بررسی آسیب‌ها و چالش‌های زیست محیطی از منظر آیات و روایات و حقوق موضوعه

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکترای فقه و حقوق جزا، پردیس بین‌الملل دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

    اسلام در کلیه شؤون و روابط انسانی اعم از روابط الهی و بشری بلکه حتی در پیوندهای انسان بـا حیوانات و دیگر اشیاء دخالت کرده و برای همه مقرراتی وضع نموده است، لیک به یقین در هیچ یک از منابع اسلامی به عنوان محیط زیست حکمی مطرح نشده است ولی بـدون تـردید دربـاره آب، خاک، زمین، هوا، پاکی، ناپاکی، نظافت، آلودگی، طوفان، باد، گرد و خاک، آتش سـوزی، اتـلاف، تسبیب و مـسائلی از این قبیل در آیات و احادیث و سایر منابع احکام و نیز قوانین موضوعی ایران وجود دارد. مهم‌ترین سؤالات تحقیق حاضر عبارت‌اند از: در فقه و قوانین موضوعه حدود و ثغور حقوق محیط زیست تا کجاست؟ آیا در فقه نیز مانند حقوق کیفری ضمانت اجرایی برای خسارت وارد کنندگان به محیط زیست وجود دارد یا خیر؟ با توجه به اینکه موضوع آسیب‌ها و چالش‌های زیست محیطی یکی از مهم‌ترین معضلاتی است که انسان معاصر را بـا چـالش‌های جـدی روبه‌رو کرده است. این مسأله از آن جهت دارای اهمیت است،‌ که علائم تهدید کننده حیات، آشکار شـده و نسل حاضر و آینده را به دلیل آلودگی‌های گسترده زیست محیطی، با تهدید مواجه سـاخته است.

کلیدواژه‌ها


آخوند خراسانی، محمد کاظم، کفایه الاصول، ج 2، ص 72

اصفهانی، محمدحسین، الحاشیه علی الکاسب، ج 1، ص 321

السنهوری، احمد، الوسیط، ص 761

انصاری، مرتضی، رسائل فقیهه، ج 23، ص 112

انصاری، مرتضی، رسائل فقیهه، ص 115

بجنوردی، سیدحسن، القواعد الفقیهه، ج 2، ص 38

حسینی مراغی، سید عبدالفتاح، العناوین، ج 1، ص 318

حسینی مراغی، سید عبدالفتاح، العناوین، ج 1، ص 318

حسینی مراغی، میرعبدالفتاح العناوین، ج 2، ص 434

حسینی مراغی، میرعبدالفتاح العناوین، ج 2، ص 435

حسینی مراغی، میرعبدالفتاح، العناوین الفقیه، ج 2، ص 435

حکمت نیا، محمود، مبانی مسئولیت مدنی در فقه امامیه، ص 86

خمینی، روح الله، تهذیب الاصول (تقریر جعفر سبحانی) ج 3، ص 124

خویی، سید ابوالقاسم، کتاب الاجاره، صص 171، 172

ژوردن ف پاتریس، اصول مسئولیت مدنی، ص 73. برای ملاحظه نظرات مختلف در تقصیر سنگین مراجعه کنید به سید حسین صغایی، تقصیر سنگین، مجله حقوقی، دانشگاه تهران، ش 4

شهیدی، مهدی، آثار قراردادها و تعهدات، ص 201

شهیدی، مهدی، آثار قراردادها و تعهدات، ص 54

صدر، سیدمحمدباقر، جوث فی الفقه، ج 4، ص 319

طباطبایی یزدی، سیدمحمد کاظم، حاشیه المکاسب، ج 2، ص 14

طوسی، شیخ جعفر، الخلاف، ج 3، ص 402

طوسی، شیخ، تهذیب الاحکام، ج 9، ص 158

عاملی، حر، ج 18، کتاب شهادات باب 11، ح 2

عاملی، حر، وسائل الشیعه، باب موجبات ضمان (13) حدیث دوم

عاملی، حر، وسائل الشیعه، ج 29، باب موجبات ضمان، ح 1

عاملی، حر، وسائل الشیعه، ج 29، ص 243

علامه حلی، تحریر الاحکام فج 2، ص 265: آخوند خراسانی، حاشیه مکاسب، ص 80، امام خمینی مکاسب محرمه، ج 1، 98

فمن اعتدا علیکم فاعتدوا علیه بمثل مااعتدی علیککم (سوره بقره آیه 194)

کاتوزیان ناصر، ضمان قهری، مسئولیت مدنی، ص 194

کاتوزیان، ناصر، الزام‌های خارج از قرارداد، ص 135

کاتوزیان، ناصر، وقایع حقوقی، مسئولیت مدنی، ص

کلینی، محمد بن یعقوب، الزوع من الکافی، ج 7، ص 350

گرجی، ابوالقاسم، مقالات حقوقی، ج 2، ص 257

لنکرانی، محمد فاضل، القواعد الفیهه، ص 48

مراغه‌ای، میرعبدالفتاح، العناوین، ج 2، ص 434

مکارم شیرازی، ناصر، القواعد الفقیه، ص 80

موسوی بجنورد، سید محمد، قواعد فقه، ج 2، ص 237

موسوی بجنوردی، سید محمد، قواعد فقه 2، ص 237

موسوی خمینی، سید روح اله، تحریرالوسیله، ج 2، ص 68

موسوی خمینی، سید روح اله، مکاسب محرمه، ج 2، ص 279

نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، ج 37، ص 50 و 51

نجفی، محمد حسن، جواهرالکلام، ج 37، ص 46

نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج 31، ص 91

Faure, Micheal, Environmental law, P 255, 2012, (ssrn.com)and peter Birkes, the concept of a civill wrong, edited by dovid G.owen, p 38.