جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

تحلیل راهبردهای جمهوری اسلامی ایران در برابر سیاست‌های دفاعی– امنیتی عربستان سعودی در خاورمیانه

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
گروه جغرافیای سیاسی، واحد یادگار امام (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2026.299241.3240
چکیده
تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه در دهه‌های اخیر به‌ویژه با تشدید رقابت میان جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی، به یکی از مهم‌ترین محورهای مطالعات امنیتی منطقه تبدیل شده است. سیاست‌های دفاعی–امنیتی عربستان در خاورمیانه با هدف افزایش نفوذ منطقه‌ای و مهار قدرت ایران شکل گرفته و در حوزه‌های سیاسی، نظامی و ائتلاف‌سازی منطقه‌ای نمود یافته است. در مقابل، جمهوری اسلامی ایران نیز با اتخاذ مجموعه‌ای از راهبردهای امنیتی در پی حفظ موازنه قدرت و تأمین امنیت ملی خود بوده است. هدف این پژوهش تحلیل راهبردهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با سیاست‌های دفاعی–امنیتی عربستان سعودی در خاورمیانه است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌ها با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ایران برای مقابله با سیاست‌های امنیتی عربستان از راهبردهایی همچون تقویت بازدارندگی منطقه‌ای، توسعه ائتلاف‌های منطقه‌ای، بهره‌گیری از دیپلماسی منطقه‌ای و تقویت عمق راهبردی استفاده کرده است. این راهبردها نقش مهمی در ایجاد نوعی موازنه قدرت در برابر سیاست‌های منطقه‌ای عربستان داشته‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Analysis of the Islamic Republic of Iran's Strategies Regarding Saudi Arabia's Defense and Security Policies in the Middle East

نویسندگان English

Aliasghar Ismail Porroshan
Abdollah Shahbabaei
Department of Political Geography, Yadegar-e-Imam (RAH) Shahr-e-Rey Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Geopolitical developments in the Middle East in recent decades—particularly the intensifying rivalry between the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia—have become a central focus of regional security studies. Saudi Arabia’s defense and security policies in the Middle East have been shaped by the goals of expanding regional influence and containing Iranian power, manifesting across political, military, and coalition-building spheres. Conversely, the Islamic Republic of Iran has adopted a set of security strategies aimed at maintaining the balance of power and ensuring its own national security. This study analyzes the security strategies employed by the Islamic Republic of Iran in response to Saudi Arabia’s defense and security policies in the Middle East. Adopting a descriptive-analytical approach, the study gathers data through library research and the analysis of documents. The findings indicate that Iran has countered Saudi security policies through strategies such as strengthening regional deterrence, expanding regional alliances, utilizing regional diplomacy, and enhancing strategic depth. These strategies have played a significant role in establishing a balance of power vis-à-vis Saudi Arabia’s regional policies.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Republic of Iran
Saudi Arabia
regional security
security strategies
Middle East
احمدی، حمید. (۱۳۹۶). رقابت منطقه‌ای ایران و عربستان و پیامدهای آن برای امنیت خاورمیانه. فصلنامه مطالعات خاورمیانه، ۲۴(۲)، ۷۵–۹۸.
ابراهیمی‌ترکمان، ابوالفضل. (۱۳۹۸). تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و رقابت قدرت‌های منطقه‌ای. فصلنامه سیاست خارجی، ۳۲(۳)، ۴۱–۶۲.
ایزدی، فؤاد. (۱۳۹۹). سیاست خارجی عربستان سعودی در خاورمیانه پس از بهار عربی. فصلنامه مطالعات راهبردی، ۲۲(۱)، ۹۵–۱۱۸.
بزرگی، علی‌اصغر. (۱۳۹۵). رقابت ژئوپلیتیکی ایران و عربستان در نظام امنیتی خاورمیانه. فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، ۶(۲)، ۱۱۵–۱۳۸.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال. (۱۳۹۵). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
رضایی، احمد. (۱۴۰۰). سیاست منطقه‌ای عربستان سعودی در خاورمیانه. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
سجادی، سیدمحمد. (۱۳۹۷). موازنه قدرت و امنیت منطقه‌ای در خلیج فارس. فصلنامه سیاست جهانی، ۹(۱)، ۵۹–۸۲.
علیزاده، محمد. (۱۳۹۸). رقابت ژئوپلیتیکی ایران و عربستان در خاورمیانه. فصلنامه مطالعات خاورمیانه، ۲۵(۳)، ۴۵–۶۸.
کاظمی، محمد. (۱۳۹۷). امنیت منطقه‌ای و سیاست خارجی ایران. تهران: نشر قومس.
ملکی، عباس. (۱۳۹۶). نظم امنیتی خلیج فارس و نقش ایران و عربستان. فصلنامه مطالعات منطقه‌ای، ۸(۴)، ۲۳–۴۶.
میرترابی، فرزاد. (۱۳۹۹). بررسی رقابت ایران و عربستان در بحران‌های منطقه‌ای خاورمیانه. فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، ۱۰(۲)، ۷۳–۹۶.
 
Anthony, H. (2018). Iran’s military power and regional influence. London: Routledge.
Cordesman, A. H. (2019). The changing military balance in the Middle East. Washington, DC: Center for Strategic and International Studies.
Ehteshami, A., & Zweiri, M. (2013). Iran and the rise of its neoconservatives: The politics of Tehran’s silent revolution. London: I.B. Tauris.
Gause, F. G. (2014). Beyond sectarianism: The new Middle East Cold War. Washington, DC: Brookings Institution Press.
Mearsheimer, J. J. (2001). The tragedy of great power politics. New York: W.W. Norton.
Ramazani, R. K. (2016). Iran’s foreign policy: Contending orientations. Bloomington: Indiana University Press.
SIPRI. (2022). SIPRI yearbook 2022: Armaments, disarmament and international security. Stockholm: Stockholm International Peace Research Institute.
Ulrichsen, K. C. (2017). The Gulf states in international political economy. London: Palgrave Macmillan.
Waltz, K. N. (1979). Theory of international politics. Reading, MA: Addison‑Wesley.