جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

فضای مجازی و دگرگونی تجربه زیست شهری جوانان تهران با تاکید بر اینستاگرام

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله های برگرفته از رساله و پایان نامه

نویسندگان
معصومه کارخانه 1
غلامرضا آذری 2
عبدالرضا سلمانی شاه محمدی 2
1 گروه فرهنگ و ارتباطات، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jgeoq.2026.605998.4571
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی پدیدارشناسانه تجربه زیسته جوانان از پرسه‌زنی اینترنتی در اینستاگرام و شناسایی پیامدهای چندبعدی این حضور دیجیتال در چارچوب پارادایم تفسیری و رویکرد سازه‌گرایانه انجام شد. پژوهش با روش کیفی و رویکرد پدیدارشناسی انجام گرفت. جامعه پژوهش شامل جوانان ۱۸ تا ۳۰ ساله ساکن تهران در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ بود که الگوی استفاده و تجربیات متفاوتی از این شبکه اجتماعی داشتند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و تا دستیابی به اشباع داده‌ها ادامه یافت که در نهایت ۱۵ مشارکت‌کننده (۸ زن و ۷ مرد) را شامل شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت‌مرحله‌ای کلایزی تحلیل گردید. معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا برای سنجش اعتبار و ملاحظات اخلاقی شامل رضایت آگاهانه و حفظ محرمانگی به‌دقت رعایت شد. تحلیل داده‌ها منتهی به استخراج ۵ مضمون اصلی و ۱۵ مضمون فرعی شد. مضامین اصلی عبارت‌اند از: «هویت‌سازی و خودارائه(شامل جست‌وجوی اصالت، ساخت تصویر ایده‌آل و آزمایش هویت)، «تجربه‌ها و پیامدهای روان‌شناختی» (شامل حمایت عاطفی، مقایسه اجتماعی، مدیریت استرس، افزایش اضطراب، کاهش بهره‌وری و تقویت خلاقیت)، «تعاملات و پیامدهای اجتماعی» (شامل حفظ روابط، تضعیف تعاملات واقعی و روابط سطحی)، «تجربه‌ها و پیامدهای فرهنگی و هویتی» (شامل تغییر ارزش‌ها، خودشناسی و تنش هویتی) و «پیامدهای جسمانی و اختلال در سبک زندگی شامل اختلال خواب، خستگی جسمانی و کاهش فعالیت فیزیکی. یافته‌ها نشان می‌دهد پرسه‌زنی اینترنتی در اینستاگرام پدیده‌ای چندوجهی و دارای پارادوکس ساختاری است که هم‌زمان فرصت‌ها و آسیب‌های عمیقی را در ابعاد هویتی، روان‌شناختی، اجتماعی، فرهنگی و زیستی جوانان بازآفرینی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
اینستاگرام
پدیدارشناسی
حضور دیجیتال
پیامدهای چندبعدی

عنوان مقاله English

Cyberspace and the Transformation of the Urban Lived Experience of Tehran's Youth, with Emphasis on Instagram

نویسندگان English

masoumeh karkhaneh 1
Gholam Reza Azari 2
Abdolreza Salmami Shah Mohammadi 2
1 Department of Culture and Communication, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Social Sciences, Communication and Media, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Grounded in an interpretivist paradigm and a constructivist approach, this study sought to phenomenologically explore the lived experiences of Iranian youth regarding internet wandering (flânerie) on Instagram and to uncover the multidimensional consequences of this digital presence. A qualitative study using a phenomenological approach was conducted. The study population comprised youth aged 18 to 30 residing in Tehran during the second half of 2025 who exhibited diverse Instagram usage patterns. Purposive sampling was employed and continued until data saturation was achieved, resulting in a sample of 15 participants (8 females and 7 males). Data were collected through deep, semi-structured interviews and analyzed using Colaizzi’s seven-step method. Trustworthiness was established using Lincoln and Guba’s four-criterion framework, and ethical considerations—including informed consent and confidentiality—were strictly maintained. Results: Data analysis yielded 5 main themes and 15 subthemes: Identity Construction and Self-Presentation (seeking authenticity, constructing ideal images, and identity experimentation); Psychological Experiences and Consequences (emotional support, social comparison, stress management, heightened anxiety, reduced productivity, and enhanced creativitySocial Interactions and Consequences (sustaining relationships, undermining real-world interactions, and superficial connections Cultural and Identity Experiences (shifting values, self-exploration, and cultural-identity conflict); and Physical Consequences and Lifestyle Disruptions (sleep disturbances, physical eye strain, and decreased physical activity). The findings demonstrate that internet wandering on Instagram is a multifaceted phenomenon with inherent structural paradoxes, simultaneously fostering profound opportunities and risks across the identity, psychological, social, cultural, and physiological domains of young adults' lives.

