جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

آسیب‌شناسی قوانین مدنی عراق در تنظیم قراردادهای خدمات دیجیتال با تأکید بر چالش‌های جغرافیایی و منطقه‌ای اقتصاد دیجیتال و ارائه راهبردهای مناسب

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای مدیریت راهبردی نظامی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
2 دانشار مدیریت راهبردی دانش دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
3 استادیار، گروه زبان عربی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2026.591379.4501
چکیده
پژوهش حاضر با هدف آسیب‌شناسی قانون مدنی عراق (قانون شماره ۴۰ مصوب ۱۹۵۱) در حوزه قراردادهای خدمات دیجیتال و ارائه راهبردهای مناسب انجام شده است. مسئله اصلی آن است که این قانون در بستر تاریخی پیشادیجیتال تدوین شده و مفاهیم بنیادین آن از جمله رضایت، موضوع، عوض، مسئولیت و سازوکارهای حل اختلاف، با ویژگی‌های قراردادهای خدمات دیجیتال همخوانی کامل ندارد. این قراردادها به دلیل پلتفرم‌محوری، استاندارد و الحاقی بودن شروط، داده‌محور شدن ارزش اقتصادی، چندبازیگری در ارائه خدمت و ماهیت فرامرزی اختلافات، نیازمند قواعد متمایزی هستند. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد انتقادی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که رضایت در محیط دیجیتال به کلیک صوری فروکاسته شده و قانون ابزاری برای تضمین شفافیت و رضایت آگاهانه ندارد. موضوع و عوض در خدمات دیجیتال غیرمادی و داده‌محور است و عدم شناسایی داده‌ها به‌عنوان ارزش اقتصادی، ابهام در تعهدات و جبران خسارت ایجاد می‌کند. مسئولیت مبتنی بر تقصیر در برابر خطاهای سیستمی و ساختار چندبازیگری ناکارآمد است. همچنین نقش پلتفرم‌ها و عدم توازن قدرت قراردادی، حمایت از طرف ضعیف را ضروری می‌سازد. سازوکارهای سنتی حل اختلاف نیز برای اختلافات دیجیتال پرهزینه و کم‌اثر هستند. بر این اساس، راهبردهای پیشنهادی عبارتند از: شناسایی مستقل قراردادهای خدمات دیجیتال در قانون خاص یا اصلاح قانون مدنی؛ بازتعریف رضایت الکترونیکی و الزام‌های شفافیت؛ شناسایی داده‌ها به‌عنوان عنصر اقتصادی قرارداد؛ حرکت به‌سوی مسئولیت مبتنی بر خطر در برخی خدمات؛ تنظیم مسئولیت و نقش پلتفرم‌ها؛ و توسعه سازوکارهای حل اختلاف آنلاین برای دسترسی مؤثر به عدالت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Pathology of Iraqi civil laws in regulating digital service contracts with emphasis on geographical and regional challenges of the digital economy and providing appropriate strategies

نویسندگان English

Wissam Nouri Hadi Kazem Al-Awadi 1
Mehran Keshtkar 2
Behzad Heshmati 3
1 PhD student in Military Strategic Management, National Defense University, Tehran, Iran
2 Department of Strategic Knowledge Management, National Defense University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Arabic Language, National Defense University, Tehran, Iran
چکیده English

This research aims to diagnose the shortcomings of the Iraqi Civil Law (Law No. 40 of 1951) regarding digital service contracts and to propose appropriate strategies. The core problem is that this law was formulated in a pre-digital historical context, and its fundamental concepts—including consent, subject matter, consideration, liability, and dispute resolution mechanisms—are not fully compatible with the characteristics of digital service contracts. These contracts, due to their platform-based nature, standardized and adhesive terms, data-driven economic value, multi-actor service provision, and cross-border disputes, require distinct substantive and procedural rules. Employing a descriptive-analytical method with a critical approach, the research reveals that consent in digital environments is often reduced to a mere "formal click," and Iraqi law lacks adequate tools to ensure informed consent and transparency of terms. The subject matter and consideration in digital services are often intangible and data-centric, and the failure to explicitly recognize data as economic value/consideration creates ambiguity in analyzing obligations and compensation. Fault-based liability and the bilateral model prove inefficient against systemic/algorithmic errors and multi-actor structures. Furthermore, the role of platforms and contractual power imbalances necessitate protection for weaker parties. Traditional dispute resolution and judgment enforcement mechanisms are costly and ineffective for digital disputes. Accordingly, the proposed strategies include: independently recognizing digital service contracts within civil law or a special law; redefining electronic consent and transparency requirements; formally recognizing data and its processing as an economic element of contracts; shifting toward risk-based/objective liability for certain services; regulating platform liability and roles.

کلیدواژه‌ها English

Digital service contracts
e-consent
platform liability
digital consumer protection