چاپ اول تهران کهکشان
بسامی، مسعود ؛ شهبازی، زهرا(1401). تروریسم دولتی در حقوق بین الملل؛ با نگاهی بر ترور سردار قاسم سلیمانی، جامعه شناسی سیاسی ایران، شماره 27.
بشیر حسن (۱۳۸۵) تحلیل گفتمان دریچه ای بر کشف ناگفته ها :تهران: دانشگاه امام صادق(ع)
بشیریه، حسین (۱۳۷۸). دولت و جامعه مدنی گفتمانهای جامعه شناسی سیاسی)، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
بهادرخانی، محمدرضا ؛ موسوی، سیدمحمدرضا ؛ چهرآزاد، سعید (1398). مقایسه سیاست خارجی عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران در منطقه خاورمیانه، دانش تفسیر سیاسی، شماره 1، ص 35-70.
پوراحمدی، حسین و اسعدی، بهروز(1403).اقتصاد سیاسی جهانی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، 
پوراحمدی، حسین و بازوبندی، علی اکبر(1401). استعاره بازی دوسطحی: چارچوبی برای تحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه سیاست متعالیه، دوره: 10، شماره: 36.
پورحسن، ناصر؛ رکابیان، رشید (1400)؛ گفتمان مقاومت  و گام دوم انقلاب اسلامی؛ فصل‌نامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی؛ دوره 10 شماره 4 شماره پیاپی 39؛ صفحه 27-1
تاجیک محمدرضا (۱۳۸۳) گفتمان پادگفتمان و سیاست تهران، مؤسسه توسعه علوم انسانی.
تاجیک، محمدرضا (۱۳۸۲) ، تجربه بازی سیاسی ایرانیان، تهران، نی
ترکی، هادی (1397). اهداف منطقه‌ای عربستان با توجه به تحولات یمن، جریان شناسی دینی معرفتی در عرصه بین الملل، شماره 22، ص 7-34.
توحیدفام محمد (۱۳۸۱) رویکردهای تحول مفاهیم سیاسی مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران شماره ۵۷
جعفریان ،رسول ۱۳۸۰ جریان ها و سازمان های مذهبی سیاسی ایران (۱۳۵۷-۱۳۲۰)، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
جکسون، رابرت؛ سورنسون، گئویک (2005). درآمدی بر روابط بین الملل ترجمه دکتر مهدی ذاکریان، احمد تقی زاده و حسن سعید کلاهی (1396). تهران: نشر میزان
جهان‌آرا، حمید (1397). بررسی سیاست‌های امنیتی ج. ا. ایران در خلیج فارس، پژوهش ملل، شماره 32، ص 45-65.
جهانگیری، سعید ؛ نجفی قباق تپه، علی (1400). بررسی نقش شهید حاج قاسم سلیمانی در نبردهای جبهه مقاومت در مبارزه با استکبار جهانی از منظر حقوق بشر دوستانه، فقه، حقوق و علوم جزا، شماره 22، ص 1-
چامسکی نوام .(۱۳۸۵) آمریکا فقط فقط صدای خود را در خاورمیانه می.شنود روزنامه ،اطلاعات، شماره ۲۳۷۱۳ . سه شنبه هفتم شهریور ۱۳۸۵ صفحه روابط بین الملل.
حاجی یوسفی، امیر محمد (۱۳۸۷) سیاست خارجی ج.ا.ایران در پرتو تحولات منطقه ای، :تهران وزارت امور خارجه
حافظ نیا، محمدرضا (۱۳۹٦) اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک مشهد پاپلی
حسنوند، امین و امیری، سید محمد،1401،مقایسه ابعاد حقوقی سیاست خارجی جرج بوش و باراک اوباما در قبال جمهوری اسلامی ایران،نهمین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم انسانی ، مدیریت و کارافرینی ایران،تهران.
حسینی زاده سید محمد علی ۱۳۸۶ اسلام سیاسی در ایران قم دانشگاه مفید.
