طراحی پایدار کریدورهای طبیعی شهری با رویکرد اکولوژیک با استفاده از ماتریس برنامه‌ریزی استراتژیک کمی (QSPM) و SWOT (نمونه موردی: رود- دره سلطان آباد، شهر شیراز)

نوع مقاله: مقاله علمی -پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه شهرسازی، واحد صفاشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، صفاشهر، ایران

چکیده

در حال حاضر بستر بسیاری از رودخانه‌های شهری و حرایم آن به جای آنکه به عنوان یک فضای شهری دلپذیر مورد استفاده قرار گیرد، به فضایی زائد، غیرقابل استفاده، ناامن، متروکه و بازمانده شهری تبدیل شده‌اند. در شهر شیراز دو مسیل عمده شرقی- غربی (رودخانه خشک و سلطان‌آباد) ساختار و استخوان‌بندی این شهر را تشکیل داده‌اند. در مطالعه حاضر با هدف طراحی پایدار کریدورهای طبیعی شهری با رویکرد اکولوژیک، به بررسی رود- دره سلطان آباد پرداختیم. به منظور تحلیل ساختار زیست‌محیطی، کالبدی و اجتماعی این رود- دره از تکنیک برنامه‌ریزی راهبردی کمی و swot استفاده نمودیم. در گام اول با استفاده از پرسشنامه‌ تکمیل شده توسط گروه هدف اقدام به تبیین و شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدیدهای محدوده مطالعاتی پرداختیم. با استفاده از نظرات کارشناسان متغیرها وزن‌دهی گردد، سپس نوع استراتژی مسلط را براساس ماتریس‌های IEF و EFE تعیین نمودیم. با استفاده از ماتریس QSPM راهبردها را اولویت‌بندی نموده و در پایان به ارائه معیارهای طراحی در قالب 4 مؤلفه منظر پایدار شهری پرداختیم. استراتژی مسلط در برخورد با رود- دره سلطان آباد، استراتژی تهاجمی/ رقابتی است و براساس ماتریس QSPM استراتژی SO1: ایجاد فضاهای اکوتوریستی و تفرجی جذاب و با طراوت در حاشیه پیرامونی رود- دره بهترین استراتژی برای ساختار زیست‌محیطی، کالبدی و اجتماعی رود- دره سلطان آباد می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


امانی، مینا، لقایی، حسنعلی، عتابی، فریده و موسوی فاطمی، حسین (1391)، طراحی پارک با رویکرد پایداری در دره وردیج شهر تهران، فصلنامه علمی- پژوهشی هویت شهر، شماره یازدهم، سال ششم، صص 38-27.

باباپور، عزیز و محمدی مزرعه خلقی، داوود و کرمانشاهی، میثم، مروری بر توسعه پایدار شهری با رویکرد زیست محیطی، دومین همایش ملی بهداشت محیط، سلامت و محیط زیست، 21 خرداد 1394.

براتی، ناصر، زارعی کارگاباد، فاطمه، آهانی، سمیه (1392)، ارزیابی اولویت‌های استقرار منظر شهری پایدار بر روی رودخانه دایمی با استفاده از مدل AIDA (نمونه موردی: رودخانه قشلاق سنندج)، معماری و شهرسازی پایدار، سال اول، شماره اول، 22-13.

برق جلوه، شهیندخت و مدقالچی، نیکو (1393)، فرایند تحلیل شبکه در ارزیابی عملکرد بوم شناختی سیمای سرزمین رود- دره درکه، فصلنامه علمی –پژوهشی مدیریت شهری، شماره 36، صص 202-183.

بزرگی، علیرضا و پورجعفر، محمدرضا و بمانیان، محمدرضا، تحلیلی پیرامون برنامه‏ریزی و طراحی اکوپارک‏های رود‏کناری، زمستان 1383، نشریه هنرهای زیبا، شماره 20، صفحات 58-48.

بزرگی، علیرضا، پورجعفر، محمدرضا، بمانیان، محمدرضا ()، روند برنامه‌ریزی در جهت احیای رود دره‌های شهر تهران مورد مطالعه رود دره کن، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 76، صص: 77-53.

پورجعفر، محمدرضا، تقوایی، علی اکبر، آزاد فلاح، پرویز، صادقی، علیرضا (1393)، راهبردهای احیاء ارزش‌های زیبایی‌شناسی محیطی رود دره دارآباد تهران، فصلنامه مدیریت شهر، شماره 36، صص 66-47.

ربیعی‌فر، ولی الله، حقیقت نایینی، غلامرضا، توسلیان، رحیم و صنعتی منفرد، سجاد (1393) سنجش و تحلیل پایداری شهری با استفاده از مدل تلفیقی VIKOR-AHP (مطالعه موردی: شهرهای استان زنجان)، فصلنامه مدیریت شهری، شماره 34، صص 152-127.

