جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

از بقای تاب‌آورانه تا تثبیت ناامنی فضایی: نظریه زمینه‌ای کارآفرینی غیررسمی مهاجران افغان در شهر تهران و دلالت‌های آن برای برنامه‌ریزی منطقه‌ای

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jgeoq.2026.587139.4477
چکیده
چکیده

پژوهش‌های جامع و نظریه‌مندی که همزمان به فرایند کارآفرینانه مهاجران افغان و تفاوت‌های فضایی-منطقه‌ای این پدیده بپردازد، اندک است. این پژوهش با هدف تبیین فرآیند و ساختار کارآفرینی مهاجران افغان در اقتصاد غیررسمی شهر تهران و دلالت‌های آن برای برنامه‌ریزی منطقه‌ای بوده است. به این منظور با استفاده از نظریه زمینه‌ای (رویکرد استراوس و کوربین) مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با ۱۱ نفر از مهاجران افغانستانی کارآفرین در ۹ منطقه شهر تهران که با نمونه‌گیری هدفمند و نظری انتخاب شده بودند، صورت گرفته و همزمان، تحلیل منطقه‌ای بر اساس تفکیک فضایی فعالیت‌های غیررسمی و مستندات طرح‌های توسعه شهری انجام شد. 239 کد باز، ۴۵ کد محوری و ۱۲ کد گزینشی در پنج دسته شرایط علّی، مداخله‌گر، زمینه‌ای، راهبردها و پیامدها استخراج شده و مقوله محوری «بقا و پویایی کارآفرینانه مبتنی بر اعتماد متقابل در سیستم‌های پوششی غیررسمی» شناسایی گردید. یافته‌های منطقه‌ای نشان داد که الگوهای کارآفرینی غیررسمی متمرکز در مناطق جنوبی و جنوب غربی تهران و وابسته‌تر به شبکه‌های قومی بوده و بیش از %45 مصاحبه شوندگان فاقد هویت قانونی هستند که اکثریت آنها در همین مناطق فعالیت دارند. در مقابل، در مناطق مرکزی و شمالی، الگوهای واسطه‌گری و خدمات غیررسمی با میزان بالاتری از برخورداری از هویت قانونی همراه است. از منظر برنامه‌ریزی منطقه‌ای، این یافته‌ها بر لزوم طراحی سیاست‌های فضایی متمایز برای مناطق مختلف تهران تأکید دارد. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که بدون توجه به تفاوت‌های منطقه‌ای درون‌شهری تهران، سیاست‌های یکسان حمایتی نه تنها کارآمد نیست، بلکه ممکن است ناامنی فضایی را تثبیت کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

From Resilient Survival to the Consolidation of Spatial Insecurity: A Grounded Theory of Afghan Migrants’ Informal Entrepreneurship in Tehran and Its Implications for Regional Planning

نویسندگان English

Amir Abbas Rezaei Kallaj 1
Zahra Zare 2
Mahdi Mokhtarpoor Ghahroodi 3
1 PhD student in Sociology, Faculty of Humanities, West Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Sociology, Faculty of Humanities, West Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Sociology, Faculty of Humanities, West Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Abstract

Comprehensive and theory-driven research addressing both the entrepreneurial processes of Afghan migrants and the spatial-regional disparities of this phenomenon remains limited. This study aims to explain the process and structure of Afghan migrant entrepreneurship within Tehran’s informal economy and its implications for regional planning. Using Grounded Theory (Strauss and Corbin’s approach), semi-structured in-depth interviews were conducted with 11 Afghan migrant entrepreneurs, selected through purposive and theoretical sampling across nine districts of Tehran. Simultaneously, a regional analysis was performed based on the spatial differentiation of informal activities and urban development documents. Following the coding process, 239 open codes, 45 axial codes, and 12 selective codes were extracted, categorized into five groups: causal conditions, intervening conditions, contextual conditions, strategies, and consequences. The core category identified is “Entrepreneurial Survival and Dynamism based on Mutual Trust within Informal Cover Systems.” Regional findings indicate that informal entrepreneurial patterns in southern and southwestern Tehran are more concentrated and dependent on ethnic networks, with over 45% of interviewees lacking legal identity—most of whom operate in these very districts. Conversely, in the central and northern districts, patterns of brokerage and informal services are associated with a higher level of legal identity. From a regional planning perspective, these findings underscore the necessity of designing distinct spatial policies for different districts of Tehran. This research demonstrates that without accounting for intra-urban regional differences in Tehran, uniform support policies are not only ineffective but may also exacerbate spatial insecurity.