حسینی زاده، محمدعلی(۱۳۸۹)، اسلام سیاسی در ایران، قم، انتشارات دانشگاه مفید..
حسینی مختار (۱۳۸۱). مصر. تهران: ابرار معاصر.
حسینی، سیدمجتبی؛ عامری گلستانی، حامد؛ یوسفی، بهرام؛ اکبرزاده، فریدون (1402)؛ ضرورت شکل گیری گفتمان مقاومت در راه نیل به تمدن اسلامی ازدیدگاه آیت الله خامنه ای(مدظله العالی)؛ فصل نامه علمی مطالعات قدرت نرم؛ دوره 13 شماره 1 شماره پیاپی 32؛ صفحه 23- 1
حمدی، نیلوفر و احمدی، حسین و میرترابی، سعید(1400). بررسی سیاست خارجی ترکیه و تهدیدات امنیتی آن برای جمهوری اسلامی ایران ( از سال ۲۰۰۲ تا سال ۲۰۱۳ )، مجله پژوهشهای سیاسی و بین المللی، دوره: 12، شماره: 48.
حیدری فر، مجید، مهندسی فهم و تفسیر قم، بوستان کتاب ۱۳۸۸
خرمشاد محمد باقر و دیگران (۱۳۹۰)، بازتابهای انقلاب اسلامی ایران تهران سمت
خسروی، عبدالصمد ؛ زارعی، غفار (1398). جایگاه داعش در امنیتی شدن سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و اعضای شورای همکاری خلیج فارس در خاورمیانه، پژوهشهای سیاسی جهان اسلام، شماره 31، ص 107-129.
خمینی (ره)، آیت الله سید روح الله، ۱۳۷۸، صحیفه امام تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام
خوش فر، محسن ؛ موسوی زاده، احترام السادات (1400). مبانی فکری، اعتقادی و سیاسی شهید سپهبد قاسم سلیمانی، همایش ملی ادبیات مقاومت، مجموعه مقالات دومین همایش ملی ادبیات مقاومت رتبه ملی.
سراج زاده، حسن (١٣٨٤). چالش‌های دین و مدرنیته. تهران: طرح نو.
سعید بابی (۱۳۷۹) هراس بنیادین ترجمه غلامرضا جمشیدی‌ها. تهران: سمت.
سعیدی، روح الامین (1400). پیوند سیاست أعلی و أدنی: نقش سردار سلیمانی در تصویرسازی از جمهوری اسلامی ایران به عنوان نماد مقاومت، جامعه مهدوی، شماره 2.
سلطانی، سید علی اصغر (۱۳۸۳) تحلیل گفتمان به مثابه نظریه و روش»، مجله علوم سیاسی (۲۸)؛ ۱۵۳-۱۸۰
سید رضوان (۱۳۸۳) اسلام سیاسی معاصر ترجمه مجید مرادی مرکز بازشناسی اسلام و ایران
سیمبر، رضا، (۱۳۸۵)؛ مذهب و روابط بین الملل پس از یازده سپتامبر»، مجله اطلاعات سیاسی ،اقتصادی ۲۰(۲۲۳-۲۲۴)؛ ۷۶-۸۱
شجاعی، مجید و جعفری، نیلوفر،1401،سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال سیاست فشار حداکثری ترامپ (۲۰۲۰-۲۰۱۸)،نهمین کنفرانس بین المللی علوم سیاسی، روابط بین الملل و تحول.
شعیری، حمید رضا؛ (1394)؛ مقاومت، ممارست و مماشات گفتمانی: قلمروهای گفتمان و کارکرد های نشانه- معناشناختی آن؛ مجله جامعه شناسی ایران؛ دوره 16 شماره 1، صفحه19-1
شفیعی سمیه سادات .(۱۳۹۳) سیری در رویکردهای نظری متاخر به مقاومت، فصلنامه علوم اجتماعی شماره ٦4.