کلیدواژه‌ها English

Instagram
Phenomenology
Digital Presence
Multidimensional Consequences
آریانی قیزقاپان، ابراهیم، زاهدبابلان، عادل، خالق‌خواه، علی، و معینی‌کیا، مهدی. (۱۴۰۱). مدل‌سازی نقش عوامل سازمانی در پرسه‌زنی اینترنتی کارکنان دانشگاهی با شبکه عصبی مصنوعی. مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات، ۲۳(۵۷)، ۱۷۵–۱۹۵.
افشاری، مهدی، و فرخی، مجتبی. (۱۴۰۰). پرسه‌زنی اینترنتی و اعتیاد به گوشی‌های هوشمند و استرس. در کنفرانس تحول دیجیتال: چالش‌ها و فرصت‌ها، اصفهان.
پارسافرد، غلامرضا، و توسلی، عبدالله. (۱۴۰۱). مدل‌سازی معادلات ساختاری عوامل مؤثر بر پرسه‌زنی اینترنتی. در هفتمین کنفرانس بین‌المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق، تهران.
حیدری، الهام. (۱۳۹۷). بررسی تأثیر پرسه‌زنی سایبری بر احساس نشاط و مشغولیت تحصیلی دانشجویان پزشکی. آموزش بهداشت و ارتقای سلامت ایران، ۶(۳)، ۲۰۴–۲۱۲.
خطیب‌زاده، سمیرا، بنی‌هاشمی، سیدمحسن، سبحانی، عبدالرضا، و علی‌شیری، بهرام. (۱۳۹۸). بررسی وضعیت زنان ایرانی در فضای مجازی: مطالعه صفحات اینستاگرامی (با رویکرد امنیت اجتماعی). مطالعات امنیت اجتماعی، ۱۰(۶۰)، ۱۳–۵۱.
دهقانی، فاطمه، رستگار، احمد، صیف، محمدحسن، و دهقانی، محسن. (۱۴۰۱). ارائه مدل علی روابط تنظیم شناختی هیجان و پرسه‌زنی سایبری با نقش واسطه‌ای حمایت ادراک‌شده اجتماعی. در هفتمین همایش ملی پژوهش‌های نوین در حوزه علوم تربیتی و روان‌شناسی ایران، تهران.
رستگار، احمد، صیف، محمدحسن، نگهداری، سمیه، و دهقانی، فاطمه. (۱۴۰۳). ارائه مدل علی روابط حمایت اجتماعی و تعدی غیراخلاقی سایبری با نقش واسطه‌ای اعتیاد اینترنتی، پرسه‌زنی اینترنتی و محرومیت اجتماعی. اخلاق در علوم و فناوری، ۱۹(۲)، ۱۷۹–۱۸۴.
زارعی، امیر، دیلمی شبانکاره، محمدهادی، مرادی، مهدی، و وقارفرد، ابراهیم. (۱۴۰۱). بررسی تأثیر پرسه‌زنی اینترنتی کارکنان بر بهره‌وری کارکنان در بیمارستان امیر شیراز. در هشتمین کنفرانس بین‌المللی علوم مدیریت و حسابداری، تهران.
طهرانی، مریم، وکیلی، یوسف، و کمبرانی، محمدباقر. (۱۴۰۱). شناسایی پیشایندها و پسایندهای پرسه‌زنی اینترنتی با رویکرد فراترکیب و دلفی فازی. پژوهش‌نامه مدیریت تحول، ۱۴، ۴۲–۸۳.
علی‌خواه، فردین، کوهستانی، سمانه، و واقعه‌دشتی، طاهره. (۱۳۹۶). نقش شبکه‌های اجتماعی موبایلی در زندگی زنان (مطالعه موردی: شهر رشت). زن در فرهنگ و هنر (پژوهش زنان)، ۹(۴)، ۴۹۱–۵۰۹.
فکوهی، ناصر، و امیری، علی‌رضا. (۱۳۹۴). اوقات فراغت شهر تهران: همگرایی و واگرایی در فرایند پرسه‌زنی؛ مطالعه موردی شهرک قدس (غرب). پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، ۵(۲)، ۳۱–۵۰.
Alter, A. (2017). Irresistible: The rise of addictive technology and the business of keeping us hooked. Penguin.
boyd, d. (2014). It's complicated: The social lives of networked teens. Yale University Press.
Chotpitayasunondh, V., & Douglas, K. M. (2016). How “phubbing” becomes the norm: The antecedents and consequences of snubbing via smartphone. Computers in Human Behavior, 63, 9–18.
Colaizzi, P. F. (1978). Psychological research as the phenomenologist views it. In R. S. Valle & M. King (Eds.), Existential-phenomenological alternatives for psychology (pp. 48–71). Oxford University Press.
Deuze, M. (2012). Media life. Polity Press.
Fardouly, J., & Vartanian, L. R. (2016). Social media and body image concerns: Current research and future directions. Current Opinion in Psychology, 9, 1–5.
Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140.
Foucault, M. (1977). Discipline and punish: The birth of the prison. Vintage Books.
Fuchs, T. (2014). The virtual other: Empathy in the age of virtuality. Journal of Consciousness Studies, 21(5–6), 152–173.
Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. Anchor Books.
Han, B.-C. (2015). The scent of time: A philosophical essay on the art of lingering. Polity Press.
Krasnova, H., Wenninger, H., Widjaja, T., & Buxmann, P. (2013). Envy on Facebook: A hidden threat to users' life satisfaction? Wirtschaftsinformatik, 92, 1–16.
Kushlev, K., & Leitao, M. R. (2020). The effects of smartphones on well-being: Theoretical frameworks and research review. Current Opinion in Psychology, 36, 77–82.
Lim, V. K. (2002). The IT way of loafing on the job: Cyberloafing, neutralizing and organizational justice. Journal of Organizational Behavior, 23(5), 675–694.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
Meier, A., & Reinecke, L. (2021). Computer-mediated communication, social media, and mental health: A review of the psychological pathways. Media and Communication, 9(2), 299–309.
Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, M. V. (2013). Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior, 29(4), 1841–1848.
Rosa, H. (2013). Social acceleration: A new theory of modernity. Columbia University Press.
Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. C. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research (COREQ): A 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357.
Turkle, S. (2011). Alone together: Why we expect more from technology and less from each other. Basic Books.
Twenge, J. M. (2017). iGen: Why today's super-connected kids are growing up less rebellious, more tolerant, less happy—and completely unprepared for adulthood. Atria Books.
 
جغرافیا و برنامه ریزی منطقه‌ای

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 مهر 1405