راهبردهای مدیریت بحران در سکونتگاه های غیر رسمی اسلامشهر با تاکید بر توانمند سازی

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 ااستاد گروه جغرافیای انسانی؛ دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره) شهرری

2 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران(اردبیل)، تهران، ایران

چکیده

حاشیه نشینی و یا به تعبیر امروزی اسکان غیررسمی، پیامد شهرنشینی سریع و انتقال به پارادایم اقتصادی اجتماعی صنعتی شدن است که شهرنشینی، شکل فضایی غالب و موازی انتقال اجتماعی اقتصادی این پارادایم است. این پدیده در دهه‌های اخیر با پیدایش جامعه اطلاعاتی همچنان گسترش یافته و گویی تعهدی برای بقا و باز تولید آن وجود دارد. از دهه 1980 راهبردهای توانمندسازی و بهسازی با ابتکار عمل بانک جهانی به منظور ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی، افراد ساکن در این نوع سکونتگاه‌ها را به عنوان معضل، بلکه به عنوان دارایی می‌نگرد و ارتقای وضعیت اجتماعی- اقتصادی آنها را با نقش تسهیل گر دولت بر عهده خود آنان می‌گذارد تا تعهد و توانمندسازی را جایگزین فرهنگ استحقاق و فرهنگ فقر نماید. روش تحقیق در این پژوهش، «توصیفی- تحلیلی» می‌باشد که داده‌های آن بر اساس مطالعات میدانی گردآوری شده است؛ لذا با به کار بستن تحلیل استراتژیک SWOT، برترین استراتژی‌های توانمند سازی و مدیریت بحران در محلات اسکان غیررسمی در شهر اسلامشهر ارائه شده و همچنین می‌توان گفت با مدیریتی یک پارچه و کارآمد همراه با برنامه‌ریزی دقیق در این محلات از آن جلوگیری و از پیامدهای مخرب آن تا حدودی کاست. در انتهای پژوهش اولویت اجرائی راهکارهای پیشنهادی از جانب مدیریت شهری و چگونگی بهره‌گیری از گروه‌های مردمی و سازمانهای غیردولتی در راستای ساماندهی و توانمند سازی محلات اسکان غیررسمی ارائه شده است نتایج پژوهش نشان می‌دهد به منظور بهبود وضعیت موجود کاربری‌های مسکونی محلات اسکان غیررسمی در شهر اسلامشهر در ارتباط با کاهش آسیب‌های ناشی از زلزله و دیگر بحرانها و عوامل طبیعی، اجرای طرح‌های نوسازی، بهسازی و توانمندسازی در بافت‌های فرسوده، نظارت ارگان‌های فعال در امر ساخت و سازهای شهری و ارتقاء آگاهی ساکنین در به کارگیری مصالح بادوام، مهم‌ترین راهکارها بوده، که از اولویت‌های اجرایی برتر می‌باشند.

کلیدواژه‌ها


احدنژادروشنی، محسن و دیگران، 1387، مدلسازی آسیب‌پذیری ساختمان‌های شهرها در برابر زلزله با استفاده از روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (نمونه موردی: شهر زنجان): مجلة جغرافیا و توسعه، شمارة 19.

احمدیان، آراسب،1380، بررسی تطبیقی مدیریت بحران و پیش بینی زمین لرزه: پژوهشنامة زلزله شناسی و مهندسی زلزله، سال چهارم، شمارة اول.

ایراندوست، کیومرث، 1381، سکونتگاه‌های غیررسمی و اسطوره حاشیه نشینی، شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، 1388.

اطهاری، کمال، حاشیه نشینی در ایران علل و راه حل‌ها، مجموعه مقالات سمینار سیاست‌های توسعه مسکن در ایران، 1374.

اطهاری، کمال، عدالت در فضا، هفت شهر، شماره 9-10.

اسماعیل پور، نجما. 1389، بررسی وضعیت مسکن در سکونتگاه‌های غیر رسمی و ارائة راهبردهای ساماندهی آنها (نمونه موردی: محلة حسن آباد یزد): مجلة مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال اول، شمارة چهارم.

پیران، پرویز،1381، بازهم در باب اسکان غیررسمی مورد شیرآباد زاهدان، هفت شهر، شماره 9-10.

توفیق، فیروز، 1369، جمعیت مجموعه مباحث و روش‌های شهرسازی، تهران، وزارت مسکن و شهرسازی.

رضویان، محمدتقی، بیرامزاد، 1387، حبیب. عملکرد مدیریت شهرهای کوچک در برنامه‌ریزی کاربری اراضی (مطالعة موردی: شهر بناب): مجلة پژوهش‌های جغرافیایی، شمارة 62.

رهنمایی، محمدتقی، شاه حسینی، پروانه. 1383، فرایند برنامه‌ریزی شهری ایران، چاپ اول، انتشارات سمت، تهران.

ریاحی، وحید، 1389، بررسی مخاطرات زیست محیطی محلات اسکان غیررسمی در پیرامون کلان شهر تهران، جلد 13 شماره 16.

سرتیپی پور، محسن 1390، معماری با مصالح کاغذی؛ اجرای بناهای موقت پس از سانحه: مجلة مسکن و محیط روستا، شمارة 134.

سرتیپی پور، محسن، 1388، بررسی تحلیلی مسکن روستایی در ایران: مجلة صفّه، شمارة 49.

گرکز، یونس و دیگران 1383، اصول مدیریت بحران در حوادث غیر مترقبه و بلایای طبیعی: یازدهمین کنفرانس دانشجویان عمران سراسر کشور، اول تا چهارم دی، دانشگاه هرمزگان.

گیوه چی، سعید،1389، برنامه‌ریزی شهری به منظور پیشگیری و کاهش اثرات سوانح، موسسه آموزش عالی و کاربردی حلال احمرایران، چاپ اول.

مرادی مسیحی، وازار،1384، برنامه‌ریزی استراتژیک و کاربرد آن در شهرسازی ایران، تهران، شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.

مهندسین مشاور فرنهاد، 1379، برنامه‌ریزی ساختاری- راهبردی توسعه شهری، جلد 4، وزارت مسکن و شهرسازی، تهران.

ناصحی، وحید،1380، مفاهیم و نکاتی پیرامون مدیریت بحران: مجلة توسعة مدیریت، شمارة 34.

نسترن، مهین، هوشمندفر، سپیده. 1389، برنامه‌ریزی استراتژیک جهت ساماندهی قسمتی از بافت فرسودة شهر ارومیه: مجلة جغرافیا و مطالعات محیطی، سال اول، شمارة سوم.

هفت شهر، 1381، فصلنامه عمران و بهسازی شهری، سال سوم، شماره نهم و دهم.

Kajanus, M & others, 2004. The use of value focused thinking and the A SWOT hybrid.

Kajanus, M. 2000 A model for creating innovative strategies for an its application to a rural enterprise. Management Decision, 38.

Wheelen, T, L, Hunger, J, D1995. Strategic management and business policy (5th Ed). Reading, MA: Addison-Wesley,

Wright, Peter, D1998, Priwgle, Charles. Strategic Management. Text and cases, Mark J. Kroll: Memphis State University James Madison University, University of Texas of Tyler.