شفیعی سیف ابادی، محسن ؛ عابدی اردکانی، محمد (1400). ارزیابی عوامل نفوذ الگوی رفتاری و مدیریت جهادی سردار سلیمانی بر مبنای نظریه اِوِرت راجرز: مطالعه موردی، محور مقاومت در منطقه خاورمیانه، مطالعات راهبردی بسیج، شماره 91، ص 5-40.
شیرودی مرتضی؛ شاه‌علی، احمدرضا؛ جمشیدی فرد، کرم (۱۳۹۸) جدال جانشینی گفتمان‌های مقاومت شیعی و گفتمان تکفیری بر امنیت سنتی غرب آسیا
صانعی فر، مهدی و صادقی، سید حسین و مطیعی، ارزو(1401). نقش سیاست های راهبردی سردار سلیمانی در شکل گیری محور مقاومت در خاورمیانه، فصلنامه مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، دوره: 8، شماره: 4.
طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الأخلاق، قم، الشریف الرضی، ۱۳۷۰ ش.
عالم عبدالرحمن بنیادهای علم سیاست عبدالرحمن ،عالم چاپ پنجم، تهران: نشر نی، ۱۳۷۸
عباسی، مهدی (۱۳۹۷) انقلاب ایران ژیوکالچر مقاومت گفتمان جهان اسلام فصلنامه پژوهشهای راهبردی انقلاب اسلامی، دوره ۱، شماره ۲
عرفانی فر، علی (1399). نقش راهبردی حاج قاسم سلیمانی در شکل‌گیری محور مقاومت و مدیریت توحیدی آن، حکمرانی متعالی، شماره 1، ص 63-80.
قاسمی فرهاد (۱۳۹۲)، نظریههای روابط بین الملل بنیادهای نظری نظم و رژیم های بین المللی، تهران: میزان
قاسمی، بهزاد (۱۳۹۷) ژئوپلیتیک محور مقاومت و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بر اساس گفتمان انقلاب اسلامی فصلنامه علمی- پژوهشی آفاق امنیت، ش ۳۸
قاسمی، بهزاد؛ (1399)؛ الگوی مقاومت اسلامی؛ مطالعه بیانات مقام معظم رهبری؛ دوفصلنامة علمی- پژوهشی پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی دانشکده علوم انسانی اسلامی و قدرت نرم دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع)؛ سال 10 شماره 21، صفحه34-1
قاسمی، علیرضا؛ تاج آبادی، حسین (۱۳۹۲) رویکرد امنیتی ایالات متحده در مقابل جنبشهای اجتماعی خاورمیانه، دو فصلنامه مطالعات بیداری اسلامی
قربانی، زین العابدین (١٣٧٦). علل پیشرفت و انحطاط مسلمین تهران دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
قوام سید عبدالعلی (۱۳۹۰) اصول سیاست خارجی و سیاست بین الملل قم، انتشارات زرین
قوام، عبدالعلی (۱۳۷۹) اصول سیاست خارجی و سیاست بین الملل، تهران: سمت.
کاظمی، علی اصغر (۱۳۷۹) هفت ستون ،سیاست تهران دفتر نشر فرهنگ اسلامی
کدیور، جمیله ۱۳۷۴ پشت پرده صلح تهران اطلاعات
کسرایی، محمد سالار و علی پوزش شیرازی (۱۳۸۸). نظریه گفتمان لاکلا و موفه ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیدههای ،سیاسی ،سیاست، شماره ۱۱
کشیشیان سیرکی گارینه سهیلی نجف آبادی سهیل (۱۳۹۷) سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال تحولات خاورمیانه بیداری اسلامی با تأکید بر بحران سوریه فصلنامه علمی تحقیقات سیاسی و بین المللی سال ۱۰، شماره ۳۷
کفعمی، ابراهیم بن على عاملی المصباح للکفعمی جنة الأمان الواقیة)، قم: دار الرضى (زاهدى)، ۱۴۰۵ ق.
 کگلی، چارلز دبلیو و اوجینآر ویتکف (۱۳۸۲) سیاست خارجی آمریکا، ترجمه اصغر دستمالچی، تهران وزارت امور خارجه
کلینی، محمد بن یعقوب الکافی مصحح: علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ ق.