رفیعیان، مجتبی، محمودی، مهران و شایان، سیاوش (1392)، برنامه‌ریزی کاربری اراضی در مناطق حساس شهری مطالعه موردی رود دره فرحزاد- تهران، مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال چهارم، شماره شانزدهم، صص 64-47.

زیویار، پروانه (1392)، امکان‌سنجی اکوتوریسم شهرستان رامسر با تکنیک SWOT-FANP، فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری، شماره چهارم، صص 42-29.

ساشورپور، مهدی و حسینی، حسین، (1391) راهکارهای منظر پایدار رودخانه‏های درون شهری مورد مطالعه: رودخانه کرج، همایش معماری پایدار و توسعه شهری.

ساشورپور، مهدی، الیاسی، ابراهیم (1394)، طراحی شهری آبکنار با رویکرد توسعه پایدار (مورد مطالعه: رودخانه مهاباد)، فصلنامه تخصصی پژوهش‌های منظر شهر، سال دوم، شماره 4، 33-19.

شفیعی، بنفشه و ایرانی بهبهانی، هما و مخدوم، مجید و یاوری، احمدرضا، کریمی، کیوان، ارائه الگوهای طراحی و احیاء در مناطق رودکناری با رعایت اصول اکولوژیک منظر (مطالعه موردی: حاشیه رودخانه جاجرود واقع در پارک ملی خجیر)، زمستان 1382، مجله محیط شناسی، شماره 32، شماره 32، صفحه 14-1.

شمس، مجید، دیوسالار، اسدالله، شیخ اعظمی، علی (1390)، نقش رویکرد اکولوژیکی در توسعه پایدار شهرهای ساحلی نمونه موردی: شهر نور، فصلنامه آمایش محیط، شماره 17، 86-63.

شیعه، اسماعیل، کبیری، فاتح (1388)، گردشگری پایدار در پارک‌های طبیعی حومه شهرها با استفاده از رویکرد تحلیل راهبردی (SWOT) نمونه موردی «اراضی ناژوان حومه شهر اصفهان»، دوفصلنامه آرامانشهر، شماره 3، صص 9-1.

صادقی بنیس، مژگان (1394)، استفاده از متریک‌های منظر در بهسازی شبکه اکولوژیک شهری (مطالعه موردی: شهر تبریز)، باغ نظر، سال دوازدهم، شماره 23، صص 62-53.

فرزاد بهتاش، محمدرضا، آقابابایی، محمدتقی، محمدامینی، مروارید (1389)، بررسی وضعیت رود دره فرحزاد (قبل و بعد ساماندهی، تهران: مرکز مطالعات برنامه‌ریزی شهری تهران، دانش شهر، (15)، صص 31-27.

کوکبی، لیلا، امین‌زاده، بهناز (1387)، کاربرد اکولوژی سیمای سرزمین در حفاظت و بهسازی رودخانه‌های درون شهری: مطالعه رودخانه خشک شیراز، فصلنامه علوم محیطی، سال ششم، شماره دوم، ص 120-105.

مرصومی، نفیسه و بهرامی، رحمت‏الله، توسعه پایدار شهری، انتشارات نوربخش، 1389.

نوابخش، مهرداد و سیاه‏پوش، ارجمند، مبانی توسعه پایدار شهری، انتشارات جامعه شناسان، تهران، 1388.

زندیه، مهدی، جافرمن، محمود (1389)، رهیافتی در منظر پایدار بر روی رودخانه‌های دائمی، باغ نظر، سال هفتم، شماره چهاردهم، صص 26-15.

کوخائی، طاهره و مثنوی، محمدرضا (1393)، زراحی محیطی زیرساخت‌های اکولوژیک منظر شهری با استفاده از اصل پیوستگی با انشعابات (AWOP) به منظور ارتقای کیفیت زندگی شهری (مطالعه موردی: منطقه دو شهرداری تهران)، محیط‌شناسی، دوره 40، شماره 3، صص 572-559.

Brorstrom, Sara, Strategizing sustainability: The case of River City, Gothenburg, Cities 42 (2015) 25–30.

Redclift, M. (2005). Sustainable development (1987–2005): An oxymoron comes of age. Sustainable Development, 13(4), 212–227. http://dx.doi.org/10.1002/sd.281.

Vifell, إ. C., & Soneryd, L. (2012). Organizing matters: How ‘the social dimension’ gets lost in sustainability projects. Sustainable Development, 20(1), 18–27. http://dx.doi.org/10.1002/sd.461

Cloutier, Scott, Larson, Lincoln and Jambeck, Jenna, (2014): are sustainable cities “happy” cities? Associations between sustainable development and human well-being in urban areas of the United States. Environ De Sustain, Vol. 16, published in Springer science. pp: 633-647.

Pickel-chevalier, Sylvine, (2015): Can equestrian tourism be a solution for sustainable tourism development in France. Journal of Society and Leisure, Vol.38, No.1, pp: 110-134.