سطح‌بندی سکونتگاه‌های روستایی و ارائه الگوهای بهینه خدمات رسانی با استفاده از تکنیک کمی تاکسنومی عددی (مطالعه موردی شهرستان ساوه)

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، تهران، ایران

2 استاد گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، تهران، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، تهران، ایران

چکیده

 با وجود سابقه برنامه‌ریزی توسعه در ایران، نابرابری‌های منطقه‌ای در روستاهای کشور مشهود است. بحث نابرابری توسعه در میان روستاها از موضوعاتی است که اخیراً در فرهنگ برنامه‌ریزی منطقه‌ای مطرح شده است و هنوز در کشور ما جایگاه چندان مشخصی ندارد. بررسی جنبه‌های مختلف اقتصادی - اجتماعی، محیطی و ... مناطق و تحلیل آنها به صورت نسبی بیانگر میزان برخورداری، سطح رفاه و توسعه یافتگی آن‌ها می‌باشد نابرابری‌های توسعه‌ای که به دلایل متعددی نظیر دلایل تاریخی، طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و ... ایجاد می‌شوند رشد ناهمگون و نامتعادل میان نواحی را سبب خواهند شد. در این تحقیق به بررسی سطح توسعه یافتگی دهستان‌های شهرستان ساوه در مقطع زمانی کنونی (آمارهای رسمی سال 1390)، با استفاده از 103 شاخص سنجش توسعه در 9 بخش آموزشی، فرهنگی، سیاسی-اداری، زیربنایی، بهداشتی، بازرگانی-خدمات، ارتباطات و حمل و نقل، جمعیتی-اقتصادی و کالبدی از طریق مدل تحلیلی تاکسونومی عددی پرداخته شده است. هدف از این تحقیق شناسایی میزان برخورداری و محرومیت دهستان‌های شهرستان ساوه با استفاده از مدل‌های تحلیلی یکپارچه و ارائه الگوی بهینه خدمات رسانی می‌باشد. بر اساس نتایج حاصل از تحقیق سطح توسعه یافتگی دهستان‌های شهرستان ساوه در بخش‌های مختلف متفاوت می‌باشد. اما در بیشتر بخش‌ها توسعه یافته ترین دهستان طراز ناهید و توسعه نیافته ترین دهستان شاهسونکندی می‌باشد. بیشترین دامنه تغییرات و انحراف معیار رتبه مربوط به دهستان‌های آق کهریز و بیات و کمترین تغییر مربوط به بقیه دهستان‌ها می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


آسایش، حسین و علیرضا استعلاجی، 1382، اصول و روش‌های برنامه‌ریزی ناحیه‌ای، چاپ اول، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.

تودارو، مایکل، 1370، توسعه اقتصادی در جهان سوم، مترجم غلامعلی فرجادی، چاپ اول، انتشارات سازمان برنامه و بودجه، مرکز مدارک اقتصادی، اجتماعی.

جمعه پور، محمود، (1384)، مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی توسعه روستایی: دیدگاه‌ها و روش‌ها، تهران، سمت.

رضوانی، محمدرضا. (1383)، سنجش و تحلیل سطوح توسعه یافتگی نواحی روستایی در شهرستان سنندج، در مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، شماره 3، پاییز و زمستان 1383.

سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، 1380، مطالعات آمایش سرزمین (سابقه، مفاهیم و شرایط کنونی).

شاهنوشی، ناصر، گلریز ضیائی، زهرا، باقری، حمید رضا، 1385، تعیین سطح توسعه یافتگی نواحی شهر مشهد- مجموعه مقالات اولین کنفرانس برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، صص 420-431

طاهری، شهنام، ۱۳۷۶، توسعه اقتصادی و برنامه ریزی، تهران، نشر آروین.

کلانتری، خلیل، 1380، برنامه‌ریزی و توسعه منطقه‌ای (تئوری‌ها و تکنیک‌ها)، انتشارات خوشبین، چاپ اول، تهران.

مرکز آمار ایران، 1390، نتایج عمومی سرشماری نفوس و مسکن استان مرکزی.

Kristensen, t (1974), development in rich and poor countries, praeger, newyork, usa