کوشکی، محمدصادق ؛ رنجبرمحمدی، مصطفی ؛ گودرزی، مریم (1395). بررسی تطبیقی سیاست خارجی ایران و ترکیه در بحران سوریه بر مبنای نظریه واقع‌گرایی، مطالعات سیاسی، شماره 31، ص 147-168.
گازیوروسکی مارک (۱۳۷۱) سیاست خارجی آمریکا و شاه ترجمه فریدون بدره ای، تهران: مرکز.
گودرزی، مهناز ؛ نیکوکار، علی (1402). تأثیر سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه در خاورمیانه (2019-2002) بر سیاست خارجی ایران، پژوهش نامه ایرانی سیاست بین الملل، شماره 22، ص 394-425.
لک زایی، رضا؛ (1399). تبیین گفتمان مقاوت درعرصه بین‌الملل باتاکید بربیانه گام دوم. جریان شناسی دینی معرفتی در عرصه بین الملل، دوره دوم - شماره 4، 67-96.
مبینی، کشه؛ زهرا، یزدانی؛ عنایت الله و امیدی، علی .(۱۳۹۷) تارشگری جهانی و امنیت بین المللی بر اساس مکتب کپهنگ فصلنامه امنیت پژوهی شماره ۳۰ پاییز
متقی ابراهیم و محمد شمس الدین عبداللهی نژاد (۱۳۹۸) واکاوی اندیشه مقاومت جمهوری اسلامی ایران در برابر ایالات متحده آمریکا، شماره ۴۶
محمدی سیرت، حسین و ترابی اقدم، محمود (۱۳۹۶) الگوی نمایش نقش امنیت آفرین شهیدان محور مقاومت در رسانه ملی دوفصل نامه مطالعات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس س ۳، ش اول
محمدی قراسویی، محمد (۱۳۹۶).  مقاومت اسلامی تهران:  الوقت اندیشه سازان نورhttps://alwaght.com
محمدی محمود (۱۳۹۲) اسلام گرایی گفتمان ،مقاومت جامعه شناسی تاریخی سال پنجم، شماره ۲
محمدی، سامان ؛ ذاکریان، مهدی (1399). نقش هویت در شکل دهی و هدایت سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران در قبال بحران سوریه، مطالعات روابط بین الملل، شماره 50، ص 185-216.
مراسم دانش آموختگی دانشگاه‌های افسری ارتش ۱۳۸۸/۷/۱۴.
مصاحبه اختصاصی گروه بین المللی خبر گزاری فارس به مناسبت اولین سالگرد شهادت حاج قاسم سلیمانی و شهدای مقاومت شامگاه یکشنبه ۱۴ آذر ماه ۱۳۹۹
مطلبی، مسعود، کاظمی اردشیر، امجدی، حوریه (۱۳۹۷) گفتمان مقاومت در سپهر فکری و اندیشه ای مقام معظم رهبری فصلنامه مطالعات منافع ملی ۳(۱۱) ۱۱۸-۱۳۸
مطهرنیا، مهدی (۱۳۸۲) تحلیل ادبیات گفتمانی انقلاب اسلامی انتشارات پرسمان، تهران.
مطهری، مرتضی ۱۳۵۸ نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر تهران صدرا
مطهری، مرتضی، ۱۳۷۲، خدمات متقابل اسلام و ایران تهران صدرا، چاپ نوزدهم
معین، محمد (۱۳۹۱). فرهنگ فارسی، جلد ۱، تهران، امیر کبیر
معینی الدینی، جواد و ابوالحسن ،شیرازی حبیب الله (۱۳۸۷) تقابل خاورمیانه اسلامی با طرح «خاورمیانه بزرگ»، فصلنامه علوم سیاسی، شماره ۴۱
معینی علمداری، جهانگیر (۱۳۸۳) ایدئولوژی گفتمان و تحلیل ،سیاسی تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره ۱.