کلیدواژه‌ها English

Migration
Regional Planning
Informal Economy
Tehran City
احمدی. فاطمه و همکاران (1401), بررسی چالش ها و فرصت های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تحصیل کردگان افغانستانی مقیم ایران. دوفصلنامه جامعه شناسی سیاسی جهان اسلام، دوره 10، شماره 21، ص 97-134. DOI:  10.22070/iws.2023. 16474.2218
احمدرش و عیدی (1396)، زیستن در وضعیت پاندولی؛ مطالعه جامعه شناختی تجارب زیسته مهاجران افغان در ایران (مطالعه موردی: تجارب زیسته مهاجران افغان ساکن در محله کشتارگاه یزد). بررسی مسائل اجتماعی ایران. 9(1): p 51-68.DOI:  10.22059/ijsp.2018.65900 
بارگاهی، احمد؛ محقق‌نیا، حامد و مرادی، جهانبخش (۱۴۰۲)، شناسایی نقش ژئوپلیتیکی ایران در مهار تروریسم از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۰ در منطقه خاورمیانه، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، (۱۳(۴: ۲۵-۴۵.DOI:
10.22034/jgeoq.2023.379945.3985
پویا، مریم (۱۴۰۲)، بررسی پیامدهای بی‌ثباتی در افغانستان بر مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی استان سیستان و بلوچستان، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، (۱۳(۲: ۸۵-۱۰۵.
ترکاشوند, زهرا و همکاران (1402), تحلیل عوامل تشخیص فرصت های کارآفرینی روستایی از نظر مهاجران افغانستانی(مطالعه موردی: شهرستان ورامین). اقتصاد فضا و توسعه روستایی، شماره اول.
  DOR: 20.1001.1.23222131.1402.12.43.7.5
داوری، علی، فرخ‌منش، ترانه (1404)، مبانی کارآفرینی، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب انسانی(سمت).
زنجانی، حبیب‌الله (1380). نظربه های مهاجرت. تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب انسانی(سمت).
زینالی، محمد مهدی و همکاران (1401)، ارائه چارچوبی برای توسعه یادگیری کارآفرینانه: مطالعه‌ای در کسب‌وکارهای صنعت فناوری بلاک‌چین، پژوهش های کارآفرینی، 1(1):  .p 17-30.
  10.22034/jer.2022.696665
عبداله‌زاده وشریف‌زاده(1403), تلفیق اجتماعی مهاجران در محیط کسب‌‌‌وکار. پژوهش‌های کارآفرینی, 3(3): p. 73-86.    DOI: 10.22034/jer.2024.2030400.1124
 فیروزی و زارع(1403)، عوامل فرهنگی مرتبط با نگرش مهاجران افغانستانی نسبت به ایرانیان (مورد مطالعه مهاجران  افغانستانی ساکن شهر یزد). پژوهشنامه خراسان بزرگ, 15(54): p. 93
DOI:  10.22034/jgk.2023.355545.1074
کشانی, بشیر(1398)، ارتباطات میان فرهنگی افغان های مقیم ایران با ایرانیان بر پایه نظریه هم فرهنگی. مطالعات میان فرهنگی, 14(41): p. 9-30.
 20.1001.1.17358663.1398.14.41.1.5  DOR:
کردی و ییلاقی (1401)، شناسایی و ارزیابی عوامل موثر بر موفقیت اکوسیستم کارآفرینی. مطالعات نوین کاربردی در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، 9(3): p. 72-91.
 DOI:10.22111/INNOECO.2023.45126.1058     
ماه‌گل، شعبان؛ زارعی، غفار و روان‌بد، امین (۱۴۰۳)، چالش‌ها و فرصت‌های سیاست خارجی ایران در قبال افغانستان (مطالعه موردی: حکومت طالبان)، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، ۱۴(۱): ۱۲۰-۱۴۰. DOI:
10.22034/jgeoq.2024.283837.3043
محمدزاده, پرویز و همکاران (1395), عوامل کلیدی مؤثر بر موفقیت کارآفرینان با استفاده از مدل‌های گسسته لاجیت و پروبیت. مطالعات  اقتصادی کاربردی ایران, 24(6): p. 153-175.
 DOI:  10.22084/aes.2017.13373.2438
محمودیان، حسین (1386)، مهاجرت افغان ها به ایران: تغییر در ویژگی های اقتصادی, اجتماعی و جمعیتی و انطباق با جامعه مقصد. نامه انجمن جمعیت شناسی ایران،  2(4)، 42-69.  
مقصودی, مجتبی (1401)، آسیب‌شناسی سیاستگذاری مرتبط با مهاجران افغانستانی در ایران. سیاستگذاری عمومی, 8(2): p. 117-132. DOI:  10.22059/jppolicy.2022.87951
موبد، نیما. (1400). ارائه الگوی پویای عوامل موثر بر موفقیت کارآفرینان مهاجر، مطالعه موردی کارآفرینان مهاجر ایرانی در شهر تورنتو. پایان نامه کارشناسی ارشد.  دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران.
مهرآرا، اسدالله (1386)، کارآفرینی فرهنگی و کارآفرینی بومی: ضرورتی برای توسعه کارآفرینی در آموزش عالی، همایش ملی آموزش عالی و کارآفرینی . گذشته، حال، آینده.
نوغانی و اخلاقی (1395)، تحلیل کیفی رونداعتماد اجتماعی نخبگان مهاجرافغانستانی مشهد، مطالعات توسعه اجتماعی - فرهنگی، جلد ۳، شماره ۲، صفحات ۵۱-۸۰
همتی و ابراهیمی (1402), تحلیلی جامعه‌شناختی از کیفیت زندگی مهاجران افغانستانی ساکن اصفهان. پژوهش های راهبردی مسائل اجتماعی, 12(2): p. 81-100.
 DOI:  10.22108/srspi.2023.137035.1888
یحیائی و کیا (1388), مطالعه موردی انگاره های هویت فرهنگی و هویت ملی ملت های ایران و افغانستان با تأکید بر نگره های مهاجران افغانی به ایرانیان. مطالعات ملی, 37(10): p. 135- 156.
 DOR:20.1001.1.1735059.1388.10.37.7.1

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 مهر 1405